nlenfrde
  • Op de Berg gezien vanuit Maasberg
  • Op de Berg
  • dorpsstraat elsloo

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 14-

Foto boven: meer-weten-over-eten.nl - embed

Trampelentaere door Aelse kóm ich haos eeder waek waal éns langs 't Blúúske in Katsep. Geréigelt mót ich dan weer trukdénke aan de zoomerkirmesse óét de jaore 1945-1950. 't Blúúske woor dan gebrúúk es rösêltjer bíé 't rónjttrëkke van de presêsse.

Op die kirmesdaag spitsde zich de méíste luuj van Aelse. Dan kooste ze veur 'n paar daag dae rot-tíét vergaete woo-in ze laefde. D'n aorlog waor dan waal euver, mèr d'n ermoot waor nog dao. En ouch dat allezelaeve hêl sjófte óm e bitje rónjt te kénne kómme. Daag in, daag óét.
Ich zal trachte uch te verdutsje wíe dat in z'n werk ging. Dao ging allezelaeve 'n prúim wirk aan veuraaf, dat gaef ich uch op e breefke. Laote veer dan mèr beginne, zag de vos taenge de hinne.

kapel catsop

Dan begin ich mèr mit de kníén dae op kirmeszóndig bíé väöl Aelsenaere op de taofel kaom. Om 'ne kníén bíé de middig te höbbe, móste bíé d'n éin of angere dae kníen trók, de kníen bestëlle dieste nwèdig houws. In 't vreugjaor gingste dan díen kníen aafhaole óm ze vët te maste. Dóé mós zelf zörge veur 't voor; 'n gesjêf mit kníensvoor besting neet. Daoróm zaogste vanaaf 't vreugjaor väöl mansluuj mit 'n mênjel of e körfke achter op de fits door Aelse fitse. Méístes wis eederéín waal 'ne graaf wooste dóédistele, serêl, reinvaart en anger króét koos vénje. Dat snee 'r dan mit e mêts of kníép aaf. Veur 't geval dat 'r goot graas vónj, houw 'r 'n zeekel bíé zich. Houw 'r géin zeekel dan deeg 'r dat graas króéwe. Dao mót aevel ouch waal gezag waere dat 'r op z'ne tíét mit angere sting baare te bénje of te aubette. Dao deege ze zich waal de tíét veur aan.

Ouch houwste van die gelökkige Aelsenaere die 'ne moostem houwe. In dae moostem waor dan geméínlik e stökske graas. Dat gebrúúkde de vrouw es bléík. Ze lag dao de wêsj te bleike ês de zón sjeen. Zwa woor de wêsj sjwan wit. Häöre man fisternölde van kúúkedraod, gêt latte en kaeperkes e saortemënt kwaij van 2 bíe 1 maeter. Aevel zónger baojem. Dao zat 'r dan de kníén in. Houw de kníén 't graas kort aafgevraete dan woor de kwaij wier getrókke. Zwa koos de kníén zich weer begaaije aan núút lank en vees graas. Waeme de keutele opruimde, wéít ich neet.

Eederéin houpde mèr dat de kníén zich goot zou sjikke. Dus dat 'r neet alléin lang hwarre mèr veural dikke achterpwêt en 'ne dikke rök zou kríége. Wíeväöl kníen eine houw, hing aaf van de grwètte van de femíéje. En ouch van de kwaije die 'r houw. Dat verstéít zich. Daegeene, dae géíne aart houw óm kníen te maste, of géin plaats houw, mós ze maonje veur de kirmes bíé 'ne boer of 'ne angere fokker bestëlle. Anges houw 'r mit de kirmes géíne kníén in de kaetel. Waor de daag gekómme, dónderdig of vríedig veur de kirmes, dan woor de kníen in z'ne nak gehóuwe. Ze pakde de kníén dan mit éí hènjt bíé z'n achterpwèt en heele 'm 't ungerstebaove. Dan heeve ze 'm mit 't anger aope hènjt in z'ne nak. Mit éín gooj petat waor de knien dan geréít veur de kaetel.

Euveral zaogste de kníen aan hun achterpwêt aan de wêsjdraot hange óm geslach en gestrúíp te waere. Dat strúípe waor trouwes ouch 'n kóns. Wie minder me in 't vêl houw gesneeje, wíe mjè me van de lómmele-krjèmmer, dae ze kaom ophaole, bäörde. Waor 'ne kníén gestruip dan woor 't vêl gevölt mit strwè. Dus de haorige kènjt zaot aan de bénnekènjt. De krjèmmer hing de vêlle aan 'ne stêk van 'ne maeter of tsjwè. Zwa leep 'r mit tóére mit de stek op z'n sjouwers woo 15 vêlle aanhinge. De krjèmmer betaalde e paar dubbeltjes of gêt rwaije lúíp veur e vêl. Zwa houw de Aelsenaer gêt extraa zóndessênte veur de kirmes.

lompenboer

lómmele-krjèmmer (voddenman, voddenboer, lorrenboer) afbeelding: wikipedia

De kníén is nóé vaerdig óm in d'n aetje gezat te waere. Mèr ich tróe mich neet óm híe gaon te sjríéve wie me de lekkerste kníén in 't zóér maak. Dat mót eederein zelf óétvoogele. Ich wil neet stênse, mèr ich hób 't bëste resêp. Ich hób m'n Mêm aevel op m'n blwatte kneeje en op bêrvesse veut mótte belaove dat nwats te verraoje. Daobíé mós ich zeeker 5 menuute op m'n kneeje op de plaafuuze van de achterkäöke blieve zitte. En dat pitsjde dat 't verrëkde. Mèr ich gebrúúk gróffelsnaegel. Dat maog geer waal wéíte. Zwa zeet geer mèr éns wat 'ne smak wirk 't waor óm 'ne kníén in de kaetel te kríége mit de kirmes.
Hëlgekómbêrves, nóe loup geer nao de super en e keteerke laater höb geer zwaväöl kníen es geer wilt höbbe. Mèr de méíste vaare ouch nog mit d'n ootoo nao de super. Hoove ze neet te sjörge mit de kníén.

Pës de volgende kjèr

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Kómplemënte,

Jo van Sjef van An óét de Héí. 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 15-

Foto boven: visitzuidlimburg - embed

Gaot mèr 'ns goot deveur zitte want ich begin nóé mit de vlaai en wat daobíé nwèdig waor. Om vlaai te bakke, móste in dae tíét 'ne grwatte aove höbbe. Vlaai woor mèr hwagóét 3 of 4 kjère per jaor gebakke. Mèr dan waal zwaväöl dat geer 't lichelik neet van mich zult geluive. Dao kóm ich laater op truk. Goot en waal.
In Aelse stinge êttelikke sjanse-aoves. Me gebruukde aevel ouch waal de naam 't bakkes. De naam zaet 't al. Die aoves woore gestaok mit sjanse. In 't naojaor woore de fruitbúim gesnoeijt. Ouch de dáörehëGGe woore dan óngerhènj genómme. Van 't hout maakde ze sjanse. De têk woore bíéjéín geraap en op 'n lèngde van hwagóét 80 cm. aafgehóuwe. Dan woore ze obbéín gebêrmp pës 'ne doorsneet van 50 sentemaeter en bíéjéín gebónje mit dunne gegleujde íézere sjansedraot. Om de sjansedraot goot aan te trëkke gebruukde me 'ne sjanseklöppel. Bíé 't maake van sjanse van däörehëGGe woore lang laere hèisje pës aan de ëllebaog gebrúúk. Ouch houwe ze laere kemasje aan. De sjanse woore dan bíe de aoves obbein gebêrmp. Veer houwe bíé ós geine aove, mèr de achternaober houw waal éíne. Dus woore de sjanse in de hóéswei naeve de däörehëk bíé de naober gelag.

Mèr êffe gêt tösjedoor. Op 'ne gezadde daag zag de Mêm taenge mich dat ich e stök of daartjièn sjanse euver mós gwaije. Nónk Maan {de achternaober} ging d'n aove staoke. Dus ich krwap in m'n korte brook en op m'n klómpe die míét op en begoos sjanse euver te gwaije. Lichelik houw nónk Maan dat gezeen en kaom de moostem in. Hae zag dat 'r 12 gewoone en e stók of 5 däöre sjanse nwèdig houw. Wie ich vaerdig waor, krwap ich nao óngere. Nónk Maan reep mich en zag dat 'r 'ne babbelaer veur mich houw. Dae babbelaer zaog waal gêt raar óét, mèr kóm op. 'ne Babbelaer is 'ne babbelaer, dach ich. Dus ich stwak 'm in m'ne mónjt. Mèr lekker waor toch anges. Ich slikde 'm daoróm mèr aaf. Nónk Maan drèjde zich óm en klènjerde mit e paar sjanse nao 't bakkes. Wie ich êffe laater bíé ós de käöke bénneleep, veulde ich gêt raars in m'ne maag. Ich kreeg ouch krampe. Ich höb zeeker 3 óére mit, wie ze in dae tíét zagte, pênspíen rónjtgeloupe. Nónk Maan höb ich vanaaf dae daag neet mjè gemaog. Dae verrëkkeling houw mich e sjikske gegaeve. 

Wooróm houw nónk Maan zwaväöl sjanse nwèdig? Hae mós 't jèste 'ne aove brwat en daonao 2 aoves vlaaie bakke. In de jèste aove gebruukde hae 12 of 13 sjanse. Dan woor 't brwat gebakke. Bíé de volgende aove, beek 'r vlaaije. Ze houwe géíne thermomaeter óm de hits te maete. Mit hun kénnis zaoge en veulde ze of ze weer e paar sjanse móste staoke veur de volgende aove vlaaje of brwat. En däöre-sjanse gaove mjè hits. Zwa ging dat dóe in ze wirk. 
Ich snap, nao haos 83 jaor, de óétdrökking: "dae haet sjans" nóé nog neet. 't Betéíkent: "hij heeft 'n oogje op iemand of iemand heeft 'n oogje op hem". Wat haet dat mit sjanse te maake? Ként éíne mich hêlpe? Dit êffe tösjedoor.

Zwa 'ne aove woor gebóet van bakstéin, mergel of vêljtbrandstéin en léím. De léngde waor tösje 1 en 3 maeter. De bréítetösje 1 en 2 maeter. De baetere aoves houwe 'ne gewölfde plefóng. Dan woor de hits baeter vasgehóúwe. De aovesmóel koos tóegemaak waere mit 'n iezere plaat van ca.70 bíe 55 cm. D'n aove woor waal goot óngerhouwe. Waore de sjanse óétgebrant dan woor mit 't aomerteníézer, dat 'ne lange íézere haok waor, de rêste van de sjanse en d'n aomer óét d'n aove getrókke. Daonao gebrúúkde me d'n aovewösj. Dat waor 'ne lange houte steel mit aan 't óéténj 'ne wösj strwè of brjèmme. Daomit maakde ze dan de vloer van d'n aove goot zuuver. Dan koos de volgende bak brwat of vlaaije drin. 

Kirmes... vlaai! ...en väöl  (Afbeelding: embed)

Noe gaon ich uch 't éín en anger vertëlle euver de vlaaije, die me rónjt 1945 en vreuger beek. 
't Versjil waor al de grwètte. In dae tíét waor 'n vlaai 40 pës 42 sente-maeter doorsnee. Op vandaag 28 pës 30 sentemaeter. Daobíé kaom ouch nog dat ze de vlaai in 8 stökke sneeje. Nóé in êrmzjèllige 12 stökskes. Lös geer e stökske of e stök vlaai?

Vreuger kaom alléin mèr spies op de déíg. Géíne slaagroum of gêt anges. Jao, mit tóére reepkes déig. Dan waor dat lödderkesvlaai. Dus gein reemkes vlaai wie ze op vandaag zëGGe. Dat höb geer weer óét 't Holles euvergenómme: riempjes vlaa. Hëlgekómberves, en dan mèr bíé stéin en béin zwaere dat ze plat kalle!

Nóé aete ze de vlaai tösjedoor. Vreuger aote ze geine middig of aovent-koffe es ze wiste dat vlaai op de taofel kaom. Dan waore ze ech neet tevreeje mit e paar stökskes. Dat vertël ich uch. Míen Mêm zjièlliger zag allezelaeve dat 'ne gezónje jónge kael zich speelentaere 'n ganse vlaai in z'ne geeles koos hóuwe. Dat kaom ómdat in dae tíét ouch mèr 2 of 3 kjère in e jaor vlaai gebakke woor. Dat waor dus mit de zoomer- en wéntjerkirmes. Dan kooste ze zich éns goot begaaije.
Extraa woor alléin gebakke bíe 'ne grwatte fjèsdaag, wie kemuunefjès, 25 of 50 jaor getrouwt en zwa e saortemënt daag. Of es fruit ríép waor. En dan mèr e paar in d'n aove van 't fernúús.

Effe gêt tösjedoor. Veur de jaore 1950-1960 houw géíne in Aelse van 'ne verjaordaag gehwèrt. Allein de naamesdaag woor e bitje geviert. Dan kreegste es kénjt e stökske paeperkook of gêt kristekook extraa. Dus géin kénjer-fjèskes, traktaasjes of gêt anges. Niks, gaaróét niks. Ouch de grwatte luuj heele zich dao neet aan op. Pas rónjt 1960 woor de spies ómgedrèjt. De naamesdaag woor neet mjè geviert, waal de verjaordaag. Volges mich kaom dat ouch omdat dóe de laegloup óét de kirk begoos.

Trouwes, ich aam dat dóe ouch 't richtig Aelser plat langsem de nak woor ómgedrèjt. Me begoos "modern" te waere. Van dae "graove" kal waore vaöl luuj neet mjè gedeent. Zwa houwste mansluu die beamte waore op de kóel, angere mit 'n baeter sjwal en weer angere woore mit d'n ibilj geplaog. Ouwers begooste mit hun kénjer Holles te kalle bóéte de sjwal. Dao kaome ouch mjè "vraeme" in Aelse woone. Ich wil gaaróét neet bewaere dat 't snel ging. Mèr hjèl langsem ként ouch gaon pitsje. Ongemirk maogde gezadde weurt neet mjè gezag waere. Pisse woor plassen, kakke woor poepen, huuske woor W.C., pwênne woor kussen, käöre woor aaien, vaare woor ríéje, kêpotje woor condoom, póppe woor neuken, snoefplak woor zakdook, babbelaer woor snoepje en zwa wíer.
Ouch de tillevis, dae rónjt 1960 begoos op te kómme, waor dao sjout aan. Ich aam dat nóé al 80 prêsent van de richtige Aelser weurt neet mjè gebrúúk waere. Mèr genóg gesneurt. Laote veer mèr wíer gaon mit de vlaaije.

Eín van de raej wooróm neet zwa dëks vlaije woore gebakke, waor de spies of de smaer. Me koos 't méíste fruit waal inmaake. Mèr dao waor me zwa doorhaer mit die grwatte vlaaije. Blikke mit fruit en inveur óét anger lènj besting neet. Me drwègde waal stökskes appele en paere. De stökskes woore mit 'n naolj aan 'ne vaam gevaemp en zwa te drwègge gehange. Dao maakde me dan äöfte-vlaai van. Dus 't vlaaije bakke hing veural aaf wienjè 't fruit ríép waor.

Zwa waore hauf september de blauw próéme ríép. Dan beek me versjeije vlaaije in d'n aove van 't fernúús. Bíé ós in de hóéswei sting 'ne richtige blauwe próémebóúm. De Mêm beek dan allezelaeve e stök of 5 vlaaije mit die próéme. En wíe. Op eeder vlaai kaome 72 doorgesneeje próéme. En dat móste ech 72 stöks zeen, gein minder en géin mjè. Die woore dan rêchop op de deig gelag. Dóé houws ech géíne fits nwèdig óm de próéme te zeuke. 
Veurdat de smaer op d'n déíg kaom, woor de déig gestuppelt mit 'n versjët. Dus gaetjes gemaak. De wêrmde van de vlaaiplaat koos zich dan goot verdéíle ónger de déíg. Es de vlaaije óét d'n aove kaome, rúúkde de hjèlle petik nao próémevlaai.

Geer ként uch veurstëlle dat de Mêm dan ach mós gaeve dat eederéín z'n stök vlaai kreeg. Stökker die dun van laer en dik van smaer waore. Dat vertël ich uch. En dan woor zwa 'n grwatte vlaai in 8 stökke gesneeje! Es de vlaai nog e bitje wêrm waor....miljaar, de zéíver löp mich nóé weer langs m'n móél. Verêkskezeer, dat maogste op vandaag de daag neet mjè zëGGe. Dan gedreugste dich wie 'ne óngebjièjde. Mèr ich höb 't gezag en laot 't ouch staon. Mèr dat waor veur mich de lekkerste vlaai die besting. Die smóljt in d'ne mónjt wíe dóévestrónt. Ich mót waal zëGGe dat ich dae strónt nwats gepreuf höb. Of dat gezëGde klop wéít ich neet.

Streekmuseum Harie Lemmens Vlaai bakken

Op de foto: Harie Lemmens stookt het ouderwetse bakkes op tijdens het tweejaarlijkse Vlaaijefjès in Elsloo.

Ich aam dat de Mêm de vlaai goot in de gaate heel. Veural es éíne in de käöke bleef rónjtsjarrele. M'n vruntjes waore neet ewêg te hóuwe ês ze wiste of raoke ês de Mêm vlaai houw gebakke. Ich zeen mich nog aan de taofel zitte mit e man of 4. En dan géin versjëtje of zwa. Nein, zwa óét 't vúúske. Dóé deegs niks anges ês d'n vingere aaflêkke. En neet "figuurlik"mèr letterlik. Wat houwe veer 't toch goot in dae tíét.  

In de kelder bíé ós sting 'n grwatte moolj van óngevjèr 2 mtr. lank, 50 cm. deep en 60 cm. bréít. Die woor gebrúúk óm de déíg óngeréín te zëtte. Geméínlik woor op de daag dat vlaaije woore gebakke, ouch 'ne bak zwart brwat gebakke. Trouwes wëk woor neet in 't bakkes gebakke. Bíé ós woor zêlje wëk gaete. Geméínlik beek nónk Maan, dae mich dat sjikske gegaeve hóuw, eedere 14 daag versjeije aoves brwat veur de naobers.
Dus veur de vrouwluu waor op zwa 'ne bak-daag genóg te doon. Ze begooste mit 'ne bak déíg veur zwart brwat óngeréín te zëtte. Dat ging dan óm 25 pës 30 kieloo kaore-mael mit zóérdéíg, waater, zout en öffe. Anger dénger kaome dao neet in. Waor de déíg goot opgekómme dan woore dao böl van gemaak. En alles ging mit de hènj. Géin mesjientjes, miksers of zwa. Niks devan. Die böl, in de vörm van brwaijer, woore dan op 'n lang, sjwan gesjóérde, plank gelag. Tsjwè man drooge die plank dan nao d'n achter-naober, nónk Maan. Dae zörgde dan veur de rês. Brwat woor dus neet op plaate gelag of zwa. Nóé neume ze dat "vloerbrood".

Ongertösje waore de vrouwluuj al lang bezig mit de vlaaije. Die móste geréít zeen es de brwaijer óét d'n aove kaome. Waore de vlaaije vaerdig dan woore ze in 't äörtje gezat. Dao ginge e stök of 10 vlaaije in. Mit 2 man drooge ze de vlaaije dan nao nónk Maan. Geer mót uch veurstëlle dat nónk Maan op zwa 'n daag veur de kirmes waal 7 pës 8 aoves beek. In d'n aove van nónk Maan ginge e stök of 15 vlaaije. De brwaier en vlaaije sjúúfde hae mit de sjeut de aove in en óét. 't Aörtje woor ouch gebrúúk es de vlaaije gebakke waore óm ze weer truk te haole. In de Groenewald waore femiejes mit 10 en mjè kénjer gans normaal. Bié ós naeve waore ze mit e man of 20! Dus geer ként uch veurstëlle wat dao aan vlaai achter euver woor gehóuwe. 't GezëGde: van baove kénste draan veule en van ónger stéít 't op de stool, kooste dan van hjèl väöl luuj zëGGe.

Nog e paar dénger, dan sjéí ich óét euver de vlaaije. Lödderkes-vlaai kaom zêlje veur. Alléin es gêt déíg euver waor, woore mit e déígrölke reepkes gemaak en euver de vlaai gelag. Veur spíes woor gebrúúk: keese, próéme, peeze, ríes mit of zónger sefraon, äöfte, wíémere, irbele, krwasjele, prut mit of zónger rezíéne, appelekouwe. Veur de tartepóm woore appele gebrúúk. Woor de spíes van 'n vlaai bedëk mit e mingsel van booter, mael en potsókker dan neumde ze dat greumelevlaai.
Dan houwste ouch nog de tóeslaag. Die woor gemaak mit 'n dun gesókkert déígläögske euver de spíes. Ouch houwste nog tóérte. Dat waor 'n krúúsing tösje 'n vlaai en 'ne kook. Op gezadde vlaaije deege ze slaagroum, mokka mit haagelslaag of anger zeutigheit. Dat waore de vlaaije.

Nog e paar weurt euver dat zwart brwat dat ze in dae tíét beeke. Dat laog in de kelder of 'n kas en heel zich minstes 3 waeke. 't Woor waal gêt drwègger. Mèr 't bleef aevel nog hjèl goot te aete. Este op vandaag de daag e brwat 3 daag urges déís bewaare en neet mjè d'r an dénks, móste 'n zich of zaesel pakke óm de sjummel devan aaf te haole. Dao dúúje ze allewíel zwaväöl "ingrediënte" in datste 'n whaager sjwal gat mós höbbe óm dat allemaol te snappe. 

In de tíét dat nónk Maan aan 't bakke waor, kaome de jèste kirmesluu op 't kirmestrein aan mit hunne woonwaagel. Die kirmesluuj móste stroum höbbe veur hun tent, karresêl, sjokkel en gaot zwa mèr wíer. Dat mós aafgekalt waere mit de Aelsenaere die dao woonde. Es de sjwal óét waor, leepe ouch 'ne smaer kénjer dao rónjt. De gaaplaepele veurop. 't Ganse dörp begoos zich op de kirmes te spichte.

Pës de volgende kjèr

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Kómplemënte,

Jo van Sjef van An óét de Héí. 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 16-

Foto boven: Elsloo, processie 1951 (Foto Streekmuseum Elsloo)

Veer höbbe nóé de kníén en de vlaaije gat die nwèdig waore veur de zoomerkirmes. De kirmesluuj sjarrelde rónjt op 't kirmestrein.en waore ómgang om hun zaakes klaor te maake veur zóndig.

Op dae zaoterdig veur de kirmes waore ouch nog verdommes väöl Aelsenaere aan 't sjófte. Die móste zörge dat de presêsse op zóndigmörge goot verleep. D'n éíne trók mit de sjörkar nao de sjríénemaeker óm zaegsel te haole. D'n angere leep nao d'n aannummer, woo hae, waeke geleeje, versjeije kleure zènjt bestëlt houw. Weer 'ne angere waor de malle bíéjéín aan 't zeuke die me op zóndigmörge nwèdig houw. Nog angere waore de vlêgskes en päöl aan 't bíejéín zeuke. Weer 'ne angere steevelde mit de sjörkar en de sjoop euver de straot óm de kooflatte en de paerdskeutele op te ruime. Omdat de méíste waeg in dae tíét nog neet getart waore, maakde hae ouch de grwatte kóéle gêt toe. De man van de kaamersjäöt kónterleerde z'ne kraom en begoos de kaamers te laaije.

Ouch in de méíste hóézer langs de waeg woo de presêsse kaom, waore luuj van alles aan 't bíéjéín zeuke. Klein täöfelkes, bloometäöfelkes, H.Hartbeelder, beelder van Guske, kaersekandelaere, spréíkes en nog van zwa 'n klein dénger woore gereit gezat. Zwa waore 'ne smaer Aelsenaere op dae zaoterdig nog besjêftig. En hjèl väöl vrouwe waore mit de middig, {kníén in 't zóér}, ómgang. Ich bén mich bewós devan dat ich nog d'n éín of angere vergaete bén. Mèr alla.

1949 installatie pastoor Bertin

Elsloo, processie inde Raadhuisstraat 1949 (Foto Streekmuseum Elsloo)

Op de vèljer zaogste tróppe kénjer, veural maedjes, mit körfkes en mênjelkes rónjtloupe. Die waore bleumkes van versjéíje saorte plante, die in de graaf stinge, aan 't seumere. Aan die bleumkes maogde géin steelkes zitte. Behouve die bleumkes plökde ze ouch blaetjes van de paume- en ligusterstrúúk. Die bleumkes en blaetjes deege ze goot óngeréin mingele. Es geer nóé aamt dat alles geréígelt waor dan höb geer 't toch gans verkjèrt. Wie de Aelsenaere dae zaoterdigaovent de rëk opginge, woor in väöl femiejes de wëkker gezat. Dae leep zwa tösje 4 en 5 óére aaf.

De mansluuj, gehólpe door de jónkheit, begooste mit de verseering van de straote. Bíé de rös-èltjers maakde ze midde op de waeg mit de malle, de gekleurde zènjt en de zaegsel versjeije veurstëllinge. Dan mót geer dénke aan starre, Livvenhjèrre, kêlke, èngele en mjè van die dénger. Angere begooste de päöl aan de kènjt van de waeg te zëtte. Daonao hinge ze de vlêgskes mit e dun zeil of snoor tösje de päöl. Anger mansluuj maakde de göt langs de waeg gêt zuuver. Rejoole waore dóe ouch nog neet. 

Elsloo processie daalstraat

In afwachting van de processie in de Daalstraat, Catsop (Foto Streekmuseum Elsloo)

De gezeumerde bleumkes mit blaetjes woore pas op de straot gestruijt es de presêsse haos dao waor. In väöl hóézer langs de waeg sting de veurdeur aope. In d'n aere woor op täöfelkes e saortemënt èltjerke neergezat mit kaerse, hëllige-beelder, vaaze mit bloome en anger geiselikke dénger. En neet te vergaete de sjwan gekrosjeerde spreikes woo alles opsting. Mèr goot en waal.
Wie óm 10 óére de wamës begoos, zaot zeeker de hëllef van de Aelsenaere in de kirk. Meistes waor de kirk bíé zwa 'n gelaeg te klein en stinge de luuj pës bóéte. Dat waore neet allemaol dóévemëlkers die op hun dóéve stinge te wachte!! En dan mót ich nog éín dénk hieje vermêlje. De luuj waore nog neuchter ómdat ze nao de kemúúne móste gaon. Ze houwe dae daag dus nog niks euver de tènj gat. En hjèl väöl luuj houwe al óére gesjóf. Op zwa 'ne daag heel pestwar géíne praek. Anges ging alles väöl te laank dóére.  

Elsloo rustaltaar daalstraat

Boven: rustaltaar voor een boerenerf aan de Daalstraat in Catsop (Foto Streekmuseum Elsloo)

Onder: bij de St. Augustinuskerk (Foto Streekmuseum Elsloo)

Elsloo processie 02

Wie de mês óét waor, sjwat de P.... 'n sjars kaamers aaf op de Sjarbêrg (kíék bíe donderbussen in de Platte Aelsenaer} en begoos de presêsse te trëkke. Die trók eeder jaor euver anger wáeg. De trék euver Katsep waor de langste. Väöl luuj houwe dan 't smaor in. Dat dóérde dan óm en óm de 2 óére. Veural es de zón dich op d'n prie sjeen, deegste dat neet veur de spas.

't Jèste rös-èltjer waor bíé 't kapêlke in de Kaak. Dan d'n ouwe euverwaeg aan de Peerlinkestraot euver nao 't Blúúske in Katsep. Daonao de Daalstraot aaf nao de Staasjewaeg. Op d'n hook van de Spaorstraot-Staasjewaeg waor weer e rös-èltjer. De volgende èltjer waor dan op d'n hook Peerlinkestraot-Staasjewaeg, woo dóe nog e kapêlke waor. Dan euver de Nuujewaeg truk nao de kirk. Bie zwa 'ne èltjer waorste toch al vlot 10 menuute kwíet mit allerlei gebaeje, nommers van de famfaar en de zaenge mit de monstrans. 

Priester onder hemel (Foto met teostemming uit privécollectie Cor Litjens) 

Es de presêsse begoos te trëkke, kooste neet zwa mèr urges aansleete. Om de dwaije dwat neet. Veurop leepe e stök of veer kwaraezele mit e saortemënt lampe van óngevjèr eine maeter laank. Dao-achter leepe de sjwal-kénjer mit hun méísters en juffrouwe. Dan kaome de mansluuj en de vrouwe, eeder aan éíne kènjt van de waeg. Daonao kaome versleije veréiniginge. De famfaar leep veur d'n heemel. De man mit de vlag leep grwètsj veur de mezekante, die verrëkde sjwan pêkskes aanhouwe, óét. Dao achter leep 't bestuur in stríépe brook, kammezäölke, wit humme mit krevat en de zwêrbellestart. In hun hènj drooge ze de taarpot. Dan kaom d'n heemel dae gedraage woor door 4 man. Rónjt-om d'n heemel leepe e stök of 10 kwaraezele woovan énnige mit e wierouksvaat aan 't slingere.waore. Onger d'n heemel leep menjèr pestwar. In z'n hènj heel 'r de monstrans baove z'ne kop.

Daezêlfde pestwar baaide nóé door de mit zwaväöl meujte gemaakde paetjes van zènjt en zaegsel. Laote veer mèr devan óétgaon dat 'r dao permisje veur houw. Hae droog nóé Ozzelivvenhjèr. Ongerwaeg woore de nwèdigge rwazekrêns gevaemp. 'n Vrouw of 'ne man mit 'n hêl stöm baejde de ónze vaaders en weesgegroetjes veur. De rês nao. Allein es de famfaar 'ne presêsse-mars of zwagêt speelde, heele ze effe hunne mónjt.

Elsloo processie 01

Links: Zandpad in Dorpstraat Elsloo (Foto's Streekmuseum Elsloo)  Rechts: processiestoet in Elsloo

Elsloo fanfare de maasgalm 1939

Fanfare De Maasgalm "de fanfaar" op de Stationsstraat

Ein dénk wil ich híé waal nog êffe mêlje. Zwa 'n presêsse waor 'n gooj gelaeg veur de vrouluuj óm hun nuuj kleijer en zwa te laote zeen. De éin vrouw stênsde al gêt mjè wie de anger. Mèr dao mót aevel gezag waere dat in de jaore vlak nao de aorlog neet väöl te strónze waor. Ze kooste niks núuts gêlje. En wooróm neet? Gans sumpel: dao waor noppes in e túútje!! Wíe ze truk waore aan de kirk, maakde de méíste luuj e grwat kruus. Väöl ouwer Aelsenaere houwe de knúíp aaf en waore harstikke blíe dat ze weer e jaor devan vanaaf waore.

Elsloo processie 03

Processie in Schoolstraat Elsloo (Foto Streekmuseum Elsloo)

Nóé begoos de richtige kirmes. Obbéns houw géíne mjè tíét. Haos eederein maakde dat 'r bíé hun kaom. Ongerwaeg houwe ze al op versjeije plaatse de kníén geraoke. Ze houwe zich al daag gespich op de kníén bíé de middig. En ze waore ouch nog neuchter! Ich aam dat ze allemaol verrëkde van d'n hónger. Es de vrouw of de mam ouch nog veur 'n grwatte króék keul beer houw gezörg, kooste ze zich 'ns goot begaaije.

Zwa zeet geer mèr 'ns wat in 75 jaor in deeze waereld verangert is. Ként geer uch veur de géís haole dat me op vandaag nog zwaväöl ambras zou mótte maake veur de kirmes? Dan besting dae al jaore neet mjè. De volgende kjèr gaon veer richtig kirmes viere.

Zónger richtig Aelser plat op de sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Kómplemënte,

Jo van Sjef van An óét de Hei.


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

 

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 17-

Foto boven en andere op deze pagina, uit de collectie van Jean Jennen, hartelijke dank daarvoor!

Geer höb kénne laeze wíeväöl ambras aan de kirmes veuraaf ging. Nóé zaote de Aelsenaere mit e tevreeje geveul aan de taofel óm zich 't éín en anger te laote smaake en zich in te stëlle op de 3 kirmesdaag.

Wie ze de middig in hun gortje houwe gehóuwe, begooste ze zich bíéjéín te raape óm nao de kirmes te gaon. Es ze femieje op de middig genwèijt houwe, ginge die geméínlik ouch mit. Ongerwaeg zaoge ze dat de gekleurde zènjt en de zaegsel euver de ganse straot laog. Wat ze mit zwaväöl meujte smörgesvreug bíéjein gefisternölt houwe veur de pressêsse, laog nóé veur oud vóél debíé. En toch zouwe ze 't volgend jaor weer 't zelfde doon. De rösêltjers en de anger kraomeríeje veur de presêsse waore ouch al ewêg.

Elsloo kermis 03.JeanJennen

Foto: uit collectie Jean Jennen: op terugweg van de kerk en nu op naar de kermis en de vlaai! Klik voor vergroting

Wie me op 't kirmestrein kaom, waore al hjèl gêt anger luuj dao. Ze bekeeke éns wat veur kräömkes dao stinge, leepe 'ne kjèr rónjt en lóésterde nao de drèj-örgels die kirmesmezíék leete hwèrre. De kleintjes maogde in de kénjerkarressel en tuike trëkke. Ouch maogde ze zich gêt slók gêlje aan de slókkraom. De méíste kénjer vrooge zich kristekook. Dao kooste ze dáág achteréín mit sjúúmke trëkke.

Ongertösje bleeve ze híé en dao êffe staon óm mit d'n éín of angere te ouwhoore. Ouch bleeve ze goot kíéke woo gêt bestëlt waor. Woo ze egaons 't vötje móste gaon pwènne. De ouwer snaake kooste in de këttingkarresel of in de rópsj. Veural de këttingkarresêl waor veur de richtige batjes de mäögelikheit zich éns goot óét te laote. Wie mjè ze in hun steulke rónjtdrèjde wie mjè spas ze houwe. In de róps ginge de hènjige. De waegelkes drèjde verdommes snel rónjt. Om de flóes, die baove de waegelkes hing, te pakke te kríége, móste verrëkdes nitsj zeen. 'ne Langseme drikkes kreeg die flóes nwats van ze laeve te pakke. Houwste díe flóes te pakke dan kreegste e runtje extraa zónger gêt te berappe.

De al gêt ouwer jónges stinge bíé de sjeettênt. Dao woor allezelaeve 'ne houp sjaele kal óétgekraomp. Veural es 'ne struiper z'ne gooje raot aan 't verkoupe waor. Wieste 't gewaer mós vashouwe, mikke en zwa. Euver 't algemein wis dae waal van besjéít ómdat 'r gereigelt door de vêljer leep mit z'ne flambèr, dae 'r in Lúúk gególje houw. Dat wis haos eederein in Aelse. Lichelik de vêljtwachter ouch. Mèr dae keek allezelaeve de verkjèrde kènjt óét. De kal ging in Aelse ouch róinjt dat de struiper z'ne flambèr ónger de goot gesjóérde plank van 't húús verstwak. Geer wèt waal, die plank wooste op zits. Meistes kooste in die tênt allein op versjeije kleure pepiere rwazze sjeete. Es éíne mit 'n pepiere rwas in z'n knoupsgaat van z'n jêske rónjtleep, wiste van besjéít. 

Elsloo kermis 05.JeanJennen

Foto uit collectie van Jean Jennen: wie kent haar niet, Marie Hinzen-Steevens van de botsauto's (autoscooter)

De grwaatste allegaasje waor aevel bíé de sjokkele. Effe óéteréínlëGGe wie zwa 'n sjokkel óétzaog. E saortemënt sjeepke van 1,50 maeter laank, 'ne sentenaeter of 60 bréít en 50 sentemaeter hwag. Dat gevaak hing aan 2 íézere stange van 'ne maeter of 6 laank. Eine van de kirmesluuj koos die sjeepkes aafrêmme ês ze te hwag ginge. En dat waor mèr goot ouch. De richtige batjakkers ginge sjokkele óm zwa hwag mäögelik te kómme. En dat koos gevjèrlik waere. Mèr dao stinge 'ne hóúp luuj te kíéke nao gêt anges. Veural ês maetjes en jónger vrouwluuj ginge sjokkele. Mèr goot dat ze in dae tíét nog richtige óngerbreuk aanhouwe. De vrouwe drooge in dae tíét nog géin lang breuk. Geer ként uch dan ouch veurstëlle wat mit tóére te zeen waor. Dao woor dan ouch geréígelt geflöt en geroope. Dao waore maetjes die dan in 't sjeepke ginge zitte, angere trókke zich van de rêmtêmp niks aan en bleeve gewoon sjokkele.

Effe gêt tösjedoor. Ongergoot, wie líefkes, stöpkes, majoos en zwa, woore haos allemaol door de vrouwe zêllef gestrik. En méístes van sjaopewol. Ich zeen míen Mêm nog achter de spéndrik zitte óm de de wol te spénne. Dat óngergoot jeukde dat 't verrëkde. Wêrm waor 't waal. Haos alle zökke, haoze en trikkoos woore toendertíét gestrik van wol of ketóén. Ouch kénjerkleijer. Waore teveel gaate in de zökke en kooste ze neet mjè gestop waere, dan woore ze óétgetrókke en 't gaare op ne sjwanne bol gerolt. Houwe ze op dees meneer weer genóg gaare dan strikde ze weer e "nuut" paar haoze of zökke. Dat waor nog éns "duurzaamheid"!!
In väöl femíéjes zaote ze zich geréigelt in de haore. Es e kénjt óét häör klëtje waor gewasse, ging dat klëtje méístes euver nao häör kleiner zösterke. Dat vónj dao mèr niks aan. Allezelaeve aaf-gedraage kleijer kríége. Ich höb dao géíne hinjer van gat ómdat ich d'n oudste waor. Door de aorlog waor pës óngevjèr 1950-1951 stóf en stréng gaare haos neet te kríége. Pas in 1950 is 't bónne-systeem aafgesjaf!! Zwa zeet geer mèr weer wie lang me nog in de jèlènj van d'n aorlog haet gezaete.

Elsloo kermis 06.JeanJennen

Foto uit collectie Jean Jennen: Harie Penders gaat wel helemaal tip en top naar de kermis! Klik voor vergroting.

Nao e túúrke woore de méiste luuj meug van 't klênjere euver 't kirmestrein en trókke nao éin van de kaffees óm zich gêt gaon te drénke. In dae tíét waore zat van die hëlgehúúskes in 't dörp. In aam e stök of daartjièn. In Aelse woonde tóendertíet ca 2000 man. Dus éíne op de 150 luuj. In versjéíje van die kaffees zaote vanaaf 'n óer of 5 tsjwè of drie mezekante. Allezelaeve éine mit 'ne kwêtsjbúúl en éíne mit versjeije trómme. Es dríede speelde dan eine op de trómpöt of saksofoon. Ze speelde in dae tíét haos alléin mèr Duitsje leetjes. Omdat géin miekrofoons gebrúúk woore, kooste ouch gewoon gêt aututte of aumêmme zónger eine gêt in z'n hwarre te mótte kweeke, wie allewiel.

In versjéíje kaffees laog 'ne zwik. Zwa kooste de luuj ouch e dênske maake. Rónjt 5 óére in de naodemiddig ginge väöl luuj êffekes héíves óm zich gêt "stökskes" vlaai of spêk mit eijer nao bénne te hóuwe. Weer angere bleeve in de kaffees hange. Dat waore meistes de luuj zónger kénjer en óngetrouwde. Ouch begoos 't kirmestrein langsem laeg te loupe. Wie gezag, éín gedéílte ging héíves, 't anger gedéílte trók nao de kaffees. Veur de grwatte luuj begoos nóé de richtige kirmes. Zich eine op de lamp sjödde, e dênske maake en veural 'ne houp ouwhoore, sneure, snootere, zéívere en zwa wíer. Bóéte dat, woor ouch euver anger dénger gekalt.

Elsloo kermis 04.JeanJennen

Foto uit collectie Jean Jennen: tieners op weg naar de kermis.

Nog e paar waeke en dan sting d'n óugs veur de deur. De bóére móste luuj maeje óm daobíé te hêlpe. De méíste mansluuj wouwe of móste zich gêt denaevebíé verdeene. Zwa woore hêlpers gevraog veur de vröchte bíéjéín te bénje, veur te daese, veur te húípe, veur 't maake van de míéte en nog mjè van die wêrkskes. Ouch woor al gekalt euver de aerpel-ougs. Daoveur woore veural sterke mansluuj gevraog. Want 't óétdoon van aerpel waor waal 't zwaorste werk op 'n boerderie. De aerpel woore mit de reek óétgedaon. Houw 't énnige daag daoveur lang geraegent dan waor 't óétdoon nog 'n pruim zwaorder. 't Raape waor méístes 't werk van de vrouwluuj en de al grwaater kénjer. Dat sléípe mit de mènjele van 'ne kieloo of twintig waor nóé ouch neet gemaekelik..De aerpel woore laater op de slaagkar gelaaje en nao de boerderíe gevaare.

Zwa zeet geer dat de luuj allezelaeve ómgang waore óm gêt denaevebíé te verdeene. Mit de 3 kirmesdaag prebeerde ze de jèlenj van de gewoon daag te vergaete. Dus woore waal gêt glaaser beer, aelskes, mit of zónger sókkerklötje, Keizerbitter, Franse, ouwe of jónge klaore. bêsse, limmenaat en zwa wier ómgestwatte. Väöl vrouwe pakde zich in dae tíét ouch waal sjookolaat. Die ginge dëks mit e stök of 15 stökker héíves. Cola gaof 't nog neet! Waeme 'n drwèg laever houw, koos zich nóé 'ns goot óétlaote. Dat d'n éin of angere ónger de kar kaom, waor nóé ouch weer neet zwa êrg. Daobíé kaom ouch nog éns dat de méíste luuj roukde wie 'n sjouw die in branjt sting. Mit e jaor of 15 begoos haos eederéín te zwaame. Deegste dat neet dan woorste e bitje sjéíf aangekeeke. Ich höb in dae tíét nwats éíne hwèrre vertëlle wie slech 't rouke waor. Op films van veur 1960 ként geer zeen dat eederein dae in beeld kump, of 'n segaar, 'n segrët of 'n píép in z'ne mónjt haet. En neet alléin mansluuj!

Elsloo kermis 02.JeanJennen

Foto uit collectie Jean Jennen. Zo te zien zijn de mannen op de kermis in Beek. Klik voor vergroting

Effe gêt tösjedoor euver dat rouke. In de jaore vlak nao d'n aorlog waor haos géíne toebak en segrëtte te kríege. Väöl luuj trökke in hunne moostem zêlf toebak. In 't naojaor zaogste euveral ónger de sjop de toebaksblaajer te drwègge hange. De segrëtte van dae tóebak waore aevel richtige knastert. Dan houwste ouch nog buksjèk. Dat waor tóebak van de stumpkes die me weggweej. Die woore opgeraap en dao drèjde me weer segrëtte van. Zwa woor zich op zóndigmörge väöl gevréígelt óm de stumpkes die ónger rwêster bíé de kirkdeur laoge. Dat waor allezelaeve e gemirmel óm die stumpkes bíéjéín te zeumere. Allewiel zou de branjtwaer gebêlt waere es 'n deur van 'ne kaffee aopeging, zwaväöl zwaam kaom dan nao bóéte.
De jóngere ónger uch kénne zich neet veurstëlle wieväöl rouk dan nao bóéte kaom. Wie ich gêt ouwer waor, snapde ich waal wooróm míen mam de kleijer op Maonjdjig-mörge bóéte hing.

En de aovende óm óét te gaon, waore in dae tíét ouch neet zwa laank. Geer mót nog wéíte dat rónjt 12 óére sleetingstíét waor. En 't waor ouch gans normaal dat de vêltwachter dat kónterleerde. In dae tíét waore ouch nog géin friete-bóete. De méíste Aelsenaere houwe dao aevel waal gêt op gevónje. Es ze óét de
kaffees woore gezat, ginge ze neet drêk héíves. Ze trókke dan méístes mit gevrunj mit óm dao de pan mit spek en eijer op te zëtte of nog gêt vlaai te aete. Dan woor 't toch weer 'ne laate.
Mien ouwers höbbe mich vertëlt dat zíé dat ouch deege. Eíne van die vrunj heef zich aevel gêt anges in z'ne geeles. Geer ként 't geluive of neet, mèr dae kaom allezelaeve nao de Groenewald óm de kníensköp aaf te knaage. De mêm maakde haos ummer 3 kníen in 't zóér. In dae tíét woor niks ewêg gegwaijt. En de köp woore bewaart veur dae Aelsenaer. De naam wéít ich waal. Hae haet nog in 't jèste van Haslou gevoetbalt!

Euver de anger 2 kirmesdaag vilt neet mjè te vertëlle. Die waore zwagêt wie de Zóndig.

Kermis vroeger in Gennep (foto's embed van gennepnu.nl)

 

Ich gaon de pin d'rin hóuwe. Pës de volgende kjèr en houw uch goot en gezónjt.

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wíe kwal.

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Jo van Sjef van An óét de Hei.


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 18-

Nóé wil ich uch 't versjil óéteréínlëGGe van de vastelaovend óét de jaore 1950-1960. En dat is e grwat versjil in belaeving. Dat gaef ich uch op e breefke. Geer mót dan veural d'r aan dénke dat de Aelsenaere zich óngerein haos allemaol kénde. "Vraeme" waore haos neet te vënje in 't dörp. Die kooste allein mit 'n gooj pitsjlamp vénje!

Om de kop aaf te bíéte, mót geer wéíte dat in die jaore haos géin gelaeg waor óm pêkskes te gêlje. Zwa wíét waore ze nog neet. Mit verdommes väöl meujte kooste dich e mómmebakkes aansjaffe. En die klómmele waore ouch nog van e saortemënt rubber. Nao e menúút of tjièn leep dich de zwéít ónger dróét. Daoróm houwe de méíste luuj aafgedaankde glaasgerdíéne euver 't gezich getrókke. Daomit kooste óére rónjtloupe zónger dat dich éíne kénde. Mit anger weurt, dóe mós dich allezelaeve strappeseere óm zêlf gêt inéín te fisternölle.

Groep Hanssen 1958 1

Optocht 1958, rondtrekkende circusartiesten van de familie Hanssen op de Stationsstraat

De optochte in dae tíét maogde de naam eigelik neet höbbe. Dat stëlde ech neet väöl veur. Gróppe van e man of 4, 5 leepe mit. Grwatte waagels woore zwa wie zwa neet gemaak ómdat géí materiaal te kríége waor. Rónjt 1965 en laater kaome de grwaater vastelaoveswaagels. Mèr veural de gróppe Tiroolers, Indiane, Eskimoos, Chineeze, Cowboys, Sjotte, Mickye Mouze en gaot zwa mèr wier.

De luuj van dae tíét móste in 3 gróppe verdéíle ês 't óm de vastelaovent ging. Eín déíl gaof niks óm de vastelaovent en bleef de 3 daag bie hun. Ginge nog waal nao d'n optoch kíéke. Mèr dao bleef 't dan bíé. Weer angere kooste zich dat neet leiste ómdat ze niks op hun rubbe houwe. Ouch al waor de príés van 'n kónsómse mèr e kwartje of zwa. Rónjt 1955 waor dae príés al opgeloupe nao 35 cent!!

De tsjwède gróp waore de luuj die zich door de dríede gróp leete begötte. Dae 2e gróp verkléíde zich neet. Ze zatte zich hwagóét 'ne ouwe hoot op of tónjelde zich éin of anger ouw blóes aan. Ze pitsje zich gêt glaeskes beer of snêpkes en maakde e dênske. Dao bleef 't dan bíé.
Dan dae driede gróp. Dat waore de richtige vastelaoventgêngers. Die sjóesterde zich allerlei ouwe kraom aan. Die ginge op stap en deege zich de grwaatste meujte óm neet door anger luuj herként te waere. Zwa wiste de naobers óngeréin neet wat die zich aanpungelde.

Hanssen miss verkiezing 1961

Op de foto: familie Hanssen, optocht ca 1961. Onder: Sef Hanssen, Wiel "de witte" Hanssen, Hay Huveneers. Boven: Thei Hanssen, Jacques Huveneers, Louis Notten, Corrie en Nen Hanssen, Piet Huskens

Om 11 óére 't saoves móste de mómbakkesse aaf. En dao waore van die luuj die ginge veur 11 óére heives óm zich gêt anges aan te doon. Die houwe de grwaatste spas ês de anger luuj neet wiste waeme achter dat maske houw gezaete. Wie gezag woore glaasgerdíéne in dae tíét väöl gebrúúk. Este dan díéne mónjt heels, kooste waal óére achteréín door Aelse en de kaffees loupe en anger luuj begötte zónger dat die luuj wiste waeme achter die gerdíen zaot. En dat waor de spas. Van béitskènj mót ich zëGGe.

In dae tíét ginge de méíste op stap in gróppe van 4 pës 15 man en mjè. Mit tóere mit nog mjè, veural op vastelaoventmaonjdjich en -Deensdigmiddig. Dan waor 't de gewénde óm veuraaf éíne es kasseer aan te wíéze. Nao euverlëG woor dan door eederein e gezad bedraag in de "kas" gedaon. Me mós ouch zëGGe wat hae, of zíé, zou drénke. Kaome ze dan in 'ne kaffee dan bestëlde en betaalde de kasseer. Ging eemes nao verloup van tíét euver nao gêt anges dan mós dat doorgegaeve waere aan de kasseer. 't Veurdeil híévan waor dat allein de kasseer hoofde te bestëlle en de angere euveral kooste rónjtsprénge of danse. De kastelein zat de glaaser op e täöfelke of op de toog. Ouch op täöfelkes. De méíste luuj die dao zaote, deege neet lêstig. Die deege toch niks anges ês sprénge, zénge, angere begötte en mit tóére ouch waal e dênske maake. Eederein van de gróp wis dan woo 'r zíé glaas koos vénje.

Hanssen chinezen

Optocht in de sneeuw, ergens in 50-er jaren familie Hanssen

Geer mót ouch wéíte dat de méíste vastelaovesgêkke alle kaffees van Aelse (12 of 13) móste bezeuke op zwa 'ne aovent. Dus de vaart mós waal e bitje drin gehouwe waere. Es 2 of 3 van die gróppe zich óngerwaeg taengekaome waor de baer los. Dan woor mit zwa 'n daartig of vjèrtig man rónjtgesprónge, gedans en gezónge. Kaome ze dan ouch nog e klein grupke van de famfaar taenge dan waor de zaak gaaróét neet mjè te houwe. Zwa blooze van de femieje Wouters op de Kaolwaeg e stök of 6 man in de famfaar. Es die dan blaozentaere door 't dörp trókke en versjeije vastelaoventleetjes speelde, woor mit tóére menuute laank spas gemaak. Eederein dansde en spróng mit eederein pës de blaozers geine aosem mjè houwe. En tösje al die luuj leepe dan ouch nog de einzelgängers of de klein verkleide gröpkes.
In väöl kaffees stinge jukeboxe woo väöl vastelaovesleetjes inzaote. In kaffees mit 'ne zwik speelde waal e klein orkêske. Dao mót aevel gezag waere dat haos neet "normaal" gedans woor. Daoveur waore väöl te väöl vastelaoves-vierders óngerwaeg en die sprónge mèr gêt rónjt.

Groep Hanssen Kotem DikkeStein2

Op de foto: optocht midden jaren 50. Sef Hanssen, Jacques Huveneers, Thei Hanssen

Ich zal uch 'ne veurval vertëlle wie míen mam de vastelaovent vierde. Dat zaet mjè wie dat geouwhoor van mich. In 1959 waor ich in militaere deens. Bíé toeval waor ich die waek euvergeplaats. In dae tíét móste díen ganse zoojtje, behóuve 't waope, zêlf mitsléípe este nao 'n anger óngerdéíl mós. Dus alle kleijer en óétrösting laoge bíé ós.
Om 'n óér of ein, ich méin op vastelaovent-maonjdjigmiddig, vroog de mam aan mich of ze zich gêt soldaotekleijer bíéjéín maogde zeuke. Veur ze nao baove trók, waor ze in de käöke nog gêt aan 't rotzooije. Nao 'n hauf óér of zwa woor de pap gêt óngedöljig. Hae vroog zich aaf wat de mam aan 't óétspwakke waor. Mèr goot en waal.
Op e gegaeve momënt géít de kaamerdeur aope en kump mich 'ne zwarte soldaot bénne. Ich geluif dat de pap van z'ne stool gevalle is. Stéit mich de mam dao in míen soldaotekleijer, mit bivakmöts, koppel, vêljtflêsj, hèisje, hwag sjoon. Alles drop en draan. Mit stöp van flêsje, woo ze brannende zwaegele houw aangehouwe, houw ze häör gezich en haus zwart gemaak.

Ze sjwat de kelder in. Wie ze baove kaom, zag ze dat ze in häör veljtflesj gêt Aels houw gedaon. Dan hoofde ze neet aan de toog te staon óm gêt te drénke. Ouch kankerde ze nog gêt euver d'n hêlm. Dae vónj ze te zwaor. Anges houw ze dae ouch nog opgezat.
Wie veer óétgelache waore, zag de mam dat ze êffe op stap mós. Geer mót wéíte dat achter de Kaolwaeg nog géin hóézer stinge. Ze leep dus achter de moostem óét en trók de vêljer in. Nao 'n houf óér of zwa zaoge veer häör vanaaf 't kirmestrein de Kaolwaeg aafkómme. 't Waor jus of ze gêt aan 't zeuke waor. Wie ze haos bíé ós veur waor, sjwat ze nao de angere kènjt van de straot en géít veur de koloniaale winkel van tant Bêt staon. Laater fríetebóet gewoore). Weer begoos ze óm zich haer te kíéke en obbèns löp ze nao de veurdeur van ós en dúút op de bêl.
Ich höb häör bénnegelaote en gevraog wat ze eigelik van zinnes waor. En dóe kaom d'n aap óét de móe.

Geer mót wéíte dat in dae tíét nog väöl soldaote van de NATO vlakbie euver de grens in 't Pruuses laoge. Zwa zaogste in dae tíét mit tóére in Mestreech en Haelder 'ne zwarte soldaot. Dóe waor dat gêt bezunjers. Ouch houwe de luuj nog nwats van 't woort diskrimmenaasje gehwèrt, laot staon datse de betéíkenis wiste. Mèr goot en waal. De mam waor e stök gaon trampele óm zich neet te veraoje aan de naobers. Ze houpde dat de luuj op de Kaolwaeg häör gezeen houwe. Daoróm houw ze ouch jus gedaon of ze gêt aan 't zeuke waor.
De mam zag dat ze mit mich op stap wou en de pap mós zich mèr mit Joke ammezeere. Ich vriede dóe mit Joke, woo ich laater mit getrouwd bën. Es ze de pap zouwe vraoge woo de vrouw waor, mós 'r mèr zëGGe dat die krank in bët laog. Ich weit neet mjè wat ich mich zelf aangepungelt höb. Veer houwe waal alledrie e maske of mómmebakkes op. Waal weit ich dat veer ós mit ós veere goot verammezeert höbbe. Ich zeen de mam nóé nog op de sjouw bie de Reul danse {noe kaffee Oos Heim}. Neemes koos lichelik de verbénjing lëGGe tösje de mam en mich, de pap en Joke. En veer höbbe alle 13 kaffees dae aovent aafgeloupe. Wie veer ós óngerwaeg van d'n eine nao d'n angere kaffee ammezeerde, hób ich híébaove besjreeve. Dóé kaoms allezelaeve gróppe of grupkes luuj taenge die ouch aan 't rónjttrëkke waore.

Os naobers vrooge d'n angere daag woo dae zwarte soldaot gebleeve waor. 't Haet daag gedóért veur ze drachter kaome waeme 't waor. Ouch anger Aelsenaere höbbe liGGe te raoje. Dat waor pas richtig vastelaovent viere!!!!

Hanssen Schipper Naast Mathilde 04

Foto: optocht midden jaren 60. Familie Hanssen naar populaire tv-serie "Schipper naast Mathilde"

Vanaaf ongevjèr 1995 is de vastelaovent harstikke verangert. Ich wéít nog hjèl goot dat ich vanaaf dóe neet mjè mit de vastelaovent bën óétgegange. In dat jaor höb ich pës 9 óere 't saoves verkleit en gemaskert door Aelse geloupe. Wie zich óétwees dat ich de éinige waor, bën ich heives gegange en gezwaore dat ich mit de vastelaovent nwats mjè op stap zou gaon. En ich höb paol gehouwe.

Pës de volgende kjèr. Houw uch gezónjt.

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wíe kwal.

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Jo van Sjef van An óét de Hei. 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 19-

In dit stökske wil ich uch e bitje óétereinlëGGe wie me rónjt de jaore 1945-1950 mit de "hygiëne" ómging. Ich mót uch 't jèste drop wíéze dat pas in 1930 in Aelse stroum en water is aangelag. Lektrisse apperaate waore nao d'n aorlog nog verdommes dun gezjièjt. Geer wèt waal dat dóe nog géin lektrisse wêsjmesjienes waore. Hwagóét e mesjien mit "hènjt-aandríéving". In de méíste hóéshouwes waor de maonjdjig wêsjdaag. Trouwes in dae tíét bleeve de vrouwe bíé hun. Die houwe zwa wie zwa 'ne smaer te doon. Geer mót uch mèr 'ns veur de géís haole wat geer zou mótte doon ês de stroum veur maonje zou óétvalle. Ich zou 't gelammenteer neet wille aanhwèrre. Dan zouwe 'ne smak luuj 'ne burn-out kríége. Dat vertël ich uch.

Amerikaanse voorlichtingsfilm uit 1948 hoe mensen hun lichaam moesten verzorgen. In het filmpje is ook een douche te zien, maar dat was in die tijd voor de gewone man in Nederland nog niet weggelegd. Het feit dat de overheid over dit thema een voorlichtingsfilm laat maken, geeft wel een indruk hoe het met de hygiëne was gesteld...

Op zóndigaovent woor meistes 'ne grwatte wêsjkaetel op 't fernuus gezat óm de wêsj te kaoke. Op maonjdjigmörge woor dan op de hènjt gewêsje. Dat dit géi gemaekelik wirkske waor, hoof ich uch neet te verdutsje. E gedéílte van de wêsj mós ouch behènjelt waere mit stíef. Waor 't goot waer dan woor de wêsj op de bléík gelag of mit kleeve aan de wêsjdraot, dae méístes in de moostem hing, opgehange. De mezeerie begoos aevel ês 't raengewaer waor. Dan mós de wêsj bénne, dus in de käöke of de stal, te drwêgge gehange waere. Dan woore snoore langs de plefóng gespanne. Ként geer uch veurstëlle wie dat óétzaog ês dao e stök of 4, 5 laakes en kössteekes, hummes, stupkes, zökke, sjolke en wéít ich wat nog mjè, hing. Daegeene dae van bóéte kaom, mós dan z'ne waeg nao bénne vénje. Zónger d'n hènj te gebrúúke, lökde dat neet altíét. Este dan mit d'n nötte hènj aan de wêsj kaoms, kreegste ze weer éns  óétgebúúlt.

wasdag Marie van jozef van de meule

Foto met dank aan Jean Jennen: Marie Daalmans (van melkboer Jozef van de Meule) aan de was

Haos waor ich de kinsjdeuk vergaete. Gein pêmpers toendertíét. Bie de wêsj in dae tíét waore allezelaeve 'ne smaer deuk. Dat snap geer waal ómdat ze dóe nogal väöl kénjer houwe. En dat die deuk verrèkdes nöt kooste zeen, hoof ich uch ouch neet te vertëlle. Wie ich gêt ouwer en verstènjiger waor, is mich waal opgevalle dat me de maonjtverbènj neet aan de wèsjdraod hing. Woo de mam die drwègde is mich allezelaeve e raodsel gewaes.

Waor de wêsj drwèg dan mós de stríék gedaon waere. Meistes stinge dan e stök of 4 stríékiezers op 't fernuus of de kwiszenjaer. Die móste dan waal branne. Dus ouch ês 't bóéte 30 graode waor. Dat waor mich dan e sjwan wirske zónger airco. In dae tíét begooste de witte hummes en krevatte in de mwade te koome. En dat gaof zwa wie zwa väöl mjè stríékerie. Daonao woor de wêsj geransjeert en in de líéveskas gelag. 

wasmachine van toen

Foto met dank aan Jean Jennen: zo zag de gemiddelde "wasmachine" er in die dagen nog uit; sommigen hadden al een gemotoriseerde houten wastobbe met afvoer en wringer, die te zien is op de foto helemaal bovenaan.

 

Dan de waekelikse wêsjbeurt van de kénjer. Op zaoterdig woor, aafhankelik van wíéväöl kénjer ze houwe, 'ne kaetel waater op de kachel heít gemaak. Bíé hjèl grwatte hóéshouwes houw me 'n grwatte iezere verzénkde kóép. Dao ging dan eederein óm de beurt in. Dus nwats saame. Nuut waater waor neet debíé. Hwagóét e bitje wêrm waater bíé de volgende klènjt. Daoróm woor zich hjèl dëk geénsjelt waeme 't jèste maogde. Dae houw allezelaeve zuuver en wêrm waater! Es éin van de kènjer neet op tíét bíé hun waor, mós gekaoze waere. Of 'n waek euverslaon óf veur de pómpestein e bitje wêsje. De gewénde waor dan dat eederéin nao 't wêsje zuuver óngergoot aankreeg. Dus éíne kjèr in de waek.

Bie 't wirke op de lènj ginge de méíste luuj neet héíves tösje de middig. Dat waor teväöl tíédverlees. Veur de jónge laezers weurt 't lêstig óm te verdutsje wat de luuj dóe op de vêljer deege. Mótte ze mèr 'ns aan de ouwere vraoge. Lichelik kénne ze 't versjil tösje de versjeie vröchte neet.
Ich mót dan dénke aan de volgende wirkskes. Aaftrëkke of sjarre van de krwatte; sjarre, hwêgge of óétdoon van de aerpel; zichte of bénje van de vröchte wie kaore, têrf, gaes of haaver. Waore ze daomit aan de gang dan houw e gedéilte van de wirkers hun smouwere en drénkes bíé zich. Angere houwe 't gelök dat de vrouw of eemes anges de booterhamme en 't drénkes nao 't vêljt brach. Weer angere kreege de middig gebrach in 't mermitje. 
Ze kooste dus neet hun hènj wêsje veur ze begooste te bikke. Zwa erg waor dat aevel neet. Mit 'ne póes ónkróét of graas woore de hènj gêt zuuver gemaak. Of mit d'n hènj êffe langs d'n brook vríéve. Dan waore ze ouch zuuver. Smaake deeg 't zwa wie zwa nao 'ne houve daag póejakke. 't Veurdéil van zwa 'n "zuuverheit" is waal dat ze zwagoot ês neet "allergisch" waore veur 't ein of anger.

Bíé 't volgend sjapieter mót ich gêt verzichtiger zeen. Es de luuj zich de rök móste óétsnóeve of de kleine hjèr de grwatte waerelt móste laote zeen, móste ze zich anges behêlpe wie allewiel. Om te beginne stónge in haos eedere graaf strúúk en búim. Dus de mansluuj zaogste geréígelt langs de kènjt van de waeg staon. Ouch de jónger maetjes zaogste waal tösje de strúúk op hun húúke zitte. En géíne waor daovan gesjokkeert. Van "wildplassen" houw me nog nwats gehwèrt. 

Eeder huuske in de jaore veur 1950 waor aangeslaote op 'ne zénkpöt of 'ne zéíkkêlder. Die mit 'ne zénkpöt laoge wier van 't hóés aaf ómdat me daovan mjè hinjer van de stank houw. De aafmaetinge van zwa 'n húúske waor óngevjèr 1.20 mtr. bíé 1.20 mtr. Gingste door de deur nao bénne dan waor aan d'n angere kènjt taenge de móér 'n verhwègging gemêtselt van ca. 50 cm. hwag. Dao baove-op laog 'n gooj gesjoerde plank van 'ne cm. of 4 dik. In 't midde e gaat mit 'ne dëksel. Dus géíne zwaanehals. Alles vilt gewoon in e grwat duuster gaat. Op de zéíkkêlder waore de koo-, de vêrke-, de sjaope- en anger stêl aangeslaote. En 't húuske.
De zeikkêlder woor geméínlik éíne kjèr in 't jaor laeggemaak. Pës rónjt 1950 woor mit 'n hènjtpomp de zéík in 'n zéíktón op 'n slaagkar gepómp en op 't lènjt óétgevaare. Gedeiltelik woor de zéík ouch mit de nakjaok nao de moostem gebrach en dao óétgestruijt. Dat waor nóé ouch weer neet e wirkske wat eederéin gaer deeg. Dao leep dich waal éns gêt in d'n klómpe. En dat óétstruije ging ouch neet allezelaeve good. Veural de stank ging door alles haer. Es 'ne grwatte boer aan de gang waor, raokste dat in 't ganse dörp.

Mèr goot en waal. Veur ich wíer gaon wil ich de vrouwe drop wíéze dat ich nóé dènger gaon sjríéve die neet zwa "romantisch" zeen. Dao ként geer guf op pakke. Volges de lêste gegaeves is 't óngesiever, wie pitsjitange, spénne, meulevêrkes en zwa, mit 75% gemindert taenge e jaor of 50 geleeje. Dao mót geer waal aan dénke bíé 't laeze. Dus es geer nóé 3 meulevêrkes zeet, waore dat 'r vreuger 12. Mèr kóm, geer ként zêllef ouch waal raekene. Ouch mót geer wéíte dat géi lêktris en water op 't húuske waor.   

Stël uch veur dat geer rónjt Fibberwaarie op 'ne aovent mit e man of 4 in de käöke "Mens erger dich neet" zit te speele. 't Fernuus is rwat gleujetig. Bóéte vrúús 't dat 't snirk. Gistere is 'n sjoel snjè gevalle en dao lik 10 cm. snjè. Op e gegaeve ougenblik, zwa taenge 9 óére, mirk geer dat gêt begint te duuje. Geer doot uch de sjaopewölle slóbbe óét en eur klómpe aan. Intösje vraog geer of pepier op 't húuske lik. Geer trèk uch 't kasjevêkske aan en doot de bóétedeur van de käöke aope. De kouwe wénjt sléít uch in 't gezich. Gelökkig sjient de maon nog e bitje.

In de snjè is e paetje gemaak nao 't húuske. Geer steevelt daohaer en zeet e rat ónger 't hout van de sjop insjeete. Mèr goot en waal. Geer trëk de deur van 't húuskje achter uch toe. Omdat geer ouch nog aan de reegels zeet, dóért 't êffe veurdat geer zit. En alles géít veulentaere. Geer kènt geine mieter zeen. Nao e paar tëlle veult geer get euver eur rêchse bats loupe. Geer prebeert mit e hènjt dat óngesiever eweg te hóuwe. En dat lök; geer veult niks mjè. Dan zeuke nao 't pepier. Verrèk, niks te vénje. Wat nóé. Geer doot de deur aope en begint te roope. Nao 'n aamelank hwèrt geer éíne ènjtwoorde. Geer vraog óm pepier dat effe laater aangereik weurt. Hëlgekómbêrves,, géí gezëttepepier mèr e paar túúte woo mael of sókker in haet gezaete. En e paar stökskes klêtpepier. Dat is harstikke glaat. Dan mèr daomit behêlpe. Nóé nog êffe alles ransjeere en geer ként weer truk nao de wêrm käöke. De jèste menuute zit geer nog te riejere van de kou. Geer kènt uch neet êffekes urges truktrëkke. Mèr in dae tíét wiste ze neet baeter.  

Nóé 't zelfde. Mèr dan midde in de zoomer. De mösje valle van 't daak. Bóéte is 't 'n graot of daartig. Nóé euverkump uch 't zelfde en mót geer de rök óétsnoeve.
Geer trëk de deur van 't huuske achter uch toe en doot de sjouw op de deur. Wat dénk geer dao nóé te zeen? Gaot mèr 't jèste op uch gemaak zitte en kiek 'ns óm uch haer. Ich kal neet euver de stank dae in 't húuske hink. In 'ne hook hange gêt leefstes woo get spénne in hange. Ouch gêt óétgedrwêgde vleege hange d'r in. Om eur kónt vleege 'ne smaer gewoon vleege en gêt stróntvleege. Die vleege neet allein. Die gaon ouch op hunne tíét zitte. Dao is gaaróét niks aan te doon ês ze mit vree te laote. Mit hóuwe en zwa weurt 't nog êrger. Die vleege is nog neet 't êrgste.
Es op e gegaeve ougeblik ouch nog gêt bíeje of wëspe in de kraom kómme, weurt 't pas ech méínes. Dan kal ich nog neet euver 'n praam. Dan kriegste zwa wie zwa króm zin. Want dat waor richtig gevjèrlik óngesiefer. Euver de plank króépe ouch nog êttelikke pitsjtange, meulevêrkes en e paar smoutwörmkes. Om euver de rês van 't óngesiefer, zwa ês aomzéíke, mèr te zwiege. Mit tóére, en dat waor zêlje of nwats, vlwag ouch waal 'n peepel of 'ne póppesjiejer, dao rónjt.

In dae tíét gingste neet nao 't húuske óm op die gemaak de gezët te laeze. Dóé koos waal 'n ganse stuudie maake euver 't óngesiefer. Zónger dich daoveur te mótte aanstrênge. Dóé zaots op die gemaak en houws alle tíét óm alles goot te bekíéke. Dóé koos ouch tëlle wieväöl pwêtjes 'ne dóézendpwat ech houw. Ich wunsj uch väöl spas bie 't rónjtkíéke en tëlle. Pës de volgende kjèr. 

Houw uch goot en gezónjt en lët op eederein.

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal.

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Jo van Sjef van An óét de Hei


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 20-

Foto boven: Vickers Wellington bommenwerper (Bron Wikipedia-embed)

'Mien jèste gedanke aan de 2e waereldaorlog zeen van 5 Oktwaber 1942. Bie 't bómbardemënt op Gelaen en de Lénjenheuvel zaote veer mit waal 40 man in de kêlder bie de mêm en de baa. Oos gezin woonde tóendertíét bíe de mêm in de Groenewald. In de kêlder zaote veural de kénjer van de naobers. Op de aerpel-stëlling,woo anges de aerpel laoge, laoge nóé de kénjer ónger daekes. Langs de móére sting op rëkke de inmaak van dat jaor. In 'ne hook waor de paekelbak. Dao laoge al sjénke, spek, hauskortelëtte en anger vêrkesvleisj in.

lichelik höbbe de luuj nao dat bómbardemënt flóp gekreege. Dao veele dóe 84 dwaije woo ónger e maetje óét Aelse. Daobie kaom ouch nog éns dat de bómme door de Engelse waore aafgegwait. Ze zouwe eigelik nao Aoke mótte vleege. Ze houwe zich aevel vergis.

Foto: de St. Annastraat in Geleen na het bombardement van 5 oktober 1942 (bron: Wikipedia / Heemkundevereniging Geleen-embed)

Effe laater is bíé ós in de hóéswei 'ne sjóelkêlder gebóét. Dae kêlder waor óngevjèr 20 maeter laank en 'ne maeter of 2 breit. Mit de sjöp houwe ze dae kêlder óétgesjach. De deepte waor óngevjèr 2 maeter. De plefóng waor gemaak van baddinge, golfsplaate, pappendëk, plènk en dikke têk van búim. Dao-euver waor dan de leim gegwait dae me óétgegraave houw. Aan beitskènj van de oétgegraave kêlder waor e saortemënt verhwègging wooste op koos zitte. Op die "bènk" laoge dan gêt plênk, strwè en ouw zêk. Aan éíne kopsekènjt houwe ze 'ne trap óétgegraave. Bíe loch-alarm, veural ês 't dúúster waor, zaote dao dan e man of 50 in. Dat waore de femiejes óét de naobersjap. De mansluuj stinge meistes bóéte in de wei nao de loch te kíéke, gêt te ouwhoore en zich gêt te rouke.

Foto boven: aanleg van een schuilkelder in de tuin (Bron: rtv oost/Stichting Heemkunde Markelo-embed)
Foto onder: een schuilkelder van binnen (Bron: stadsarchief Enschede-embed)

Ich mót waal nog vermêlje dat veer missjien mèr 3 of 4 kjère in dae kêlder gezaete höbbe. Veer zaoge nao 1941 waal verrèkde väöl bómmewerpers, mit tóére waal mjè es 500 tegelíék, nao 't Pruuses vleege. Mèr richtige aorlog mit sjeete en zwa höbbe veer haos neet mitgemaak. De Pruuse wirkde waal mit zeukleechte die bíé de Kóel stinge. Mèr väöl haolde dat neet óét ómdat de Engelaenjers en Amerikaane te hwag vlooge. Mèr mit tóére sjwaate ze toch waal eine aaf. Zwa veel éine op de Nuujewaeg bíe Sjolie (fam.Martens}. Dat hóés brande gans aaf. Gelökkig waore gein dwaije of gewónje.

Elsloo neergestort vliegtuig 31.05.1942

Foto: de familie Franssen maakte vanuit haar tuin in de Heirstraat bovenstaande foto nadat op 3 mei 1942 een geallieerde Vickers Wellington bommenwerper neerstortte op de hoek Julianastraat/Schoolstraat. Café van familie Martens brandde geheel uit en de tegenover liggende bakkerij Beckers werd zwaar beschadigd. Achterop de foto vermeldde de familie de aanleiding voor de foto. (Bron: uit archief van Harie Rouvroye)

De volgende veurval dae mich bíégebleeve is, gebäörde rónjt Juli-Augustus 1944. Bie ós op de Steinderwaeg, óngevjèr 200 maeter richting Stein, woonde 'n femieje Gutserman. Wie de naam al zaet, waore dat luuj van Duitsje aafkóms. Ich mein datse 'ne jóng houwe van e jaor of ach. Ich mót aevel waal drêk zëGGe dat die luuj, zwa wíét ês ich laater höb gehwèrt, gooj Pruuse waore. Ze höbbe zich nwats bemeujt mit de aorlog. Mèr goot. Ongeréns waore ze vertrókke. Géíne wis woohaer. Ich weit nog datste dao gewoon nao bénne koos loupe. Ich höb dao 'n houte bóedwas mit blokke aan euver gehouwe. Wat mit de rês van de meubele en zwa is gebäört wéít ich neet.

Elsloo VanDerHorst Catharina 75ton Jean Jennen

Foto: de restanten van vrachtboot "Catharina" van familie Van der Horst. (Bron: uit collectie Jean Jennen, waarvoor hartelijke dank)

Effe gêt tösjedoor. In dat hóés is rónjt oktwaber 1944 de femieje Van der Horst kómme woone. Die femieje houw zich lëtterlik vasgevaare in de kenaal op 17 september 1944. Hunne vrachbwat houwe de Pruuse dae daag bíé de Maasberg laote zénke. Wie zich óétwees dat me de bwat neet mjè koos opkallefaatere, haet de gemeinde Aelse dat hóés aan die femieje gegaeve. De sjipper zêllef is op de kóel(Maurits) gaon wirke. De kenaal höbbe ze later laote laegloupe óm 3 bwêt bíé Aelse dróét te haole, want de Pruuse houwe mjè bwêt laote zénke.
Ich wil hieje êffe gêt wier op ingaon. Ich höb pës óngevjèr mien 16e jaor tsjwè hjèl gooj vrunj gat. Dat waore Ton van tant Merie (van Mulken) en Dirk van de sjipper Van der Horst. Ich laog daag bie die femijes. Waoróm wéít ich neet. Mèr ze waore hjèl vruntelik en ich koos ouch goot mit de anger kénjer ópsjeete. Jus dae noonk Maan, dae mich dat sjikste houw gegaeve, mós ich laater neet mjè.

Mèr éín veurval mit Dirk zal ich van ze laevesdaag neet mjè vergaete. Op 'ne gooje daag höbbe Dirk en ich ruuzing gekreege. En wie. Veer hinge aanein en veer begaaide ós óngerein mit de klómpe. Dat waor neet sjwan mjè. Ich weit dat ich bíé ós kaom mit 'n blootnaas en eine klómp dae midde door waor. Ongelökkigerwíes waor de pap bíé ós. Dóe kreeg ich ze ouch nog van dae gereete. Of 't óm dae klómp waor, of gêt anges, ich wéít 't neet. Ich geluif dat ich nóé nog de zweel op mien batse höb. Waor dat nóé veurgevalle dan waor ich lichelik "uit huis" geplaats en bíe 'n pleeggezin óngergebrach. Ich dank God op mien kneeje dat ich dóe gelaef höb en neet nóé. Ich mót waal debie zëGGe dat ich nwats mjè slaeg höb gat van m'n ouwers. Of ich nóé zwa braaf waor, wéít ich neet. Laot ich mèr wier gaon. 

od brengt krijgsgevangenen naar beek

Foto: gevangen genomen Duitsers in Beek, begeleid door Nederlandse Orde Dienst (Bron: collectie Harie Rouvroye)

Begin September 1944 höb ich dëkser baove in de róét gelaege óm nao de Pruuse te kieke die van óét Stein kaome. Euver de Steinderwaeg leepe ze nao Baek. Baove koos ich dan baeter zeen wat ze bíé zich houwe. Dat waor mich e zootje óngereigelt. D'n éíne kjèr waore ze mit e man of 20, d'n angere kjèr mit rónjt de 100 man. De méiste houwe allein hun gewaer en hunne rópzak bíé zich. Angere dúúde loupentaere 'ne fits, e kêrke of 'ne ouwe kénjerwaagel, woo van alles oplaog, veur zich óét. Lichelik houwe ze die dénger óngerwaeg "beschlagnamt", mit anger weurt geklauwt. Ze waore op de luip veur de geallieerde tróppe. Mèr 't sjwaanste waor dat dae ganse tróp mit tóére nao e paar óére truk kaom en weer nao Stein leep. Ze woore zeker weer trukgesjik door éin of angere euverste of generaal.

Foto: gasketel op Staatsmijn Maurits werd op 1 september 1944 in brand geschoten door een Amerikaanse Thunderbolt P-47 (bron: De Mijnstreek-embed)

De grwatte gaaskaetel op de Maurits, bíé Kraowénkel, woor op 1 september in branjt gesjaote door 'ne Thunderbolt P-47 van de Ameriekaane. Vanaaf de Kaolwaeg kooste dae zeen branne. Ich geluif dat 'r pas nao 3 daag inéín zakde en de branjt óétging. Geer mót waal nog wéíte dat dat dénk 85 maeter hwag waor en 40 maeter dia. Dus dat waor waal 'ne kemèijer.

Dan de 18e September 1944. Op dae mörge zaoge veer in de Groenewald, zwa rónjt 8-9 óére, e stök of 10 Amerikaanse Shermantènks vanaaf de staasje de Steinderwaeg, wat dóe 'ne keezelwaeg waor, aafkómme. Bie de kruusing aan de Kaolwaeg slooge ze rêchsaaf richting Gelaen. Nao óngevjèr 300 maeter voore ze door 't vèljt lénksaaf richting Koostraot- Meigaat nao de Steinerbosj. De meiste luuj houwe nog nwats tanks gezeen. Ouch ich sting verpópzak nao die dénger te kíéke. Jaomergenóg kaome de laegers van de geallieerde neet wier ês de lien Berg-Zitterd-Gangelt. Dao bleeve ze staeke pës hauf Jannewarie 1945.

Foto: M4 Sherman tank (Bron: tracesofwar.nl-embed)

Veur mich begoos aevel 'ne tíét woo ich väöl belaef höb. Ich waor op 1 September 1944 nao de jèste klas van de ljaeger sjwal gegange. Omdat de Amerikaane neet wier kaome, móste de soldaote urges slaope. Daoveur gebruukde ze o.a. de sjwal, de grwaater zaale van de kaffees en de sjúúre bíé de boere. Dus veer houwe pës lès Oktwaber weer fekans. 't Sjwaanste waor aevel dat ze bíé ós in de sjuur hun vêljtkäöke inrichde. Omdat de soldaote neet bíé de partekeleere woore ingekerteert, waor de ómgang van de Aelsenaere mit die soldaote neet erg sterk. Bie ós kookde ze hun middigaete en kaome soldaote mit hun messings en vêljtflêsje dat aafhaole. Anger soldaote kaome mit kaetele en brachte dat aete weer 't dörp in óm 't dao te verdéíle ónger hun kameraode. Alles wat euver bleef, woor in de vêrkestraog gegwait. Dao houw ich weer perfíét van. Daodoor hoofde ich de vêrkeskaetel neet zwa dëk geréít te maake en te staoke.

Elsloo Tommies ChDeGavresstraat Jean Jennen

Foto: groepje Engelse militairen van Medical Corps; staan op plek waar nu Medisch Centrum Elsloo ligt, op achtergrond pand Ch de Gavrestraat en in de verte de St.Augustinuskerk. Wegens gebrek aan filmrolletjes maakten de Engelsen gebruik van fotogevoelig papier. (Bron: collectie Jean Jennen, waarvoor hartelijke dank)

Alles verangerde aevel wíe de Amerikaane vervange woore door de Engelse. Ich mein dat 't houf November waor. Ouch die bleeve mit hun käöke bíé ós in de sjuur. Allein woore de Engelse soldaote en offeseere ingekerteert bíe de luuj van Aelse. Die woore dao ouch veur betaalt. Veur soldaote kreege ze aevel minder ês veur offeseere! Trouwes, dao woor neet gekalt euver Engelse mèr euver Tommies. Dat waor de naam veur alle Engelaenjers. Dao waore ouch Iere en Sjotte bie. Ich mót dit waal vermêlje want die zónge eeder hun leetjes. De Iere zónge dëks "It's' e Long Way To Tipperary". De Sjotte zónge allezelaeve: "My Bonnie lies over the Ocean (bring back my Bonnie)"

Elsloo Tommies Hoebair Collard Jean Jennen

Foto: Engelse militair Bill stoeit met Annie Fredrix (van Jentrien) Op de achtergrond de schuur van schoenmaker Hoebair Collard op de Jurgensstraat 17 waar de Engelsen ingekwartierd waren. Linksachter naast de schuur ligt de werkplaats van Hoebair, daar was het trouwens altijd de zoete inval en werd dagelijks het dorpsnieuws doorgesproken. (Bron: uit de collectie van Jean Jennen, waarvoor hartelijke dank)

Eine van die Engelse käökeluuj waor harstikke gêk mit míén sösterke Annemie. Die waor dóe 4.5 jaor. Lichelik houw Chris, zwa sjreef 'r zich, e kénjt in Engelaenjt dat aeve out waor. Dat höb ich laater van míen mam gehwèrt.
Ich houw aevel ganse anger dénger aan míéne kop. Bíé ós in de hóéswei stinge e stök of 4 bren-carriers. Dat waore klein aope tènkskes op rópsjbènj. Die waore 'ne maeter of 4 laank woo gemeinlik 2 of 3 man inzaote of stinge. In die dènger höb ich versjeije kjère gezaete. Es die in de hóéswei verplaats móste waere, drèjde ze waal éns veur de spas hjèl vlot rónjt hun as. Dat waor mich gêt veur e kaelke van 6 jaor. Veur 't graas in de hóéswei waor dat neet zwa goot. Dat verstéít zich.

Ouch wéít ich nog dat de wêsjdraot in de hóéswei allezelaeve vol hing. En neet allein mit wêsj. Dao hinge haos eedere daag drwègdeuk mit fluitekjès. De Tommies waore tóendertíét aafgevaeg op dae fluitekjès. Omdat 4 keu in de stal stinge, houw de Mêm genóg mëlk óm kiloos kjès te maake. Dat waor veur de Tommies gêt gans anges ês dae kraom óét de nwatrantsoene.

A Bren Gun Carrier brings in a batch of German prisoners

Foto: voorop de Bren-carrier met daarachter een groep Duitse krijgsgevangenen (Bron: Wikimedia-embed)

Rónjt de 20ste december maogde ich saame mit de pap in 'ne Bedford vrachwaagel nao de Steinerbosj. In 't daak van de kebíen van dae waagel waor e rónjt gaat. Dao houwe ze 'ne mietraijäör of zwa gêt op gezat. Veer ginge 'ne kaersboum haole. Dae woor in de sjuur gezat en waor waal 'ne maeter of víéf, zès hwag. De naobersjap seerde dae boum o.a. mit zilverpepier dat de vleegers aafgweeje óm de radar van de Pruuse doorein te brénge. Ouch woore kaerskes en angere kraom d'r in gehange.

Door 't Ardennenoffensief van de Pruuse, kreege de Tommies op de 24e december bevel óm op de 25e saoves nao de Ardennen te vertrëkke. Ze waore dus nog in 't gelaeg óm op de 25e e grwat middigaete te verzörge. In de sjuur en ouch bíé ós bénne in de käöke,de kaamer en de gooj kaamer woore door de naobers taofele en steul gereit gezat. Bie de naobers woor 't zêlfde gedaon. De soldaote woore dae daag door de offeseere bedeent. Dat waor en is nog altíét de gewénde bie de Tommies. Laater höb ich gehwèrt dat de soldaote en óngeroffeseere haos allemaol póepzaat zeen gewoore. Mèr óm 'n óer of zeeve dae aovent waore alle Tommies ewêg en begoos weer 't gewoon laeve.

Foto: Kerstmis 1944 (Bron: Wikipedia-embed)

Pês begin Mei 1945. Dóe stopde óngeréns 'ne vrachwaagel van 't Engels laeger bie ós veur de sjuur. Dao stapde 2 Engelse soldaote óét. 't Klinkt óngeluifelijk, mèr die kaome de potlaepel en sjúumlaepel truk brénge. Omdat ze op dae 25e December haus euver kop vertrókke waore, houwe ze die per óngelök mitgenómme. Ze kaome zich ouch verrêkskezeere veur 't óngemaak en zatte e paar flêsje Gin, e saortemënt jónge klaore, op de taofel. Eine van die soldaote waor Chris, dae zwa gek mit Annemie waor. Die kreeg mich 'ne smaer sjokolaat, dao woorste neet goot van. Jaomergenóg is nao dae tíét gei kóntak mjè gewaes mit de Amerikaane en de Tommies.

Foto: bevrijdingsoptocht in Elsloo op 12 augustus 1945 groep "V van Victorie" Bron: Streekmuseum Elsloo. Meer foto's van de bevrijdingsoptocht in Elsloo >

Es lëste wil ich nog êffe 'ne veurval vermêlje van de "bevrijdingsfeesten" die gehouwe zeen in de zoomer van 1945. In alle geméíndes woore tóéndertíét optochte, dansfjèste en wat al neet mjè georganezeert.
Zwa waor ouch voetballe tösje de versjeije buurte van Aelse Dao koos eederein aan mit doon. Van 6 jaor pës 70 of 80 jaor. Dat maakde niks óét. Es ze mèr spas houwe. Richtige voetbalkleijer houw haos géíne. Ze tónjelde zich mèr gêt aan. D'n eine houw steevele aan, d'n angere klómpe en weer 'ne angere waor bêrves. Dat voetballe gebäörde ouch neet op 't voetbalvêljt. Op de Kaolwaeg woor gevoetbalt op e lènjt woo kaore of têrf houw gestange. Dus gewoon op de stóppele. Ich zeen nóé nog de kieper van de Kaolwaeg. Dat waor Pie van Thómmesse. Dae sting in de gool, die gemaak waor mit 2 päöl die ze in de grónjt houwe geduud. Pie sting dao mit 'n kaafmènjel te kiepe.
Effe óeteréínlëGGe wie zwa 'n kaafmènjel óét zaog. Wie de naam al zaet woor die gebrúúk óm kaaf in te doon. Kaaf waor 'n rês dat euverbleef nao 't daese van de têrf, kaore, gaes of haaver. Zwa 'n mènjel waor al vlot eine maeter 70 hwàg en eine maeter 50 in doorsneet.
Dan mót geer ouch nog wéíte dat Pie gêt aan z'n ouge houw en neet goot koos kíéke. Dan hoof ich uch neet mjè te vertëlle wie eederein zich ammezeerde. Sjeitsrêchter waor de Dikke Lambaer, e goot bekènt en gejèrt dörpsfiguur. Taenge waeme de Kaolwaeg voetbalde en waeme gewónne haet, wéít ich neet mjè.

Houw uch goot en gezónjt

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal.

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Jo van Sjef van An óét de Hei


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 21-

Ein van de grwatte verangeringe die zich höbbe veurgedaon in míéne tíét van laeve is waal de ómgang van de luuj óngerein. Ich mein dan vanaaf 1945 pës de daag van vandaag. Veer höbbe waal 'ne verrèkde grwatte ríékdóm in die paar jaore opgebóet. Ich aam dat in alle veurgaonde tíéje zwagêt nwats veurgekómme is. Mèr hëlgekómbêrves, waeme bën ich.
De óngerlinge verstènjthouwing van vandaag de daag is neet te vergelíéke mit de jaore 1940 pës 1955. Ze sjófde toendertíét dan waal 6 daag in de waek mèr tíét houwe ze waal es d'n ein of angere hulp nwèdig houw of in de ambras zaot. Dao sting bíé haos eederein EIN gezëGde gans baove-aan: Eederéin mót zien naoberdeens doon.

Knikkeren, foto met dank aan Eindhoven in Beeld

Laote veer óm te beginne de kénjer tösje 6 en 12 jaor van dóe vergelíeke mit die van vandaag. Die waore haos allezelaeve bóéte ês ze neet nao de sjwal waore. Of ze waore aan 't speele of ze waore éin of anger wirkske aan 't doon.
Ze móste waal nao bóéte want bénne waor niks te belaeve. Geine t.v. Hwagóét mesjiens 'ne krakende radio. Dóé leeps allein mèr de mam ónger de veut. En die houw waal gêt anges aan häöre kop. Geine stofzuiger, wêsjmesjien of anger lektrisse apparaate. Verdomme nog geine lektrisse waaterkaoker.

Wat deege die snaake dan waal. Dao gaon veer: knubbele, uuve, voetballe, doppe, poepverstaeke, potloupe, de wénjtvoogel oplaote, vësje, hénGke, klêppere, kaarte, bökske sprénge, zwömme of pwêtje baaje in de Maas, de kenaal of de Wiert. Dus mit anger weurt: ze waore hjèl dëks óngerein aan 't kuite. Dao mót aevel waal gezag waere dat ze vreuger mjè plaats houwe óm gêt te doon of gêt óét te vraete.

Waor 't slêch waer dan kraope die kénjer bíéjein ónger 'ne sjop of in 'n sjuur. Zwa ljèrde me van jóngs-afaan om mit angere óm te gaon. Dat leep ouch neet ummer op rölkes. Ze zaote zich ouch waal mit tóére in de haore. Mèr dao kénste ouch gêt van ljèrre. Dat mót gezag waere.
Es jóng wéít ich neet zwa goot wat de maetjes deege. Ich dénk waal aan: prikke, tuike sprénge, hénGke, strikke, krosjeere. Ze deege ouch dëks mit de jónges mit.

Nao de aovent-koffe woore meistes gêt taofel-speelkes gedaon wie ganzeborde, puzzele, mens erger dich neet en mjè van die dénger.
Wat de kénjer op vandaag doon, hoof ich uch neet te verdutsje. Mèr mich dunk dat 'r waal e grwat versjil is.
Es ze in dae tíét nao 'n hwaager sjwal ginge, kénste dat waal vergelieke mit vandaag. Dan waore ze besjêftig mit ljère. 

Haos vergaete. Kènjer van 4 en 5 jaor maogde nao de bewaarsjwal. Zwa mós ich van óét de Groenewald nao de bewaarsjwal in 't patrenaat. (laog taenge euver kaffee Auwt Aelse} Dao brach mich géíne. Alles ging mit de laere tram. De grwaater kénjer óét de naobersjap lëtde e bitje drop dat ich nao de sjwal leep. Dus op 4 daag in de waek 4 kjère de waeg van óngevjèr 1.5 kilomaeter. Euverblíéve waor neet debíé. Dus tösje de middig móste waal héíves loupe óm gaon te aete. En dan weer truk nao de sjwal. In dae tíét waore nog begíéne die de kénjer aan de gang heele. En wie geer wèt, ich höb dat ouch euverlaef.

Jo Cobben Toneelstuk kleuterschool Elsloo 1943 webversie

Kinderen kleuterschool die deelnamen aan toneelstukje Sneeuwwitje en de 7 dwergen in 1943, opgevoerd in het patronaat aan de Dorpstraat in Elsloo (Foto Jo Cobben)

In de bewaarsjwal höb ich in 1943 de grwaatste en sjwaanste rol gespeelt van míé gans laeve. Dao bën ich nóé nog grwètsj op. Ich höb dao aevel nwats euver gekalt. Dat höb ich allezelaeve veur mich gehouwe. Op e gegaeve moomënt woor e saortemënt "auditie" gedaon veur Sneeuwwitje en de Zeven Dwergen. Dat mós e saort toneelstökske waere. Dus veer móste allemaol gêt veurspeele. Ich kreeg waal de lêstigste rol van allemaol. Ich mós op de búún speele mèr maogde géí woort zëGGe. Ich geluif dat ich 'ne doufstómme aubeleman mós óétbeelje. Lichelik höb ich dat goot gedaon want ich kreeg de rol. Gelökkig waore toendertíét gein "headhunters". Anges waor ich mesjiens hjèl gêt anges gewoore ês nóé.


Om te bewíéze dat ich dóé gespeelt höb, zal ich uch 'n fotoo laote zeen. Allein maak ich neet kénbaar welke aubeleman ich bën. Mesjien ként geer laater door 'n DNA -proof óétvoogele waeme ich bën. Ouch kén ich nog verraoje waeme Sneeuwwitje waor. Dat waor e maetje van Reubsaet en dat woonde in de Peerlinkestraot taenge-euver 't hóés woo Paul d'n Daom haet gewoont. Wie ze zich van veure sjreef weit ich neet mjè. Zwa, dat bën ich kwíét.

Ouch woor väöl gelaeze door de kénjer. Van michzêlf wéít ich dat ich de beuk van Karl May euver Winnetou en Old Shatterhand allemaol gelaeze höb. En dat waore beuk mit waal 500 bladzie. Om mèr neet te kalle euver Arendsoog en beuk euver Cowboys en Indiaane. Ouch woore de beuk euver de óntdëkkingsreizegers väöl gelaeze. Veural euver de Noord- en Zuidpool. Ouch Marco Polo waor 'ne grwatte faveriet. Ich wéít ouch nog dat Marie Coenen 'n sjríefster waor, die toendertíét door de grwatte luuj väöl gevraog waor. Die woonde in Gäöl. 

De bieb, dae allein op zóndigmörge aope waor, waor ouch in 't patrenaat. Dae laog op de 2e stok en 't waor mèr e klein kaemerke. Dao woore dan de beuk van d'n eine nao d'n angere euvergegaeve. 't Waor allezelaeve harstikke drök. Geer mót uch dae bieb waal neet veurstëlle wie op vandaag de daag. De Pos, Meister Janssen, waor daegeene dae de beuk óétgoof. De óétwaal waor ouch neet sjríéveswaert. Dao waor 'ne katteloog in ómloup veur kénjerbeuk en éíne van de beuk veur de grwatte luuj. Väöl houwste dao neet aan. Ongerling woor haos allezelaeve aafgekalt waeme díé book kreeg. Dus waor 't waal hènjig óm mit angere de beuk te tóésje. Zwa wie geer zeet, waor in dae tíét 't saoves neet väöl te doon. Mèr zwaväöl vrieje tíét wie op vandaag houwe ze ouch weer neet. Omdat ze väöl óére móste wirke, laoge ze op tíét in de lappekas.

Foto: embedded met dank aan Librariana

Om 't versjil van de grwatte luuj van dóe mit nóé te vergelieke, gaon ich truk nao 'n begraafenis. Dat waor in míéne jónge tíét nog 'n grwatte belaefenis. Dat gaef ich uch op e breefke. Haos eederein in 't dörp wis van eederein wie 'r deveur sting wat de gezónjtheit aanbelangde. Dat kaom ómdat de telefoon nóg wíét te zeuke waor. Alles woor mónjelings doorgegaeve. Dus 'n begraafenis waor e gelaeg óm mit angere in kóntak te kómme. Dao waore genóg luuj bíé dieste misjiens al jaore neet mjè gezeen hous. 
Pës rónjt 1950 woor nog väöl gebrúúk gemaak van 'ne líékbaejer. Dat waor eemes dae gevraog woor óm de femieje en vrunj op 't líékaete te nwèje. Mit 'n líés van de luuj die genwèjt móste waere, trók 'r op z'ne fits door de dörpe. Gemeinlik woor de líékbaejer bíé zíen aanzëGGing 'n traktaasje aangebaoje; méistes e dröpke of 'ne franse. Dus geer ként uch waal veur de géís haole wat e zwaor wirkske dae man deeg. Dao mót aevel waal gezag waere dat toendertíét ouch al mit advertenties in de gezët en mit dwatsbreeve de luuj op de hwègde woore gebrach.

Jo Cobben Annemie Cobben Elsloo 1943 webversie

Foto: Jo Cobben met zus Annemie in 1943

Intösje laog de dwaije 3 of 4 daag bíé hun baovenaert en woor door de naobers en vrunj bíé häöm/häör gewaak. Dat waake leep 't s'nachs waal 'ns óét de klauwe. Dat verstéít zich. Behauve koffe, waater en anger gedrénks woor ouch waal gêt sterkers gesjöt. Ouch woor zich neet allezaelaeve gebaejt of 'ne rwazzekrans gevaemp. E pötje kaarte óm de tíét óm te kriege, woor ouch gedaon. En 'ne houp geouwhoor óm de tíét óm te kríége.

Op de daag van de óétvaart woor de dwaaje op e saortemënt kêrke, mit 4 raajer, gelag en nao de kirk gevaare. Dat kêrke waor ómgevjèr 2.50 mtr. laank, 1.50 mtr. bréít en 1 mtr. hwag. Aan alle kènjtje van dat kêrke hinge zwarte deuk mit Letíénse Spräöke die op de dwat betrëkking houwe. Dat kêrke sting in e stêlke in de wei naeve 't out gemeindehöés van Aelse in de Raodhóésstraot. Méístes duude de naobers of gevrunj 't kêrke. Achter dat kêrke leep dan de femieje en gêt bekénde of genwèjde. Me mós waal verzichtig mit dat kêrke ómgaon ómdat de waeg nog neet getart waore. Dus óm de kóéle haer loupe en zwa. Me koos 't toch neet maake dat de kis devan aaf veel.

Es ze bíé de kirk kaome, woor de kis op 'ne börg gelag en zwa de kirk ingedraage. Bie de méíste Mësse zaote waal 150 pës 200 man in de kirk. Bíé 'ne hjèl bekénde 'ne smaer mjè. Dan stinge väöl luuj bóéte de kirk. Nao de Deens woor de kis nao de kirkef, dae bíé de kirk laog, gedraage. De draegers leete dao de kis in 't graaf zakke. De femíéje en de genwèjde trókke dan nao de zaal woo 't líékaete waor. Geméínlik zaote dao dan ómtrènjt 100 pës 150 man. Mit tóére ouch waal mjè.
Geer ként 't geluive of neet, mèr nao e goot úúrke gebäörde gêt wat nóé neet mjè veurkump. Nao de vlaai, wëkskes, brwètjes en koffe, kaom 't beer en de dröpkes op de taofel. De luuj begooste rónjt te trampele en te ouwhoore mit vrunj, wie femieje, ouw bekénde en zwa wier. Dao waore mit tóére luuj bíé die ze al jaore neet mjè gezeen houwe. Mit anger weurt: ze waore begoos mit 't vêl van de dwaije te verzóépe. Eederein houw waal genóg te vertëlle. En wie langer 't dóérde, wie mjè laeve in de tênt kaom.

Jo Cobben grootmoeder neefje Elsloo 1948 webversie

Foto: Jo Cobben met grootmoeder An Cobben-Gelissen {An óét de héí) en neefje George Willems uit België. uit 1948.

Gêt laater in de middig zagte versjeije grupkes de goojedaag aan de femieje van de dwaije en trókke nao anger hëlgehúúskes. Sêlje zag d'n ein of angere dat 'r géíne tíét houw. Haos eederein bleef plêkke. Wie geer al wèt: frietebóéte bestinge nog neet. Zwa trókke taenge de aovent de luuj van bóéte Aelse mit de Aelsenaere mit óm zich dao 't ein en anger nao bénne te hóuwe. Want nao zwa 'ne middig mit gepallaaver en genóg te drénke, houwe ze waal hónger pës ónger hun êrm. Mèr de luuj van bóéte Aelse móste waal nog heives. Of te voot of mit de fits. De lëste bösse, ês ze al voore, vertrókke zwa taenge 'n óer of 8. Nóé mot geer neet méíne dat de Aelsenaere bíé hun bleeve. Vergaet dat mèr. Méístes woor 't waal 'ne laate!

Effe gêt tösje door. Wie ich 16 jaor waor, is Deur van Thómmesse, dae e klein boerderíeke houw op de Kaolwaeg, gestórve. Geer wèt waal, dae veur de Mêm versjeije wirkskes deeg. Deur waor jónkgezël. Daoróm maogde de draegers ouch neet getrouwt zeen. Dus ich mós mit 3 anger jónkgezëlle 't kêrke nao de kirk vaare en Deur de kirk indraage op de börg. Nao de Mës drooge veer Deur nao 't graaf en móste daonao ouch nog 't graaf toegwaije. In de drêk laoge versjeije knäök van vreuger graaver. Wie veer daomit klaor waore, kreege veer van d'n ein of angere hjèr eeder 25 gölje. Ich houw op de HBS 'ne daag verlof mótte vraoge óm Deur te begraave.
Op dae daag bën ich neet neuchtere bíé ós gekómme. Dat maog geer waal van mich geluive. Nao 't liekaete höbbe veer 'm goot gezwaamp.
Ich wéít neet mjè wat m'n ouwers daovan gezag höbbe. Mèr 'n belaefenis waor 't waal veur mich.

Jo Cobben Elsloo 1940 webversie

Foto: Jo van Sjef van An óét de Hei alias Jo Cobben op 2 jarige leeftijd

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal.

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Jo van Sjef van An óét de Hei.

De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 22-

Veer gaon éns kíéke ês geer gêt aan de kraom mót laote rippereere.
Geer zeet op 'ne gezadde daag dat geer mesjíen 'ne pannelêpper nwèdig höb. Dus geer nwèwjt éine óm de ganse petik te kómme bekíéke. Nao väöl gebêl en gesjangeneer kump dae hjèr éntjelings mit z'ne waagel veurgevaare. Geer loup nao bóéte en laot 'm de waagel op de vaart zëtte.
Dao stap e kaelke van óngevjèr 1 maeter 70 óet. Hae zaet dat 'r hieje mót kómme óm nao 't daak te kíéke. Z'ne jóng houw géíne tíét. Hae aevel waal. Hae waor saer e paar maonje mit Drees en mit tóére hulp 'r z'ne zoon óét. Geer staot êffe verpopzak debíé. Dat kaelke liek waal 80 jaor. Z'n gezich is zwa gesjrumpelt wíe 'n óétgedrwègde próem. En de kleur van zíé gezich is zwa gael wie 'ne kwakker ónger z'n pêns. Op z'ne kop haet 'r e saortemënt lósjhoot wooste 6 waeke sop van kéns trékke.

Nao gêt gepaalaaver, haolt 'r 'n lödder van z'ne bestëlwaagel en begint 't daak op te króépe. Veurdat 'r aevel baove aan de kaanjel is, begint 'r te kalle euver de stal dae achter op 't goot stéít. Zwa te zeen is dae pappendëk hjèl slech. Dao mót geer êch gêt aan laote doon anges höb geer éin van dees daag e grwat waaterspeel bénne. Of de baddinge verotte uch woo geer bíé staot. 't Is neet sebíet nwèdig. Geer mót zêllef mèr dizzedeere wat geer doot.

Trampele 22 Elsloo Daalstraat

Es 'r aan de kaanjel kump, begint de pannelêpper e bitje te grauwele. Die zénke kaanjel kén ich waal hie en dao nog gêt läöte Väöl haolt dat aevel neet mjè óét. Zwa te zeen is die snóefrot. Verstènjiger is 't aevel óm 'n ganse nuuj op te hange. Ouch de kaanjelpíép mót geer mèr in éíne kjèr rampleseere. Die doug ouch neet mjè. Trouwes, geer mót mèr zêllef wéíte wat geer doot. 

Dat géít neet zwa goot, aamt geer bíé uch zêllef. Dat géít mich nóé al 'ne róffel gêljt koste. En hae is verdomme nog neet op 't daak. Dan begint de pannelêpper híé en dao gêt panne ewêg te pakke en krup nao de vees. Geer gaot gêt wíer ewêg staon óm 'm te blíéve zeen. Dae krup intösje grèijelings euver de vees, veult en truk híé en dao aan 'n veespan en kump bie de sjouw. Geer ként 't geluive of neet, zaet 'r, mèr hie mót ouch de pljèsteraer kómme. De rènjt baove op de sjouw is ram versjangeleert. Ein van dees daag begint uch de sjouw te laeke en kríeg geer waater op de zölder. Ich kén dat waal zêllef e bitje bíékallefaatere, mèr ich wil géí hauf wirk aafleevere. Eeder z'ne eige stíél zal ich mèr zëGGe. Dat verstéít zich.

Dan géít 'r op z'n aelfendaartigste op de sjouw zitte en begint zich 'n segrëtje te rolle. Hae kik van baove nao uch, dúút êffe aan z'ne lósjhoot en zaet grinsjentaere dat 'r mèr neet van 't paave en van de mëntaas aaf kan blíéve. Nóndetenaer, géit 'r wier, m'n vrouw is óm te verëkke. Die vunjt euveral toebak en mëntaas. Geer zêllef, aevel, dénk, gank mèr wier en sjei óét mit dae noozel. Geer begint te geluive dat geer de verkjèrde pannelêpper höb laote komme.

Trampele 22 Elsloo Opdendries

Ongertösje maak 'r mit 'ne zwaegel z'n segrët aan en wies nao de stal. Op de daag van vandaag höbbe ze väöl baetere pappendëk wie vreuger. Dae van nóé géít väöl langer mit. Taenge de tíét dat 'r versleete is, gwaije ze mit míen knäök de neut aaf. Allein is 'r e stök príezigger. Dat gaef ich uch op e breefke. Geer dénk weer bíe uch zêlf, verrékde zeiveraer, snooter neet zwa en gank wier. 

De blauwe rouk van z'n segrët kringelt ómhwag. Miljaar, zaet 'r óngeréns, ich zeen dat de achternaober 'ne smaer dóéve haet. D'n ouwe van mich waor ouch zwa 'ne richtige dóévemëlker. Dae laog haos daag en nach op de spieker. Es ich 't good höb, houw 'r de stök of tachetig reisdóéve. In 't vlöchsezóén brach 'r eeder waek waal 2 of 3 körf mit dóéve nao 't vereinigingslokaal. En póéle deeg 'r ouch, al waor 't mèr veur e paar knabbe. Veural bie de vlöchte nao Dax in 't zuuje van Frankríék waor 'r zwa opgereech wie tsjwè angere. Hëlgekómbêrves ich geluif dat 'r 3 nachte neet sleep. Hae kalde allein mèr euver z'n dóéve. Euver die of die zíéje, dae of dae häöre, dae blauwe sjêk of die vaal, de piepers, de jäörigge en nog mjè van dae sjaele kal. Ich höb dao nwats aard aan gat. Trouwens m'n mam houw allezelaeve 't smaor in. Die verrëkde dóéve besjeete häör wêsj es die op de bleik laog of aan de wêsjdraod hing. Ouch verrëkde 't rónjtóm de bóét van de vleege en anger óngesiefer. Effe tösjedoor, höb geer géin hinjer van die dóéve? 

Geer gaef gei sjóege en vraog uch aaf wie geer van dat gezauwel aaf mót kómme. Wat 'n verdomde ouw zaeg waor dat toch. En of de dúúvel demit speelt, geer hoof niks te zëGGe. 
Obbéns wies 'r nao de vees en zaet dat die gans gerampleseert mót waere. De veespanne liGGe haos allemaol los en ze weer in de spies lëGGe haet neet väöl baat mjè, géit 'r wier. Ich zal uch mèr neet zëGGe dat de panne eigelik ouch gerampleseert mótte waere. Die gaon ouch neet mjè lang mit. Mèr zwa géít 't mit ós ouch. Es ózze tíét óm is, mótte veer ouch vertrékke, of veer wille of neet. Geer mót mèr van eiges wéíte wat geer aan de kraom wilt laote doon.

Trampele 22 Elsloo drumband

Drumband St. Maarten uit Elsloo marcheert anno 1971 door de Pastoor Dubarstraat met op bijna alle daken een televisie-antenne. (Foto Jan Betlem)

Vreuger , in de jaore zestig pës näögetig, sting ouch nog op eeder daak 'n tillevizie-antên. Dat waor mich allezelaeve e gesjraavel óm die,goot vas te maake zonger dat de panne of de vees kepot ginge. En dan dat richte van die klómmele óm 'n goot beeld op de TV te kríége. Sakkerdjuu, dao waore ze méístes óére mit besjêftig.

Hae zit nog op de sjouw en gwéíjt 't stumpke van z'n segrët nao óngere. Dan haolt 'r e beukske óét z'n vottetêsj en begint ein en anger op te sjríéve. Geer begint uch wie langer wie mjè op te ríéte en geer trach 'n mäögelikheit te vénje óm van dae pannelêpper aaf te kómme. Dae maak uch de pis héít. En of de duuvel demit speelt, kump de hulp óét 'ne ónverwachte hook.
Ha, Sjang, bëste weer ês hëGGaffekaat aan de gang, kump 'n stöm vanaaf de straot. De pannelêpper kík nao veurbóéte en stuk e hènjt ómhwag. Zwa wieste zúús, kén ich 't neet laote, zaet 'r, en begint zich weer e segrëtje te rolle. Bëste Zaoterdig ouch nao Fortuna gewaes, ging 'r wier. Dat waor weer 'ns klwatte. Ich zëG haos allezlaeve dat 't míéne lëste kjèr is gewaes, mèr ês 't weer zwa wíét is, gaon ich toch weer nao die botte keu kíéke. Dao kaom 'n ènjtwoort wat geer neet kènt verstaon. Sjéí mèr óét zaet Sjang.'t Weurt neet baeter drop. Ze mótte de speelers mèr breuk gaeve mit têsje. Dan wéíte ze woo ze hun hènj mótte laote en hoove ze zich neet meug te maake. 't Enjtwoort ként geer weer neet hwèrre. Jao, pës éin van dees daag, zaet Sjang.

Hae kik weer eure kènjt op, gweijt z'n segrët ewêg, géít van de sjouw aaf en sjraavelt weer euver 't daak nao de lödder. Es 'r ónger kump, zaet 'r dat 'r z'ne zoon 't ein en anger zal doorgaeve en dat geer waal éin van dees daag gêt zult hwèrre. Geer höb nwats van ze laeve zwa gaer éíne zeen aafhóuwe.

Trampele 22 Fortuna54 Mauritsstadion

Fortuna '54 in het Mauritsstadion in Geleen (Foto Wikipedia)

 

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal.

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Jo van Sjef van An óét de Hei.

 

De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >


Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 23-

Ich mót beginne mit 'n verklaoring aaf te lëGGE euver dit stökske. Ich kén neet veur de waoréít instaon ómdat ich te katsj waor wié dit zich aafspeelde. Alles wat ich sjríef, höb ich van hwèrre zëGGe. Neet alles. Dat zult geer waal mirke. Van d'n angere kènjt höb ich haos alles van míéne paeter en paat gehwèrt. De paat haet mich laater, wíe ich gêt grwaater waor, e hjèl sjwan ríemde geljèrt:

Bës allezelaeve hjèrlik, troe en braaf
Pës aan die dónkel graaf
Dan höbste niks, dan kriegste niks,
Dan numme ze dich ouch niks aaf.

Noé ich m'ne rök vrie höb, kén ich beginne mit m'ne duip in de Kirk van d'n Hëlge Guske op Déénsdig 23 Augustus 1938, rónjt hauf drie smiddes. Mien mam mós, wíe toendertíét de gewënde waor, 9 daag in bët blíeve. En eedere pasgebaorene mós bënne 4 daag geduip waere. Dat waor veursjrif van de Kirk. Dus op nao de kirk!!

Streekmuseum Elsloo Maasberg 1920

Maasberg anno 1920 

Lees meer

Bezoekersinfo

Openingstijden

Dinsdag t/m Donderdag 13.00 - 16.00
Zondag 14.00 - 17.00 uur

Op afspraak

Groepen en scholen

Locatie

Op de Berg 4 - 6
6181 GT Elsloo (L)

Contact

Email:
Telefoon: 046-4376052

Streekmuseum route
Cookies
Voor het optimaal functioneren van deze website worden cookies op uw computer geplaatst. Daarbij worden geen persoonlijke gegevens opgeslagen. Door op ‘Akkoord’ te klikken, accepteert u het plaatsen van cookies. Als u cookies weigert, kunt u de website gewoon blijven gebruiken maar dan werken de website of onderdelen daarvan mogelijk niet optimaal.