nlenfrde
  • Op de Berg
  • dorpsstraat elsloo
  • Op de Berg gezien vanuit Maasberg

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 15-

Foto boven: met dank aan Bakkerij Rob Janssen Elsloo

Gaot mèr 'ns goot deveur zitte want ich begin nóé mit de vlaai en wat daobíé nwèdig waor. Om vlaai te bakke, móste in dae tíét 'ne grwatte aove höbbe. Vlaai woor mèr hwagóét 3 of 4 kjère per jaor gebakke. Mèr dan waal zwaväöl dat geer 't lichelik neet van mich zult geluive. Dao kóm ich laater op truk. Goot en waal.
In Aelse stinge êttelikke sjanse-aoves. Me gebruukde aevel ouch waal de naam 't bakkes. De naam zaet 't al. Die aoves woore gestaok mit sjanse. In 't naojaor woore de fruitbúim gesnoeijt. Ouch de dáörehëGGe woore dan óngerhènj genómme. Van 't hout maakde ze sjanse. De têk woore bíéjéín geraap en op 'n lèngde van hwagóét 80 cm. aafgehóuwe. Dan woore ze obbéín gebêrmp pës 'ne doorsneet van 50 sentemaeter en bíéjéín gebónje mit dunne gegleujde íézere sjansedraot. Om de sjansedraot goot aan te trëkke gebruukde me 'ne sjanseklöppel. Bíé 't maake van sjanse van däörehëGGe woore lang laere hèisje pës aan de ëllebaog gebrúúk. Ouch houwe ze laere kemasje aan. De sjanse woore dan bíe de aoves obbein gebêrmp. Veer houwe bíé ós geine aove, mèr de achternaober houw waal éíne. Dus woore de sjanse in de hóéswei naeve de däörehëk bíé de naober gelag.

Mèr êffe gêt tösjedoor. Op 'ne gezadde daag zag de Mêm taenge mich dat ich e stök of daartjièn sjanse euver mós gwaije. Nónk Maan {de achternaober} ging d'n aove staoke. Dus ich krwap in m'n korte brook en op m'n klómpe die míét op en begoos sjanse euver te gwaije. Lichelik houw nónk Maan dat gezeen en kaom de moostem in. Hae zag dat 'r 12 gewoone en e stók of 5 däöre sjanse nwèdig houw. Wie ich vaerdig waor, krwap ich nao óngere. Nónk Maan reep mich en zag dat 'r 'ne babbelaer veur mich houw. Dae babbelaer zaog waal gêt raar óét, mèr kóm op. 'ne Babbelaer is 'ne babbelaer, dach ich. Dus ich stwak 'm in m'ne mónjt. Mèr lekker waor toch anges. Ich slikde 'm daoróm mèr aaf. Nónk Maan drèjde zich óm en klènjerde mit e paar sjanse nao 't bakkes. Wie ich êffe laater bíé ós de käöke bénneleep, veulde ich gêt raars in m'ne maag. Ich kreeg ouch krampe. Ich höb zeeker 3 óére mit, wie ze in dae tíét zagte, pênspíen rónjtgeloupe. Nónk Maan höb ich vanaaf dae daag neet mjè gemaog. Dae verrëkkeling houw mich e sjikske gegaeve. 

Wooróm houw nónk Maan zwaväöl sjanse nwèdig? Hae mós 't jèste 'ne aove brwat en daonao 2 aoves vlaaie bakke. In de jèste aove gebruukde hae 12 of 13 sjanse. Dan woor 't brwat gebakke. Bíé de volgende aove, beek 'r vlaaije. Ze houwe géíne thermomaeter óm de hits te maete. Mit hun kénnis zaoge en veulde ze of ze weer e paar sjanse móste staoke veur de volgende aove vlaaje of brwat. En däöre-sjanse gaove mjè hits. Zwa ging dat dóe in ze wirk. 
Ich snap, nao haos 83 jaor, de óétdrökking: "dae haet sjans" nóé nog neet. 't Betéíkent: "hij heeft 'n oogje op iemand of iemand heeft 'n oogje op hem". Wat haet dat mit sjanse te maake? Ként éíne mich hêlpe? Dit êffe tösjedoor.

Zwa 'ne aove woor gebóet van bakstéin, mergel of vêljtbrandstéin en léím. De léngde waor tösje 1 en 3 maeter. De bréítetösje 1 en 2 maeter. De baetere aoves houwe 'ne gewölfde plefóng. Dan woor de hits baeter vasgehóúwe. De aovesmóel koos tóegemaak waere mit 'n iezere plaat van ca.70 bíe 55 cm. D'n aove woor waal goot óngerhouwe. Waore de sjanse óétgebrant dan woor mit 't aomerteníézer, dat 'ne lange íézere haok waor, de rêste van de sjanse en d'n aomer óét d'n aove getrókke. Daonao gebrúúkde me d'n aovewösj. Dat waor 'ne lange houte steel mit aan 't óéténj 'ne wösj strwè of brjèmme. Daomit maakde ze dan de vloer van d'n aove goot zuuver. Dan koos de volgende bak brwat of vlaaije drin. 

Kirmes... vlaai! ...en väöl  (Afbeelding: embed)

Noe gaon ich uch 't éín en anger vertëlle euver de vlaaije, die me rónjt 1945 en vreuger beek. 
't Versjil waor al de grwètte. In dae tíét waor 'n vlaai 40 pës 42 sente-maeter doorsnee. Op vandaag 28 pës 30 sentemaeter. Daobíé kaom ouch nog dat ze de vlaai in 8 stökke sneeje. Nóé in êrmzjèllige 12 stökskes. Lös geer e stökske of e stök vlaai?

Vreuger kaom alléin mèr spies op de déíg. Géíne slaagroum of gêt anges. Jao, mit tóére reepkes déig. Dan waor dat lödderkesvlaai. Dus gein reemkes vlaai wie ze op vandaag zëGGe. Dat höb geer weer óét 't Holles euvergenómme: riempjes vlaa. Hëlgekómberves, en dan mèr bíé stéin en béin zwaere dat ze plat kalle!

Nóé aete ze de vlaai tösjedoor. Vreuger aote ze geine middig of aovent-koffe es ze wiste dat vlaai op de taofel kaom. Dan waore ze ech neet tevreeje mit e paar stökskes. Dat vertël ich uch. Míen Mêm zjièlliger zag allezelaeve dat 'ne gezónje jónge kael zich speelentaere 'n ganse vlaai in z'ne geeles koos hóuwe. Dat kaom ómdat in dae tíét ouch mèr 2 of 3 kjère in e jaor vlaai gebakke woor. Dat waor dus mit de zoomer- en wéntjerkirmes. Dan kooste ze zich éns goot begaaije.
Extraa woor alléin gebakke bíe 'ne grwatte fjèsdaag, wie kemuunefjès, 25 of 50 jaor getrouwt en zwa e saortemënt daag. Of es fruit ríép waor. En dan mèr e paar in d'n aove van 't fernúús.

Effe gêt tösjedoor. Veur de jaore 1950-1960 houw géíne in Aelse van 'ne verjaordaag gehwèrt. Allein de naamesdaag woor e bitje geviert. Dan kreegste es kénjt e stökske paeperkook of gêt kristekook extraa. Dus géin kénjer-fjèskes, traktaasjes of gêt anges. Niks, gaaróét niks. Ouch de grwatte luuj heele zich dao neet aan op. Pas rónjt 1960 woor de spies ómgedrèjt. De naamesdaag woor neet mjè geviert, waal de verjaordaag. Volges mich kaom dat ouch omdat dóe de laegloup óét de kirk begoos.

Trouwes, ich aam dat dóe ouch 't richtig Aelser plat langsem de nak woor ómgedrèjt. Me begoos "modern" te waere. Van dae "graove" kal waore vaöl luuj neet mjè gedeent. Zwa houwste mansluu die beamte waore op de kóel, angere mit 'n baeter sjwal en weer angere woore mit d'n ibilj geplaog. Ouwers begooste mit hun kénjer Holles te kalle bóéte de sjwal. Dao kaome ouch mjè "vraeme" in Aelse woone. Ich wil gaaróét neet bewaere dat 't snel ging. Mèr hjèl langsem ként ouch gaon pitsje. Ongemirk maogde gezadde weurt neet mjè gezag waere. Pisse woor plassen, kakke woor poepen, huuske woor W.C., pwênne woor kussen, käöre woor aaien, vaare woor ríéje, kêpotje woor condoom, póppe woor neuken, snoefplak woor zakdook, babbelaer woor snoepje en zwa wíer.
Ouch de tillevis, dae rónjt 1960 begoos op te kómme, waor dao sjout aan. Ich aam dat nóé al 80 prêsent van de richtige Aelser weurt neet mjè gebrúúk waere. Mèr genóg gesneurt. Laote veer mèr wíer gaon mit de vlaaije.

Eín van de raej wooróm neet zwa dëks vlaije woore gebakke, waor de spies of de smaer. Me koos 't méíste fruit waal inmaake. Mèr dao waor me zwa doorhaer mit die grwatte vlaaije. Blikke mit fruit en inveur óét anger lènj besting neet. Me drwègde waal stökskes appele en paere. De stökskes woore mit 'n naolj aan 'ne vaam gevaemp en zwa te drwègge gehange. Dao maakde me dan äöfte-vlaai van. Dus 't vlaaije bakke hing veural aaf wienjè 't fruit ríép waor.

Zwa waore hauf september de blauw próéme ríép. Dan beek me versjeije vlaaije in d'n aove van 't fernúús. Bíé ós in de hóéswei sting 'ne richtige blauwe próémebóúm. De Mêm beek dan allezelaeve e stök of 5 vlaaije mit die próéme. En wíe. Op eeder vlaai kaome 72 doorgesneeje próéme. En dat móste ech 72 stöks zeen, gein minder en géin mjè. Die woore dan rêchop op de deig gelag. Dóé houws ech géíne fits nwèdig óm de próéme te zeuke. 
Veurdat de smaer op d'n déíg kaom, woor de déig gestuppelt mit 'n versjët. Dus gaetjes gemaak. De wêrmde van de vlaaiplaat koos zich dan goot verdéíle ónger de déíg. Es de vlaaije óét d'n aove kaome, rúúkde de hjèlle petik nao próémevlaai.

Geer ként uch veurstëlle dat de Mêm dan ach mós gaeve dat eederéín z'n stök vlaai kreeg. Stökker die dun van laer en dik van smaer waore. Dat vertël ich uch. En dan woor zwa 'n grwatte vlaai in 8 stökke gesneeje! Es de vlaai nog e bitje wêrm waor....miljaar, de zéíver löp mich nóé weer langs m'n móél. Verêkskezeer, dat maogste op vandaag de daag neet mjè zëGGe. Dan gedreugste dich wie 'ne óngebjièjde. Mèr ich höb 't gezag en laot 't ouch staon. Mèr dat waor veur mich de lekkerste vlaai die besting. Die smóljt in d'ne mónjt wíe dóévestrónt. Ich mót waal zëGGe dat ich dae strónt nwats gepreuf höb. Of dat gezëGde klop wéít ich neet.

Streekmuseum Harie Lemmens Vlaai bakken

Op de foto: Harie Lemmens stookt het ouderwetse bakkes op tijdens het tweejaarlijkse Vlaaijefjès in Elsloo.

Ich aam dat de Mêm de vlaai goot in de gaate heel. Veural es éíne in de käöke bleef rónjtsjarrele. M'n vruntjes waore neet ewêg te hóuwe ês ze wiste of raoke ês de Mêm vlaai houw gebakke. Ich zeen mich nog aan de taofel zitte mit e man of 4. En dan géin versjëtje of zwa. Nein, zwa óét 't vúúske. Dóé deegs niks anges ês d'n vingere aaflêkke. En neet "figuurlik"mèr letterlik. Wat houwe veer 't toch goot in dae tíét.  

In de kelder bíé ós sting 'n grwatte moolj van óngevjèr 2 mtr. lank, 50 cm. deep en 60 cm. bréít. Die woor gebrúúk óm de déíg óngeréín te zëtte. Geméínlik woor op de daag dat vlaaije woore gebakke, ouch 'ne bak zwart brwat gebakke. Trouwes wëk woor neet in 't bakkes gebakke. Bíé ós woor zêlje wëk gaete. Geméínlik beek nónk Maan, dae mich dat sjikske gegaeve hóuw, eedere 14 daag versjeije aoves brwat veur de naobers.
Dus veur de vrouwluu waor op zwa 'ne bak-daag genóg te doon. Ze begooste mit 'ne bak déíg veur zwart brwat óngeréín te zëtte. Dat ging dan óm 25 pës 30 kieloo kaore-mael mit zóérdéíg, waater, zout en öffe. Anger dénger kaome dao neet in. Waor de déíg goot opgekómme dan woore dao böl van gemaak. En alles ging mit de hènj. Géin mesjientjes, miksers of zwa. Niks devan. Die böl, in de vörm van brwaijer, woore dan op 'n lang, sjwan gesjóérde, plank gelag. Tsjwè man drooge die plank dan nao d'n achter-naober, nónk Maan. Dae zörgde dan veur de rês. Brwat woor dus neet op plaate gelag of zwa. Nóé neume ze dat "vloerbrood".

Ongertösje waore de vrouwluuj al lang bezig mit de vlaaije. Die móste geréít zeen es de brwaijer óét d'n aove kaome. Waore de vlaaije vaerdig dan woore ze in 't äörtje gezat. Dao ginge e stök of 10 vlaaije in. Mit 2 man drooge ze de vlaaije dan nao nónk Maan. Geer mót uch veurstëlle dat nónk Maan op zwa 'n daag veur de kirmes waal 7 pës 8 aoves beek. In d'n aove van nónk Maan ginge e stök of 15 vlaaije. De brwaier en vlaaije sjúúfde hae mit de sjeut de aove in en óét. 't Aörtje woor ouch gebrúúk es de vlaaije gebakke waore óm ze weer truk te haole. In de Groenewald waore femiejes mit 10 en mjè kénjer gans normaal. Bié ós naeve waore ze mit e man of 20! Dus geer ként uch veurstëlle wat dao aan vlaai achter euver woor gehóuwe. 't GezëGde: van baove kénste draan veule en van ónger stéít 't op de stool, kooste dan van hjèl väöl luuj zëGGe.

Nog e paar dénger, dan sjéí ich óét euver de vlaaije. Lödderkes-vlaai kaom zêlje veur. Alléin es gêt déíg euver waor, woore mit e déígrölke reepkes gemaak en euver de vlaai gelag. Veur spíes woor gebrúúk: keese, próéme, peeze, ríes mit of zónger sefraon, äöfte, wíémere, irbele, krwasjele, prut mit of zónger rezíéne, appelekouwe. Veur de tartepóm woore appele gebrúúk. Woor de spíes van 'n vlaai bedëk mit e mingsel van booter, mael en potsókker dan neumde ze dat greumelevlaai.
Dan houwste ouch nog de tóeslaag. Die woor gemaak mit 'n dun gesókkert déígläögske euver de spíes. Ouch houwste nog tóérte. Dat waor 'n krúúsing tösje 'n vlaai en 'ne kook. Op gezadde vlaaije deege ze slaagroum, mokka mit haagelslaag of anger zeutigheit. Dat waore de vlaaije.

Nog e paar weurt euver dat zwart brwat dat ze in dae tíét beeke. Dat laog in de kelder of 'n kas en heel zich minstes 3 waeke. 't Woor waal gêt drwègger. Mèr 't bleef aevel nog hjèl goot te aete. Este op vandaag de daag e brwat 3 daag urges déís bewaare en neet mjè d'r an dénks, móste 'n zich of zaesel pakke óm de sjummel devan aaf te haole. Dao dúúje ze allewíel zwaväöl "ingrediënte" in datste 'n whaager sjwal gat mós höbbe óm dat allemaol te snappe. 

In de tíét dat nónk Maan aan 't bakke waor, kaome de jèste kirmesluu op 't kirmestrein aan mit hunne woonwaagel. Die kirmesluuj móste stroum höbbe veur hun tent, karresêl, sjokkel en gaot zwa mèr wíer. Dat mós aafgekalt waere mit de Aelsenaere die dao woonde. Es de sjwal óét waor, leepe ouch 'ne smaer kénjer dao rónjt. De gaaplaepele veurop. 't Ganse dörp begoos zich op de kirmes te spichte.

Pës de volgende kjèr

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Kómplemënte,

Jo van Sjef van An óét de Héí. 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 14-

Foto boven: meer-weten-over-eten.nl - embed

Trampelentaere door Aelse kóm ich haos eeder waek waal éns langs 't Blúúske in Katsep. Geréigelt mót ich dan weer trukdénke aan de zoomerkirmesse óét de jaore 1945-1950. 't Blúúske woor dan gebrúúk es rösêltjer bíé 't rónjttrëkke van de presêsse.

Op die kirmesdaag spitsde zich de méíste luuj van Aelse. Dan kooste ze veur 'n paar daag dae rot-tíét vergaete woo-in ze laefde. D'n aorlog waor dan waal euver, mèr d'n ermoot waor nog dao. En ouch dat allezelaeve hêl sjófte óm e bitje rónjt te kénne kómme. Daag in, daag óét.
Ich zal trachte uch te verdutsje wíe dat in z'n werk ging. Dao ging allezelaeve 'n prúim wirk aan veuraaf, dat gaef ich uch op e breefke. Laote veer dan mèr beginne, zag de vos taenge de hinne.

kapel catsop

Dan begin ich mèr mit de kníén dae op kirmeszóndig bíé väöl Aelsenaere op de taofel kaom. Om 'ne kníén bíé de middig te höbbe, móste bíé d'n éin of angere dae kníen trók, de kníen bestëlle dieste nwèdig houws. In 't vreugjaor gingste dan díen kníen aafhaole óm ze vët te maste. Dóé mós zelf zörge veur 't voor; 'n gesjêf mit kníensvoor besting neet. Daoróm zaogste vanaaf 't vreugjaor väöl mansluuj mit 'n mênjel of e körfke achter op de fits door Aelse fitse. Méístes wis eederéín waal 'ne graaf wooste dóédistele, serêl, reinvaart en anger króét koos vénje. Dat snee 'r dan mit e mêts of kníép aaf. Veur 't geval dat 'r goot graas vónj, houw 'r 'n zeekel bíé zich. Houw 'r géin zeekel dan deeg 'r dat graas króéwe. Dao mót aevel ouch waal gezag waere dat 'r op z'ne tíét mit angere sting baare te bénje of te aubette. Dao deege ze zich waal de tíét veur aan.

Ouch houwste van die gelökkige Aelsenaere die 'ne moostem houwe. In dae moostem waor dan geméínlik e stökske graas. Dat gebrúúkde de vrouw es bléík. Ze lag dao de wêsj te bleike ês de zón sjeen. Zwa woor de wêsj sjwan wit. Häöre man fisternölde van kúúkedraod, gêt latte en kaeperkes e saortemënt kwaij van 2 bíe 1 maeter. Aevel zónger baojem. Dao zat 'r dan de kníén in. Houw de kníén 't graas kort aafgevraete dan woor de kwaij wier getrókke. Zwa koos de kníén zich weer begaaije aan núút lank en vees graas. Waeme de keutele opruimde, wéít ich neet.

Eederéin houpde mèr dat de kníén zich goot zou sjikke. Dus dat 'r neet alléin lang hwarre mèr veural dikke achterpwêt en 'ne dikke rök zou kríége. Wíeväöl kníen eine houw, hing aaf van de grwètte van de femíéje. En ouch van de kwaije die 'r houw. Dat verstéít zich. Daegeene, dae géíne aart houw óm kníen te maste, of géin plaats houw, mós ze maonje veur de kirmes bíé 'ne boer of 'ne angere fokker bestëlle. Anges houw 'r mit de kirmes géíne kníén in de kaetel. Waor de daag gekómme, dónderdig of vríedig veur de kirmes, dan woor de kníen in z'ne nak gehóuwe. Ze pakde de kníén dan mit éí hènjt bíé z'n achterpwèt en heele 'm 't ungerstebaove. Dan heeve ze 'm mit 't anger aope hènjt in z'ne nak. Mit éín gooj petat waor de knien dan geréít veur de kaetel.

Euveral zaogste de kníen aan hun achterpwêt aan de wêsjdraot hange óm geslach en gestrúíp te waere. Dat strúípe waor trouwes ouch 'n kóns. Wie minder me in 't vêl houw gesneeje, wíe mjè me van de lómmele-krjèmmer, dae ze kaom ophaole, bäörde. Waor 'ne kníén gestruip dan woor 't vêl gevölt mit strwè. Dus de haorige kènjt zaot aan de bénnekènjt. De krjèmmer hing de vêlle aan 'ne stêk van 'ne maeter of tsjwè. Zwa leep 'r mit tóére mit de stek op z'n sjouwers woo 15 vêlle aanhinge. De krjèmmer betaalde e paar dubbeltjes of gêt rwaije lúíp veur e vêl. Zwa houw de Aelsenaer gêt extraa zóndessênte veur de kirmes.

lompenboer

lómmele-krjèmmer (voddenman, voddenboer, lorrenboer) afbeelding: wikipedia

De kníén is nóé vaerdig óm in d'n aetje gezat te waere. Mèr ich tróe mich neet óm híe gaon te sjríéve wie me de lekkerste kníén in 't zóér maak. Dat mót eederein zelf óétvoogele. Ich wil neet stênse, mèr ich hób 't bëste resêp. Ich hób m'n Mêm aevel op m'n blwatte kneeje en op bêrvesse veut mótte belaove dat nwats te verraoje. Daobíé mós ich zeeker 5 menuute op m'n kneeje op de plaafuuze van de achterkäöke blieve zitte. En dat pitsjde dat 't verrëkde. Mèr ich gebrúúk gróffelsnaegel. Dat maog geer waal wéíte. Zwa zeet geer mèr éns wat 'ne smak wirk 't waor óm 'ne kníén in de kaetel te kríége mit de kirmes.
Hëlgekómbêrves, nóe loup geer nao de super en e keteerke laater höb geer zwaväöl kníen es geer wilt höbbe. Mèr de méíste vaare ouch nog mit d'n ootoo nao de super. Hoove ze neet te sjörge mit de kníén.

Pës de volgende kjèr

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Kómplemënte,

Jo van Sjef van An óét de Héí. 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 13-

Afbeelding boven: met dank aan dierenmuseum.nl (embedded)

Wie veer hauvernach truk waore óét 't stadion, houw ich de praame aaf. Gelökkig koos ich drêk gaon paljasse. Mêr dat slaope ging mich aevel neet goot aaf. Dat dae Schulte van Coppi gewónne houw, maakde mich nog ummer zwa guftig wíe 'ne  kníén. Ouch zaog ich de dernies nog mit 65-70 km. euver de baan gaon. Mèr éntjelings mót ich toch in slaop gesuGGelt zeen.

Wie veer sangerdaags de neuchtere aan 't braeke waore, vraog m'n mam wat nog mjè te belaeve waor in Amsterdam. Mörge móste veer weer héíves en dan waor dat vóelênze gedaon. Nao gêt gepalaaver woore ze 't éins dat veer nao de deeretuin Artis zouwe gaon. Mit 'n kallebas mit drénkes en pille mit haagelslaag, sjrwap en sjèm, vertrókke veer nao Artis. 't Waor gelökkig neet zwa wíét mit de tram.

Ich kén nóé gaon óéteréínlëGGe wat veur deere veer allemaol gezeen höbbe. Mèr dao begin ich gaaróét neet aan. Geer mót uch waal veur de géís haole dat veer die deere alléin mèr op plaetjes in beuk gezeen houwe. Film en tillevies waore nog neet. Mèr veur e paar deere maak ich aevel 'n óétzönjering. 

De jèste is de orang-oetan. Wie ich de gank bénneleep, woo dae zaot, zaog ich 'm aan de traanjele hange. Wie 'r mich in de smíeze kreeg,  waor 't jus of 'r mich mós höbbe. En óm jèrlik te zeen, ouch ich koos m'n ouge neet van 'm aafhouwe.  't Waor verdomme jus of veer ós al jaore kénde. 
Hae hing dao, zwa lank es 'r gewasse waor, aan z'n veur- en achterpwèt aan de traanjele. Ich bleef dan ouch stókstíéf staon en bleef  'm mèr aankíéke. Obbéns mós ich aan 't gezëGde, dao kump d'n aap óét de móe, dénke. Dat houw ich op de sjwal geljèrt . Wíe ként nóé zwa 'ne kemèijer van 'ne aap óét de móe van e vríesjíéterke kómme. Lichelik höb ich daobíé gêt gegrinsj. Want d'n aap trók vlak daonao z'ne baovelup gêt ómwag. Hëlgekómbêrves, 't waor jus of 'r taenge mich lachde. Wie ich gêt wier leep, drèjde hae z'ne kop en bleef mich naokíéke. Wier reurde hae zich neet. 

Wooróm zaot zwa e deer achter die dikke traanjele . Hae waor dan waal e stök grwaater ês Makske, ózze vóélnisbakkehónjt. Mèr dae leep verdomme bíé ós ouch vríé rónjt. Dae kreeg dan waal mit tóére 'n klómp nao z'ne kop es 'r weer 'ns achter de hinne of de gauze aan zaot. Mèr veur de mjè rês deeg 'r niks. 
Ich wéít neet wie lank ich dao gestange höb, mèr op e gegaeve ougenblik haet de pap mich wier getrókke. Pës op de daag van vandaag, nao 73 jaor,  zeen ich dae orang-oetan nog veur mich. Ongeluifelik!

Video: deze orang-oetan familie -Bunjo (19 jaar), Lea (26), dochters Sungai (15) en Suria (3) en zoon Changi (9)- in de dierentuin van Krefeld (D) werd helaas gedood door een brand in Nieuwjaarsnacht van 2019/2020. In totaal kwamen meer dan 30 dieren om het leven. Oorzaak waren brandende wens-lampions die op het dak van het apenhuis terecht kwamen.


Dan kómme veer bíé de aoliefante. Dóé kéns nog zwaväöl plaetjes en footoos gezeen höbbe van zwa e deer, mèr este veur 'm kumps te staon, is 't toch hjèl gêt anges. 't Grwaatste deer dat ich pës dan gezeen houw, waor 't paert van Deur van Thómmesse. Es ich bíé Deur op de slaagkar sting, zaog ich die grwatte batse van Fannie. Dat waor géin vrouw. Dat paert van Deur sjreef zich Fannie!
Hëlgekómbêrves, wat veulste dich dan toch mèr 'ne króékestop taengeneuver zwa e deer. Mèr ich veulde mich waal drêk op míé gemaak. Zwa te zeen waore 't löbbesse van deere. Mich veel waal op dat die deere zwa min plaats houwe óm te loupe. De kníen en hinne houwe bíé ós in de hóéswei mjè plaats es die aoliefante dao.

Taenge 3 óere dae middig zag nónk Sjors dat 'r ós gêt hjèl sjwans wou laote zeen. Bíé Artis laog ouch 'n akwarium. En of dae nónk gelíék haet gehat!  Wie ich dao nao bénne leep, wis ich ech neet wat ich zaog. In d'n houf duustere van 'ne gaank van óngevjèr 75 maeter lank, zaog ich aan béitskènj grwatte verleechde róéte. Zwa 'n róét waor óngevjèr 4-5 maeter bréit en 'ne maeter of 3 hwag. Dao waore ouch waal kleinere róéte, mèr wat 'n óétzich waor dat. En wat veur vësje dao rónjtzwómme! Aan de Maas en de kenaal houw ich dan waal versjeije vësje gevange, wie rötsje, aubele, gäövies, baerskes en gaot zwa mèr wier. Mèr wat ich dao zaog, waor waal e grwat wónjer.
Vësje van 10 sêntemaeter pës 1 maeter en nog grwaater. Vësje mit zwaväöl kleure. Dan houwste van die vësje die eigelik gans anges óetzaoge. Omdat ze dao aan 't rónjtzwömme waore, wiste dat 't vësje waore. Ich zeen nóé nog de zjèpaertjes door 't waater gaon. Zwa brêtsetig, mèr ouch hjèl eelegant. Om nwats mjè te vergaete. 
Veer höbbe dao dik tsjwè óére rónjtgeloupe. Dao kaom ich êch neet óétgekeeke. De éin kíékóét waor nog sjwaaner es de anger. Dao waore 'ne houp luuj, mèr dóé koos bíé wíeze van kalle 'n naolj hwèrre valle. Allemaol waore ze ónger de indrök en móésstil. Es ich wats urges mit taengezin bën weggegange dan waor 't waal dao! 

In feite waor dat bezeuk 't lëste van die waek fekans in Amsterdam. Daagsdrop zeen veer weer mit ózze stoumlókkemetief héíves gegange. Ich méín dat 't koffer e stök lichter waor. De sjénk en de woos waore dróét. Laater bën ich nog ëttelikke kjère trukgegange nao Artis en dat akwarium. Veural dat lëste zal ich nwats van ze laeve vergaete. Trouwes, 't bestéít nog.

Ich wil dees reis êffe in "perspectief"zëtte. Neet óm te stênse. Mèr óm te verdutsje dat veer mit ós veere eigelik 'n waereltreis gemaak houwe. Waeme van Aelse waor in dae tíét 'n ganse waek in Amsterdam gewaes. De mam en de pap waore hwagóét in Mestreech en Haelder gewaes. De mansluuj móste in dae tíét nog 6 daag, 48 óére,  in de waek wirke. De pap houw, es baove-grónjer, 8 verlofsjichte per jaor. Van die 8 houw 'r nóé al 6 sjichte opgepak. 

Ich mót aevel waal vermêlje dat ich nog verdommes dëk mit de mam en de pap euver die fekans höb gekalt. Geer ként 't geluive of neet, mèr veural de pap waor kepot devan. Wie laater de TV kaom, zag 'r nog allezelaeve dat 'r nwats sjwaaner dénger gezeen houw es in die waek. En dan veural dat akwarium. En dao mót ich 'm gelíék gaeve.

Pës de volgende kjèr en de  kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer) 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels. 

Trampele in Aelse in de corona tied -Deel 12-

Veur ich wíer gaon euver míen fekans in Amsterdam in 1948 mót ich nog êffe éín dénk vermêlje. Wie veer bíé nónk Sjors aangekómme waore, móste veer nao 't húuske. Veer waore gans verwónjert dat veer neet nao óngere hoofde te gaon. 't Húuske waor bénne, op dezelfde 4e stok. Wat e gemaak. Dat klinkt haos holles! (gemak)

Tsjwè daag nao dae sjwanne daag aan de zjè zaote veer aan de 12 óére koffe. Wíe geer óngertösje wèt, kaom dao in Amsterdam angere kos op de taofel wíe bíé ós. Ich waor dao nóé waal gêt aan gewënt. De grwatte luuj zaote zwagêt te móele wie nónk Sjors op e gegaeve moomënt zag dat de mansluuj dae aovent op stap zouwe gaon. (Ich laot nónk Sjors ouch mèr plat kalle, dat sjríef zich gemaekelikker)

Ich gaof gein sjóege ómdat ich dach dat hae mit de pap op stap zou gaon. Ich waor jus 10 jaor en veulde mich nog neet bíé de grwatte luuj. Hae keek mich aevel aan en zag dat ich ouch mit maogde gaon. Hae houw drie kaertjes gególje. Dóé begoos 'r euver Sjefke Janssen te kalle. Hae wis dat de pap en ich ós de béin ónger de vot óétleepe óm Sjefke te zeen fitse. Nog houw ich neet in de smíeze woo veer haer zouwe gaon. Of zou Sjefke hieje in Amsterdam kómme fitse? Mèr dat ging toch neet in d'n duustere.
Dóe zag 'r dat veer nao 't Olympisch Stadion zouwe gaon. Dao waore de Waereldkampioensjappe fitse op de baan. Ich waor zwa verpóbzak dar ich géí woort euver m'n luppe koos kríége. Mèr opgereech waor ich waal. Dat gaef ich uch op e breefke. Dae ganse naodemiddig höb ich wie verduuzelt rónjtgeloupe.
Op de radio houw ich verslaeg gewêrt van 't voetballe vanóét dat stadion (DWS en Blauw Wit speelde dao}. Mèr ouch fitserenne en atletiek. En nóé ging ich nao dat grwat stadion woo Abe Lenstra en Faas Wilkes voetbalde taenge de Belsje, de Franse en nog 'ne houp anger lènj.

ANP Olympisch Stadion Amsterdam 1948 ANP archief

Olympisch Stadion Amsterdam ANP PHOTO (1948)/Foto: ANP gelicenseerd onder de Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 4.0 Licentie.

Taenge 'n óer of hauf zës dae aovent vertrókke veer nao 't stadion. Veer móste 't jèste stök loupe en dóe mit de tram. Ich aam dat veer zeeker éin óer óngerwaeg waore. Wíe veer bíé 't stadion kaome, waor 't harstikke drök. Zwaväöl luuj houw ich noch wats gezeen. Dóe kreeg ich toch waal e bitje strank. Zónger de pap en nónk Sjors zou ich mich híé wës en zeeker verdaole in dat gepaes. Wíe ich dan ouch 't hénjt van de pap vaspakde, keek dae mich get raar aan. Lichelik waor 'r dat neet gewënt. Ich trouwes ouch neet.
Gelökkig waore veer aan de vreuge kènjt. Wie veer bíé 't vak kaome, woo veer móste staon, kooste veer e plaetske vénje achter 'n betónne hëk. Daodoor koos ich gelökkig euver de luuj haerkíéke. Wíe ich óm mich haer keek, veulde ich mich waal hjèl klein. Ich waor nog nwats in zwa e gevaak van e gebóé gewaes. Dao zouwe 60.000 man inkénne. In Aelse woonde óm en óm de 2000 man. Dao ginge dan 30 kjère de luuj van Aelse in. Dao kaom ich mit míé verstènjt neet bíé. Ich vónj 't mit de zoomerkirmes in Aelse al harsikke drök.

Olympisch Stadion Amsterdam (met dank aan gemeente Amsterdam -embedded)

Wie 't taenge houf ach begoos, maakde de ómreuper beként dat óm en óm de 35.000 man dao waore. Mèr ich woor nog opgereegder wíe ich al waor wie 't jêste óngerdéíl begoos. Dat waor de achtervolging euver 4 km. Eine van de déílnummers waor Fausto Coppi. En dat waor nóé jus veur mich in dae tíét de grwaatse renner dae besting. Gelökkig veur mich wón Fausto zíen rit in de hauf fienaale.
En de fienaale waor hjèl spannent. Coppi mós taenge de Hollènjer Gerrit Schulte fitse. En dae Schulte waor veur mich e bitje 'ne vaalerik. Dae versloog Sjefke dëks in de sprint es 'r op de waeg fitsde. Dat gebäörde veural op de kirmesruntjes óm de kirk. Sjefke mós allezelaeve de tösje óét kníépe óm te wénne. Daoróm koos ich dae Gerrit neet goot vaele. Daobíé kaom nog dat Schulte e paar waeke geleeje landskampioen op de waeg waor gewoore in Valkeberg. Sjefke waor dao 4e. Ouch in de sprint. En laot dae Schulte nóé wénne van Coppi. 't Waor jus of de luuj in 't stadion brul woore. Ich vónj 't mèr grwatte aanstéllerie. Houw mich dae vaalerik van Fausto Coppi, dóe míéne grwaatste renner, gewónne. Gelökkig höb ich neet gebäök. Mèr väöl sjaelde dat neet. Nóé ich get ouwer bën, kén ich gelökkig baeter taenge míen verlees en bën ouch gêt sportiever.

DeWit GerritSchulte1948 ANP archief

Gerrit Schulte, wereldkampioen ANP PHOTO (1948)/Foto: De Wit gelicenseerd onder de Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 4.0 Licentie.

Ongertösje begoos ich waal gêt te wënne aan dae rêmtêmp dae de luuj maakde. Op 't rênne in Valkeberg waor ouch waal 'ne houp laeve, mèr dit waor toch waal gêt anges. Tösjedoor waore ouch al gêt sprinte aafgewirk. Dat ging allezelaeve tösje 2 man. De ómreuper houw 't euver 'n "mange" of zwa gêt. Dao waore nóé 4 man euvergebleeve. Die ginge sprinte veur 't waereldkampioensjap.
Nónk Sjors houw mich intösje naeveneingelag dat op 'ne baanfits géin rem en géin versnêlling zaot. Allezelaeve 't zelfde verzët trappe. Dat waor toch väöl te zwaor. Bíé de achtervolging bleeve de renners ónger op de baan, dat ging nog. Mèr bíé de sprint fitsde ze ouch nog baove-in. En die betónne baan leep veural in de bochte steil ómwag.
Mèr goot en waal. Bíé de jèste houf fienaale van de sprint ginge die tsjwè fitsers ouch nog éns "sûrplace". Eine van die tsjwè waor Jan Derksen, eine Hollènjer. D'n angere waor 'ne Fransman. Ich mein Gérardin. Dat sûrplasse is 'n hjèl kóns. Dóé maogs dan mit de fits stil gaon staon, mèr neet mit de béin aan de grónjt kómme. Achteróét vaare maog ouch neet. Jao, pës wagóét 40 sentemaeter. Dóé mós hjèl goot dien aevewich kénne bewaare. En die 2 stinge dao zeeker 10 menuute naevenein op de fits. Dan mót geer ouch nog wéíte dat de 2 renners 2 of 3 kjère taenge-ein mótte fitse. Wae 2 kjère wunt, géít nao de volgende runje. Derksen houw 2 kjère verlaore van dae Fransman.

De fienaale ging tösje d'n Hollènjer Arie van Vliet en dae Fransman Gérardin. Ich mót zëGGe dat bíe die 2 "manges" tösje die tsjwè 't haos móésstil waor. Ich wil uch neet wíer belêstigge mit reigelkes en zwa woo de renners zich aan mótte houwe. Dae aovent woor aevel veur de 2e kjèr 't Wilhelmus gespeelt. Dus Arie van Vliet woor waereltkampioen. 

Ruud Hoff derny ANP archief 

ANP PHOTO (1965)/Foto: Ruud Hoff gelicenseerd onder de Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 4.0 Licentie.

Daonao waor nog 'ne wedstríét achter dernies. De Belsje neume dat halve fond. Steejere kénste ouch zëGGe. Dat waor aevel waal e grwat spektaakel. De renners fitse dan achter 'ne dernie{moter}. Zwa 'ne moter waor 'ne kemèijer van e dénk. Achterop de moter waor e saortemént rol vasgemaak. Kaom de renner taenge die rol dan veel 'r neet. De rol drèjde dan mit 't veurraat van de fits mit. Laater hób ich gewêrt dat zwa 'ne moter waal 2000 cc houw. Mit toere waor de loch haos blauw van de rouk dae óét de óétlaot kaom. Dus gezónjt waor 't neet. De man dae op zwa eine moter veurt, zit neet, mèr stéít rechop. Wier haet 'r 'ne grwatte laere jas aan en maak zich zwa bréít mäögelik. Dat doon ze óm de fitsrenners óét de wénjt te houwe, wie ze dat zëGGe.
Zwa vleege ze dan mit óngevjèr 65-70 km per óér euver de baan. En dan dae radau van e stök of ach van die moters. Dóé kumps ouge tekort óm alles te kénne volge. De ómreuper prebeert baove 't trumuljt óét te kómme óm mit tóére de stènjt door de gaeve. Wae gewónne haet weit ich neet mjè.

Taenge 11 óére waor 't aafgeloupe en kooste veer heives gaon. Veer waore taenge hauvernach weer truk. Ich houw nóé de pin drin. Pës de volgende kjèr, behouve dit nog:

Zónger richtig Aelser {Limburgs) plat op sjwal
Greujt 't Holles nóé wíe kwal.

Ich wil dat mèr gezag höbbe.

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer) 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels. 

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 11 -

Wie ich 't stökske euver Sjefke Janssen sjreef, mós ich ouch weer dénke aan m'n jèste grwatte reis. Eigelik is 't míen jèste grwatte "ontdekkingsreis" gewaes. 
In augustus 1948 ging ich mit de mam, de pap en míé sösterke Annemie mit de trein nao Amsterdam. Geer zult laater waal mirke wat dat mit Sjefke te maake haet.
Veer ginge nao nónk Sjors en tant Mientje. Nónk Sjors waor 'ne kosgènger bíé de Mem dae mich míé jèste fitske bezörg houw.

Wie veer op dae daag gesteevelt en gespaort waore, trampelde veer mit ós veere nao de staasje in Baek. Nónk Sjang leep mit de fits aan zíé hènjt mit. Op de draeger stóng e koffer dat haos neet te luchte waor.

Ozze trein woor getrókke door zwa 'ne kemèijer van 'ne stoumlokkemetief. De waagóns in dae tíét waore neet väöl sóeps. Gewoon houte bênk zónger laen. Este dao lang op mós zitte, houwste verdomme zweel op díen vot.
Ich höb haos de ganse reis mit míéne kop bóéte de róét gehange. Dat maogde ómdat 't dae daag hjèl sjwan waer waor. En zwa hêl voor dae trein noe ouch weer neet.

Veer móste in Lage Zwaluwe euverstappe. Van die plaats houw ich nog nwats gewêrt. Lichelik waore ze dae daag weer éns aan de spaorlien aan 't wirke. Door d'n aorlog houw me nog allezelaeve lêstighéíte mit de íézerbaan nao Amsterdam.
Wie veer euver de bröGGe van de Ríén en de Maas waore, veel mich op dat ze dao géin däörehëGGe en tankeldraot houwe. De weije waore allemaol afgezat mit slwatte. Ouch de bjèste waore anges ês bíé ós. Híé leepe allein mèr rwat witte en haos géin zwart witte keu rónjt. De weije waore hieje ouch väöl grwaater.

Wie veer op de staasje "Muiderpoort" in Amsterdam óétgestap waore, móste veer mit de tram nao de straot woo nónk Sjors woonde. 'Ne tram waor veur mich alweer gêt núuts. Dóé woors veur 'ne sókkere niks dooréíngesjöddelt. Van veur nao achter en van lénks nao rêchs. Ouch maakde dat dénk 'n verdommese houp radau. Wier veel mich op dat de luuj dao gans anges kalde wíe in Aelse. Ongevjèr wíe veer op de sjwal in de klas móste kalle. Mèr toch weer gêt anges.

Foto: SERC (embedded)

Wie veer énjtelings bíe 't hóés van nónk Sjors kaome, veel mich al op dat 't 'n hjèl grwatte kas waor. Ennigge tëlle naodat de pap op de deurbel houw geduut, ging die aope. Dao waor aevel géíne minsj te zeen. Jus 'ne lange wagge trap mit waal 50 traeje. Zwa gêt houw ich nog nwats gezeen. Nónk Sjors woonde op de 4e stok. Wie veer nao baove leepe, zag de mam nog taenge mich dat ich holles mós kalle en géí plat. Of mich dat gelök is, wéít ich neet mjè. Wie ich achter de róét sting, wis ich neet wat ich zaog. De straot laog waal 15 maeter ónger mich. Dat waor éns gêt anges wie die 5 maeter bíé ós. Op de gank stinge ouch 2 fitse. Die móste ze eedere aovent nao baove sléípe. De Pruuse waore nóe waal ewêg, zag nónk Sjors, mèr anger luuj kooste die fitse nóé ouch nog gebruuke. 2 Kjère op 'ne daag die fitse dae trap op en aaf sléípe. Ongeluifelijk.

Bíé 't óétpakke van de koffers kaom ouch 'n hauf gedrwêgde sjénk en gêt drwêg woos te veursjíén. Alles sjwan ingepak in kletpepíér en gezëtte. Tant Míentje wis neet wat ze zaog en veel de mam óm d'n haus. Laater hób ich gesnap dat in de staej in dae tíét nog mjè ermoot waor wie in de dörpe. De waek dat veer in Amsterdam waore, höb ich mit Annemie op de grönjt op 'ne paljas geslaope.

De volgende daag móste veer al hjèl vreug óét de vaere. Veer zouwe nao de zjè bíé Zandvoort gaon. Wie veer de neuchtere ginge braeke, kaom jus gêt haagelslaag en e sjiefke kjès op de taofel. Géí zwart brwat mèr wëk. Dat waor waal gêt anges wie spek en ei. Wíe ich de mam vroog of ich géí bräödje koos kríége, keek ze mich gêt raar aan en zag dat ich míéne mónjt mós houwe en aete wat de pot sjafde. Ze zag in éíne kjèr taenge tant Mientje dat ze mèr neet op mich mós lëtte. En daomit waor de baart aaf. Ich höb die ganse waek niks mjè euver 't aete darre zëGGe. Mèr ich höb 't euverlaef!

Ongerwaeg nao de staasje, zaog ich nóé hjèl goot wat e grwat versjil 't waor ofste in Aelse of in zwa 'n grwatte stad woondes. Zwaväöl gebóewe en zwaväöl luuj op de straot waor veur mich e grwat meraakel. 't Zuchske nao Zandvoort zaot zwa ramvol dat ich de ganse waeg mós staon. Mèr wíe veer in Zandvoort aankaome, waor ich dat sebiet vergaete. Wíe ich de zjè zaog, waor ich gans 't óngerstebaove. Ich houw op de sjwal waal gêt plaetjes en zwa gezeen, mèr dit waor waal zwa grwat en zwa sjwan. De zón sjeen volóét en dao waor géí wuikske aan de loch. Ich houw jus de wiert bíé 't kestjèl, de Maas en de kanaal gezeen. Zwa gêt vergitste nwats mjè. Mit géin weurt te besjríéve.

Afbeelding: Het Geheugen Delpher (embedded)

Ich höb mich dae daag verdommes goot verammeseert. Wíe haos eeder kénjt, houw ouch ich géin zwömbrook. Mèr dat veel gaaróét neet op. Haos alle kènjer leepe in hun óngerbrook. Dao móste nóe éns veur kómme!! Míé sösterke en ich houwe waal éín grwat naodéíl. Veer houwe géí speelgoot. Mèr wie dat mit kénjer géít, houwe veer al hjèl vlot vruntjes gemaak. Wie langer veer speelde, wíe mjè spas veer kreege. Die Hollese kènjer höbbe zich mit tóére kapot gelache euver de meneer wie veer kalde. Omdat ich al nao de 5e klas waor gegange, koos ich waal 't éín en anger verdutsje. 
Behóuve bíé éín woort. Míé sösterke Annemie mós op e gegaeve ougeblik kakke. De pap houw ós verbaoje óm allein in de zjè te gaon. Dus ich haolde de mam. Die ging mit Annemie de zjè in. Wie de anger kénjer vrooge wat Annemie in de zjè ging doon, zag ich dus gewoon kakke. Dat woort verstónge ze neet. En ich wis 't Holles woort neet. Wie de mam mit Annemie trukkaom óét de zjè, haet ze die kénjer verdutsj dat kakke, poepe waor. Wíe veer 't saoves héíves ginge, wiste zeeker 100 Hollènjers wat kakke waor.

 

Nóé is 't al zwa erg mit 't richtig aelser plat dat driekwaart van de kénjer op de ljèger sjwal dat ouch neet mjè wèt. Nóé ich 't euver 't plat kalle höb, mót ich effe míene keutel kwíét. Daegeene dae méint dat 'r plat kalt, mót éns de Platte Aelsenaer aopeslaon. Gaot nao bldz.409 pës 429. Es geer van die líés weurt nog 20% gebruuk, dan kalt geer nog e bitje plat. Strêng uch mèr 'ns aan. Dat wil ich mèr êffe gezag höbbe.

Ich wéít neet of in dae tíét al zónnebrand-aolie waor. Ich wéít waal dat ich taenge de tíét dat veer héíves móste gaon harstikke verbrant waor. De angere waor dat ouch euverkómme. Die nach höb ich, ouch al waor ich zwa vaerdig wíe e kemuuniejêske, hjèl slech geslaope. Míé ganse líéf pitsjde dat 't verrèkde. Ich höb haos de ganse nach liGGe te riíéjere van de kaors

Pës de volgende kjèr. Dan gaon ich mit uch nao 'n plaats die mit Sjefke Janssen te maake haet.

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer) 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels. 

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 5-

Wie ich éin van dees daag door Katsep trampelde, ginge míen gedanke weer truk nao de wéntjertíéd es míéne pap hóésslachtinge ging doon.
Ich maogde mit tóére waal èns mit gaon. Dan mós ich van de mam 'n liefke êkstraa aantrëkke. Die waore allezelaeve gestrik van de wol die de mem gespónne houw op häöre spéndrik. Dat deeg die allezelaeve in de wéntjer. Nóé mót ich debíé vertëlle dat die liefkes jeukde dat 't verrëkde. Mèr good en waal.

Good ingepak ging ich dan mit de pap nao 't jèste adres woo 'r e vêrke mós slachte. Waor dat bíé 'ne partekeleer dan waor dat gemaekelik. Dao hoofde de pap neet nao 't good vêrke te zeuke.
Bíe 'ne boer, woo méístes mjè vêrke in 'ne stal zaote, mós 'r 't gooje vénje. Dat waor dan 't vêrke dat al laevendig gekäört waor door de käörméíster. Dan waor 't waal lêstig óm 't good vêrke te vénje.

De stel in dae tíéd houwe géin lampe. Dus in d'n duustere mós 'r dan 't good vêrke vénje. Hae ging de stal in mit 'n zeil van óngevjèr 'ne maeter of 5. Dan begoos allezelaeve 'ne houp remtemp veur 'r 't good vêrke gevónje houw. Waor dat gelök, dan kaom 'r nao bóéte en houw 't vêrke 't zeil óm 'ne achterpwat. Hae maakde dan 't zeil vas aan 'n sjarneer van de deur. Hae mós dan ouch nog kónterleere of 't vêrke neet breustich waor. Waor 't breustich dan maogde dat vêrke neetgeslach waere.
Wat is breustich? De kat is grauw, d'n hónjt is luipsj, 't vêrke is breustich, de koo is speelich. Allemaol gesnap?

Vlak nao d'n aorlog houw de pap nog géí sjeetapperaat. Dan woor 't vêrke laevendig de kael doorgesneeje. Hae mós dan hulp höbbe van zeeker tsjwè sterke mansluu. Om te beginne trókke ze 't vêrke óm en ginge mit z'n dríeje drop zitte. Dan sneej de pap 't vêrke de kael door en begoos 't vêrke te blooje. Dat blood houwe de luu nwèndig óm pannas of bloodwoos te maake.
Dat blood woor dan door éíne opgevange in 'ne kómp. Waor de kómpo vol dan woor 'r ómgesjöt in 'ne top. Degeene dae 't blood opving, mós aevel mit éí hènjt in d'n top blíéve reure. Anges woor t blood stíéf en koos 't neet mjè gebruuk waere.

Elsloo Streekmuseum Elsloo huisslacht

Thuisslacht in Elsloo begin vorige eeuw (Foto Streekmuseum Elsloo)

Ongertösje sneej de pap mit tóere nog 'ns in de kael van 't vêrke en pómpde hae mit 'ne veurpwat. Dan bleef 't blood good loupe. Waor 't vêrke óétgebloojd dan kooste de mansluuj vertrëkke.
Om de haore van 't vêrke aaf te kríége, kooste 't branne of breuje. Branne deege ze mit kaore-strwè dat inein gebónje waor in bösselkes van óngevjèr 6 of 7 centemaeter doorsneej. Dat woor dan in branjd gestaoke en daomit woore dan de haore verbrand.
Breuje deege ze mit kaokend waater dat euver 't vêrke woor gesjöt. Dan kooste de haore mit e sjerp mets aafsjaere. 
Míéne pap haet nwats vêrke gebrand. Hae haet allezelaeve gezag dat 't vleisj 'ne bíésmaak kreeg van 't branne.

Dus waor 't vêrke óétgebloojd, dan begoos de pap heit waater euver 't vêrke te sjódde. Daonao begoos 't sjaere. Hae gaof mich dan ouch e mets en zag altíéd : van dich aaf sjaere en neet op dich aan. Dan kénste dich neet in d'n vinger sníéje. Waor éíne kènjt van 't vêrke gesjaore, dan woor 't ómgedrèjt. Mit en mit sjödde de pap obbenuuts héít waater euver 't vêrke.

't "graof" sjaere deeg de pap mit 'n saortemënt häöreke. Dus 't "naosjaere" gebäörde mit e mets. Aan dat häöreke waor aan éíne kènjt 'ne haok. Daomit maogde ich dan de "sjoon" van 't vêrke óéttrëkke. Die "sjoon"waore de naegel aan de pwet van 't vêrke. Ich mós dan allezelaeve helle óm die óét te trëkke. Lökde dat neet, dan zag de pap dat ich nog get mjè bräödjes mós aete.
Waore alle haore aafgesjaore, dan woor 't vêrke op z'ne rök op de slachlödder gelag. Ich mót waal nog debíé vertëlle dat ouch genóg koud waater gebrúúk woor óm 't vêrke good aaf te speule en zuuver te houwe. Geer ként uch dan ouch veurstëlle datste verrëkdes van de kou hënj.

Jo Cobben slachten

Op de foto: de vader van Jo Cobben slacht een varken bij Lor Schepers (voorgrond) op Stationsstraat 28 te Elsloo.

Good. De pap houw 't vêrke dus gesjaore op z'ne rök op de slachlödder liGGe. Dat waor 'n epaarte lödder woovan de veurlëste spraot aan beitskèntje óétstwak. De pap maakde nóé 't jèste de achilleszeen van de 2 achterpwêt los. Dao móste 't vêrke mit ophange aan de lödder. Daonao sneej 'r 't vêrke vanaaf 't votlaok pës tösje de veurpwêt aope. Dan sjuufde hae éin achilleszeen euver 'n spraot van de lödder. De 2e achterpwat waor neet zwa gemaekelik vas te maake. Dóé mós 't vêrke gans óétéín dúuje. Waor dat gelök, dan woor de lödder mit 't vêrke rechop taenge 'n móér gezat.
De pap zag dan waal taenge de luu dat ze de lödder op 'n plaats móste zëtte woo de kat of d'n hónjt neet d'r aan kós kómme. Ouch maogde ze 't vêrke neet bénne zëtte want dao waor 't te wêrm. 't Vleisj mós 24 óére aafsterve.

Nóé sneej 'r de dêrm, de laever, de lónge en de anger óngerdéíle los. Hae pakde 't gans zooitje in z'n êrm en lag 't op 'n taofel. Dan pakde hae z'n bíél en heef de kop van 't vêrke middedoor. Hae gweej e paar töp koud waater euver 't vêrke en maakde 't good zuuver. Hae maakde 't vaerevët los en vouwde dat sjwan aope op 't vêrke. Ouch sneej 'r de peezerik los en gaof dae aan éíne dae stóng te kíéke. "Hang dae mèr in 'ne boum veur de veugel. Die löste dat waal", zag 'r debíé.

Ich kreeg allezelaeve de blaos van 't vêrke. Die woor 'ne daag of veer gedrwêg. Daonao woor ze opgeblaoze en ginge veer demit voetballe. Es veer gelök houwe, ging ze 'n uurke mit veur ze kepot waor. Wat wilste anges. Voetballe deege veer vlak nao de aorlog mit ós klómpe. De blaos woor veur d'n aorlog nog gebruuk veur de fóékepot. Daegene dae neet wët wat 'ne fóékepot is, ként dat in de Platte Aelsenaer vénje.

Kinderen met een foekepot (rommelpot in 't Nederlands) Foto embedded met dank aan Gemeentenieuws Groesbeek.

Nóé begoos de pap mit de gedêrms die op de taofel laoge. Hae sneej de lónge, de milt en de gal van 't gedêrms aaf, gweej 't op de grónjt en zach dat ze dat móste óngergraave. De laever, 't hart, de maag en neere sneej 'r los en hing dat mit 'ne vleisjhaok aan de lödder bíé 't vêrke. Die mós de käörméíster höbbe es 'r vandaag of mörge kaom käöre. De méíste luu houwe de dêrm nwèdig veur woos te maake. Hae gaof aan wie ze de dêrm móste zuuver maake.

Méístal drónk de pap nóé 'n tas koffe, zeukde z'n gesjèr bíéjéín en maakde 'n aafspraok wíenjè ahe trukkaom óm te stökkere. Ouch roukde hae zich 'n segret. In dae tíéd roukde haos eederein. Dan stapde hae op z'ne fits en voor nao de volgende klènjt.

's-Angerendaags ging 'r dan truk óm te stökkere. Hae begoos dan de kortelëtte te hóuwe, haolde de knaok óét de sjénke, sneej de zíeje spek in zwa 'n stökker wie de luu dat wouwe höbbe. Luu die 'ne paekelbak in de kelder houwe, deege 't vleisj dao-in. Dat vleisj mós dan 6 waeke drin blíéve liGGe. De pap kónterleerde allezelaeve of de paekel good waor. Waor de paekel neet sterk genóg dan houwste kans dat de vleege op 't vléísj kaome. En dan ging 't speel aan de gang. Dan kós 't gebäöre dat nao 'n waek of 6 de maaje op en in 't vleisj zaote.

Luu die géíne paekelbak houwe, maakde 't vleisj in glaazer in.
Ouch waarsjúuwde hae de luu allezelaeve dat ze 't vleisj ummer in 'n kössteek móste doon, es ze 't ginge drwêgge. Deegste dat neet, dan houwste kans dat dan ouch maaje in 't vleisj kaome.
Zwa gaof 'r ouch raod wíe de luu pannas, bloodwoos, laeverwoos en zwa móste maake. 
Alles bíéjein, slachte en stökkere, dóérde óngevjèr tsjwè en 'n hauf óer. Hae bäörde veur dat werk dan 5 gölje.

Houpelik höb geer weer get geljêrt euver dae gooje ouwe tíéd.

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer)

 

De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe. De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k.
Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 6 -

Wíe ich veurige waek nog 'ne kjèr baove op de Berg sting en euver de baenjt en 't Belsj oétkeek, mós ich mit väöl spas trukdénke aan 'ne daag rónjt 1947-1948. Dae daag zal ich van ze laevesdaag nwats mjè vergaete.
Geer wët óngertösje dat de Mem 'n klein bóérderíeke houw. Om de bjèste aan de vraet te houwe, mós ze 'ne smaer lènjer en wéíje pachte. Zwa houw ze aan de euverkènjt van de Kenaal, richting Gäöl, e stök díék van Ríékswaaterstaot gepach. Dat woor gebrúúk om te húije.

Op 'ne gooje daag, in de sjwal-fekans in Augustus, mós ich gans alléin gaon húije op dat stók díék. De daag veurhaer houw noonk Sjang en noonk Haarie mit de zich en de mjèjzaesel 't graas aafgedaon. Ich maogde de vësjgaert ouch mitnumme. Mich woor gezag dat ich eeder óngerhauf óer 't graas mós ómdrèje. De res van de tíéd maogde ich dan vësje. 
Op dae gezadde daag houw ich mich achter in de moostem e dwêske maaje bíéjéín gezeuk. Die houwe veer genóg ómdat de Pap allezelaeve 'ne kepotte vësj in de moostem houw liGGe. Ouch houw ich mich bíé de mëspool get peerlinke gevange. Op vandaag zeen die neet mjè zwa dik wíe toendertíéd.

Om 'n oer of ach vertrók ich te voot mit m'n vësjgaert en de húijgaffel. De Mem houw mich 'ne búúl smouwere gesmaert en 'n flêsj waater gereid gezat. Lichelik haet ze mich ouch noch get babbelaere mit gegaeve. Mèr dat wéít ich neet mjè zwa zeeker. Ouch kreeg ich 2 knebkes óm de vaerman te betaale. Wie ich aan de Kenaal kaom, haet mich de vaader van de renner Sjefke Janssen euvergezat mit 'ne roeibwat. Geer wët dat de brök in d'n aorlog waor opgeblaoze. Ich mót waal zëGGe dat ich neet mjè zeeker wéít of in dae tíéd de Hjèr Janssen vaerman waor.

elsloo julianakanaal veerpont 1200x600

Foto: Streekmuseum Elsloo

Mèr good en waal. Ich leep op míen aelfendaartigste nao 't stök woo ze gemjèjt houwe. Ich drèjde 't graas veur de jèste kjèr en steelde dóe m'n vësjgaerd inéín en begoos te vësje. Ich zaog, van míen plaats woo ich zaot, de kirkklok. Ich begoos mit peerlinke op judde en gäövies te vësje. Wooróm mit peerlinke en neet mit de maaj. Dat zal ich uch 'ns effe good óéteréínlëGGe. Es de peerlinke get laank in de zon liGGe, gaon ze jèl gauw kepot en beginne dan ouch nog óngeluifelik te stinke. De judde die ich vóng gweej ich drek truk in de Kanaal. Dat zeen vësjkes die mjè steekele höbbe es get anges. Dat zeen ech vies deerkes. De gäövies zat ich in 't laefnët wat ich bíé mich houw. 

Taenge de middich houw ich 't graas al tsjwè of drie kjère gedrèjt. Wier waor 't gans rastig. Sjeep kaome zwa good es neet door de Kenaal. Omdat in dae tíéd, zwa vlak nao d'n aorlog, haos géin sjeep mit moter waore. Es sjeep langs kaome dan waor dat, zwa good es altíéd , 'n sleip. Dat waore dan e stök of veer, vief sjeep, die getrókke woore door 'ne sleipbwat. Die bwet kooste gemaekelik te voot bíéhouwe, zwa snel ginge die.
Taenge de middich begoos ich m'n smouwere op te aete. Ich maakde míen hènj gêt zuuver in de Kanaal en maakde ze drwèch aan m'n korte brook. Op die pille houw de Mem fluitkjès en gekaok spek gedaon. Mit get waater óét de beugelflesj speulde ich die weg.

Nao de middich höb ich nog ëttelikke kjère 't huij gedrèjt. Dóe bën ich mit de maaj op aubele gaon vësje. Zwa höb ich mich dae ganse daach good geammezeerd. Taenge 5 óére mós ich héives gaon, ómdat de vaerman dan óuch óétsjeide. Wie ich bíé ós kaom, haet de mem de vésjkes die ich gevange houw, zuuver gemaak. Ze maakde dao e saortemënt peree van.

M'n Mem houw ëttelikke daag laater Deur van Thómmesse bestëlt óm't huij te gaon laaje en nao de Groenewald te vaare. Geer wèt intösje dat de brök kepot waor. Dus Deur mós euver Gäöl of Stéin vaare. Ich waor natuurlijk Henske veurop óm mit Deur mit te gaon.

Noonk Haarie en noonk Sjang ginge al mit de fits nao de Kenaal óm 't huij vanaaf de díék nao ónger te brénge. Me koos neet mit de kar taenge dae stíele díék op. Dat verstéít zich.

Ich zaot mit Deur op die kar en zaog die grwatte vot van Fannie. Zwa sjreef zich dat paert van Deur. Achter op de kar laog de móelzak, 'ne top en 'n mëlktuit mit waater. Ich höb, ich wéít neet mjè wíe lang, mit verwónjering nao die kónt van Fannie gekeeke. Geer ként uch wirkelik neet veurstëlle wat 'ne indrök dat geuf aan 'ne kóét van 'n jaor of 8,9. En Fannie leep mèr, zwa te zeen, op häör dwaje gemaak veur de kar. Deur hoofde niks te zëGGe.
Deur haet mich verdutsj dat 'r euver Stéin mós gaon en neet euver Gäöl. Fannie zou nwats van ze laevesdaag de Maasberg opkómme mit 'n gelaaje kar. Aaf ging nog waal, mèr op, nein dat waor teväöl gevraog van Fannie.

De ganse waeg höb ich mich gepaertskeutelt geveult. Es veer langs kénjer kaome, geer ként 't geluive of neet, waor 't jus of die sjelóes waore. Zwa keeke ze nao mich op. Deur waor 'ne jónkgezël, dae neet väöl zag. Mer dat vónj ich gaaróét neet erg. Ich hóuw waal get anges te doon en te kíéke. Ich waor waal zwa grwêtsj, dat ként zich géíne veurstëlle. En dóé zúús de waerelt ouch van 'ne gans angere kènjt. Dóé kéns väöl wíer kíéke.

Wie veer, nao 'n óer of óngerhouf, bíé de díék kaome, laog 't huij al op 'ne houp klaor óm gelaaje te waere. Mér Sjang en Haarie roukde zich 't jèste 'n segrèt en Deur pakde zich e sjikske. Ouch drónkje ze zich get waater óét de tuit die op de kar laog. Fannie kreeg ouch get de zóépe. Daonao deeg Deur häör de móelzak óm.

't Laaje van de kar waor zwa gebäört. Dóe woor 't huij mit e paar zeilder vasgemaak. Wíe ich vroog of ich baove op de kar maogde zitte, begooste de 3 mansluu zich te vréígele. Deur vónj dat te gevjèrlik. Noonk Sjang en Haarie lóesterde aevel neet nao Deur en hólpe mich baove op 't huij. Nóé verangerde de waerelt zich veur mich op 'n meneer die ich neet ónger weurt kén brénge. Dóé wèts neet watste zúús. Op die wêgde van zwa 'ne maeter of 3,4 zúúste alles op 'n anger meneer.
Ich mót waal zëGGE dat ich in 't begin toch waal é bitje flóp houw. Ich heel mich de jèste menuute good vas aan de gespanne zeilder. Mèr wie veer einmaol ónderwaeg waore nao Aelse woor ich ummer vríejer. Dao waor aevel waal e grwat naodéíl. De luu en de kènjer kooste mich neet zeen zitte. En dat vónj ich mèr niks. Maogste 'ns get epaarts en nóé ként dich géíne zeen.
Op vandaag kén ich mich dat nog ummer veur de géís haole wat ich dóe belaef höb.

Wie veer in de Groenewald kaome, voor Deur de kar veur 't lóék van d'n euverdén. Ich krwap d'n euverdén op en noonk Sjang krwap op de kar. Hae begoos de kar aaf te laaje en noonk Haarie verdéilte 't huij euver de zölder. Wíe ze gereid waore, houw de Mem de koffe klaor en laoge get smouwere zwart brwat op de taofel. Nao 'n úurke vertrokke alle 3 de manslúu en kaom veur mich 'n énj aan 'n sjwan belaefenis.

Nóe doon ze datzelfde wirkske mit 2 man in 'n hauf óer. En zónger meug te waere. Alles géít mit mesjienes. Alles bíéjéín waore ze dóe óngevjèr mit 2 man 30 óére aan 't póejakke.

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer) 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 1-

Op de foto: Catsop - De Knup

De zón sjeen, haos géíne wénjt, min luuj op de waeg, dus effe dróét.

De jèste dae ich taengekaom waor Sjang van Bella óét de Gats. Hae begoos te snootere euver zíéne moostem. Dat 't väöl te drweg waor en de wénjt óét de verkjèrde hook kaom. Mèr z'n junkerkes en grafiaote stónge waal al sjwan in de bleuj. De dikke bwanne zaote aevel hardstikke ónger de meelje. Ouch mós 'r nog de slaaikrwatte gaeje en aaftrëkke. Es ich zin houw koos ich mich 'ne póes witte króétnaegel bie häöm gaon haole. Wie 'r ouch nog euver de moutheuvele begoos, houw ich m'n túút waal vol en zach dat ich géíne tíéd mjè houw. Ich heef aaf en leep de Vjèstraot in en wier de Knup op.

In éin van de wéíje leepe get bjèste en rénjer. Zwa te zeen waor éin van die bjèste speelich. Wie ich dao zwa stong , kaom, of de duuvel daomit speelde, Hubaer van d'n haole Pie aangefits. Hae stapde aaf en zach dat 'r kaom kíéke wie 't mit de de maus bjèste waor. De dúur stóng te trampele van óngedöljt, zach 'r lachentaere. Ouch mós 'r nog get gaon doon aan de krauwepwèt.

Ich leep wíer de Knup op en baove waor e maedje 'ne jóng aan 't aaftrëkke.  (oftewaal: ut maedje maakte ein foto van de jóng) 
Ich zach de ze goojedaach en leep wier.

Door 't Sjièkkendaal leep ich Katsep in. Naeve 't hóés woo Bokke-Ljèn en Kwab d'n Uul gehóest houwe, waore e paar man aan 'n ouwer hóés aan 't wirke. Eíne van die mansluuj zaot baove op de vees zich éin segret te rouke. Wie ich vroog of ze nog väöl te doon houwe, begoos éine van die tsjwè te lache. Aan deeze kraom kumpste nwats óétgewirk, zach 'r. Veer mótte de kraom van ónger pës baove euvernuuts pljèstere. Ouch de kaanjel laek wie 'n zeef en dao zal nog waal mjè te doon zeen. Mèr ich mót nóé'nao de tandarts want ich verrëck van de píen aan 'ne ouchstènjt.

Ich leep wíer 't Ermstervèljt in en kaom géíne mjè taenge. Zwa zeet geer waal datste ouch in de coronatíéd noch get kèns belaeve.

Gesjreeve door Jo Cobben (Jo van Sjêf van An óét de Hei) van de Platte Aelsenaer

 

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe. De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k.
Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 7 -

Foto boven: embedded met dank aan Jan de Jonge "Van Hoogstammen en Land en Heren van Stand"

Es ich de spaorbrök in Terhaage euverloup, mót ich dëks aan de tíét dénke wie veer mit 'ne tróp kénjer nao de Duuker bíé Gäöl leepe. Dat waor in de fekans of ouch waal op Goonsdigmiddig. Veer ginge dao reigelmjèssig heen óm te speele. Dao houwste de zènjtberg, de keezelberg en de Duuker. Dao kreegste waal 'n paar óére óm.

Veer waore méístes mit 5 pës 10 kénjer. Eederéín dae op sjwal zaot kóos mitgaon. Maedjes en jónges. De laeftíét laog tösje de 6 en 12 jaor. Zwaväöl kénjer bíéjéín zeuke waor gaaróét neet lêstig in dae tíét. In de ómtrëk waore zat femiejes mit 'ne smaer kénjer. Die keeke neet op éíne mjè of minder. Veer leepe of door Katsep en 't Ermsterveljt of door Terhaage langs de Kníensheuvel.

Afbeelding: Guus Peters

Mèr veur veer dao waore koos waal 't ein en anger gebäöre. Veural es de próéme, appele, paere of anger fruit haos of gans ríép waore. Zwaget kooste toch neet laote hange. De méíste van ós wiste sjus wooste zónger flóp get koos plökke of opraape. Veer waore aevel te klein óm aan de tek te kómme óm te plökke. Dus dao mós haos allezelaeve eine de boum inkróépe. 

Bíé gezadde weije woor eine of tsjwè man op de óétkíék gezat. Veur veer aevel 'n wei inginge woor waal de rolverdeiling bespraoke. De grwater jónges móste mit saamegevouwe hènj taenge de stam van de boum gaon staon. De kleinere stapde dan op die hènj en krwap de boum in. Dae plökde dan 't fruit of sjöddelde aan de tek. Zwa veele de appele, paere of wéít ich wat nao óngere. Dae plökker houw waal e grwat naodéíl. Es de boer of 'ne angere minsj de wei inkaom, mós 'r zich óét de boum laote valle of blíéve zitte. Dus dae waor méístal de klos.

Zwa houwste in Terhaage 'n wei van Sjaak van Doorke die ram vol sting mit Merketons. Es veer dao langs leepe kooste neet d'r van aaf blíéve. Verdomme, wat waore die lekker en saapetich. Es ich dao aan dénk, löp mich 't saap nóé nog langs m'n kin. Mèr dao móste allezelaeve goot óétkíéke. Veur Sjaak houwe veer toch waal e bitje strank. Dae leet neet mit zich speele. Es dae dich te pakke kreeg dan waorste nog neet jäörig.

Zwa haet mich 'ne boer op de Staasjewaeg 'ne kjèr te pakke gat. Bíé häöm achter in de hóéswei sting 'ne grwatte nootebóúm. Tóendertíét bestóng 't bäöveste gedéílte van de Jurgestraot nog neet. Dao leep e smaal vootpaat. Goot en waal. Ich waor de wei in gekraope óm mich get neut te "zeuke". Mèr obbéns houw mich dae boer te pakke. Woo dae gezaete haet, wéít ich nóé nog neet. Ich kreeg ze 't jèste óétgebuult. Mèr dóe gebäörde get woo ich neet op geraekent houw. Hae dúude mich 'ne kelder in, deeg de deur toe en deeg ouch nog 't leech óét. Ich wéít neet wielang ich dao gezaete höb, mèr dao bén ich nwats mjè in de hóéswei gewaes. Dat maog geer waal wéíte. Mèr dat effe tösjedoor.

Zwa houwe veer óngerwaeg méístes waal get te knatsje of te aete. Wíer deege veer ónderwaeg ouch waal versjeije speelkes. Bíé de kníensheuvel woor allezelaeve e saortemënt kamp gehouwe. Waeme 't jèste baove waor. Dóé koos toendertíét op 2 meneere nao baove gaon. De méíste van ós wiste waal wat de korste waeg waor. Mèr doe houws ouch van die klótsköp die 't nwats ljèrde.

Vlak nao d'n aorlog ginge veer ouch nog waal 'ns kíéke woo dat pruuses vleegmesjíén óét de loch waor gevalle. Dat waor vlak bíé de Kníensheuvel. Es veer dan wíer nao d'n duuker leepe, móste mit tóére waal goot óétkíéke. Es pas 'n sjóel raenge gevalle waor, koos 't vootpaat waal 'ns gans glitsjetig zeen. En este van dat paat aafglitsjde, kooste waal 'ns deep valle. Omdat de méíste van ós op klómpe leepe waor dat nog gedvjèrlikker. Es veer dan éntjelings bíé d'n Duuker kaome, begoos de eigelikke spas.

De tróp kénjer veel óéteréin. D'n éine ging nao de zènjtberg, d'n angere kraop de keezelberg op. Gelökkig waore dae naodemiddig mèr e stök of 3 kénjer óét 't dörp dao. Zwa houwe veer plaats genóg.

De maedjes ginge sêlje of nwats de keezelberg op. Dao móste allezelaeve goot óét d'n doppe kíéke en ouch verzichtig zeen. Este dao 'ne tórvel maakdes, kóste dich waal éns éin beruike. Bloojende êrm of béin waor niks bezunjers. Veer houwe ouch niks bíé ós óm eine get óm z'n béín of êrm te winjele. Géín plaosters of verbènjt. Waor 't gans erg dan woor waal 'ne "zuuvere"snóefplak gebruuk.

Este baove op de keezelberg waors, kooste neet op d'n vot gaon zitte en zwa nao óngere sjuitere. Dat pitsjde versjrikkelik. Nóé mót ich waal zëGGe dat de keezelberg méístes alléin bíé 't póepverstaeke gebruuk woor.

De méiste verammeseerde zich aevel op de zènjtberg. Dao kooste doon en laote watste wous. Geer mót uch veurstëlle dat dae "berg" 'ne maeter of 15 wag waor en 'ne maeter of 3 breit. Op dat stök stónge géin strúúk of brjèmme. Dao laog alléin mèr zènjt.

Elsloo Kiezelberg Zandberg 1927

Links de Zandberg en rechts de Kiezelberg anno 1927 

De gezwangste jónges van ózze tróp ginge kuitelentaere nao óngere. Mèr este dat te vlot en te dëks deegs, kooste op e gegaeve ougenblik waal éns nao díene aosem gíege. Dan móste ouch die gelpnaaze effe óétraste. De méíste van ós leepe op dae zènjtberg bêrves. De sjoon en klómpe laoge méístes óngeraan de berg. De grwaater jónges en maedjes prebeerde waal mit tóére de baek mit stéin en têk aaf te sleete. Daodoor kaom 't waater waager te staon. Kaom 't waater wag genóg dan móste de ratte, die in 't bat zaote, óét hun laoker kómme. Dan stónge de jónges gereid om mit klöppele achter de ratte aan te gaon. Ich höb mèr éíne kjèr mitgemaak dat dit gelök is.

Veer deege dao versjeije speelkes wie poepverstaeke en lènjt verouvere. Ouch waore waal jónges die ónger de duuker doorleepe. Mèr dan neet euver 't vootpaat, mèr door de baek. Omdat de klauwe in de baek glaat waore, maakde ze waal éns 'ne sjuiter en woore dan zéíknaat. Zwa erg waor dat ouch weer neet ómdat 't toch good waer waor. Dae drwègde waal.

Déks ginge e stök of 3,4 jónges ouch waal hazelwörm vange. Mit e pwênhènjtje ging dat aevel neet. De hazelwörm waore óngevjèr 40 sentimaeter laank en lêstig te vénje. Ze zaote op die plaatse woo de grónjt ummer naat waor. Este éíne zaogs, houwste 'm nog lang neet gevange. Dat deerke houw 'n vraem gewénde. Este häöm bíé z'ne start pakdes, leet 'r dae los en sjwat 'r ónger de blaajer of tek eweg. Dan stóngste dao te kíéke wie e sjaop, mit de start in d'n hènj. Ingeval datste éíne wous vange, móste 'm allezelaeve aan de veurkènjt pakke. Dat ging waal, want gevjèrlik waore ze neet. Ze zeen óét wie e slengske, mèr 't is eigelik 'ne salamander.

Ich wil nog opgaeve dat de duuker rónjt 1863-1865 gebóet is. De íézere waeg tösje Zittert en Mestreech is in gebruuk genómme in 1865. De brök in Terhaage is in 1864 gebóet. Dat jaortal stéít op de brök aangegaeve.De zènjtberg en de keezelberg zeen laater óntstange. Door grónjtversjuuvinge höbbe ze tösje Aelse en Bunj versjeije kjère liGGe te klwatte óm de reels good vas te lëGGe. Daodoor móste ze väöl grónjt verzëtte. De zènjtberg en de keezelberg zeen aangelag rónjt 1927 bíé de aanlëG van de kenaal. Trouwes, de zènjtberg is neet mjè te vénje. Dae is ram toegegreujt mit geströp, óngerhout en búim.

Es 't tíéd waor óm héíves te gaon, woore de sjoon en klómpe bíéjeingezeuk. Vraog mich neet wie veer wiste dat 't tíéd waor óm héíves te gaon. Géíne houw 'n horlaozje en toch waore veer meistes op tíéd bíé ós. Soms kaome veer waal 'ns te laat in de Groenewald. Es veer door 't Ermstervèljt trukleepe en 't waor jus ougstíéd dan koos 't gebäöre dat veer ouch nog 'n aamelank ginge zeumere. De méíste kénjer waore veural aafgevaeg op têrf. Dao woor wëk van gebakke.

Este mit e stök of 10 man begoos te zeumere dan houwste al vlot get zange bíéjéín. Bíé 't zeumere woore de aore opgeraap die op 't lènjt laoge. Dao woore dus haos géin aore óét de bössele getrókke. 'n Zang waor 'ne wösj têrf of kaore dieste mit éín hènjt koos vashouwe ónger de aore. Kooste de zang neet mjè vashouwe dan woor de zang mit strwè bíéjéín gebónje.Dao waore allezelaeve jónges en maedjes die waal mitzeumerde mèr die de zange dan aan 'ne angere gaove. Veural de kènjer van de femiejes mit väöl kènjer wolle die zange waal höbbe. Dao waor ouch e gezëGde: 10 zange is 'n bössel.

Ouch deege veer mit tóére effe tösjedoor nog e pötje poepverstaeke. In die húíp mit 8 of 10 bössel. kaore, terf, gaes of haaver kooste dich sjwan verstaeke. Es 'ne houp waal éns ómveel, waor 't de sjout van degeene dae die húíp houw opgezat veur te drwègge. Veer waore neet hènjig en sterk genóg óm de bössele weer rechop te zëtte.

Kaome veer énjtelings in de Groenewald dan woore de méíste kénjer effe 't "óngerstebaove" gehouwe óm de zènjt en anger nöttigheit óét de kléíer te sjöddele. Gewêsje woor géíne. "Wêsjdaag"waor allein op Zaoterdig. En toch waore de méíste kénjer en luuj gezónjt. Zwa zeet geer mèr weer datste ouch zónger TV, playstation en anger moderne dénger d'n tíéd good kéns ómkríége. 

Pës de volgende kjèr..

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer) 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 2-

Foto: P.B. Kramer, www.beeldbankgroningen.nl (1785-17325)

Wie ich e paar daag geleeje de Gaeversdellewaeg aaftrampelde, veel mich in, dat ich al jaore neet mjè op de Hoos waor gewaes. Dus ging ich de Hoos op langs de koostal van Claose. Pës dao waor de waeg getart. Daonao neet mjè.
Nao 'ne maeter of víéftig koos ich kónkledeere dat dao de lèste 60, 70 jaor noch niks verangert waor. De hoofslaag kooste nog good zeen en dao laoge 'ne smaer grwatte en kleiner klauwe. Dao waore ouch genóg kóéle. Mit 'ne fits móste híé neet kómme. Dan leepste grwatte kans óm 'ne kepotte bènjt te kríége.
In de graaf stónge 'ne rómfel kollebloome, die ich al jaore neet mjè gezeen houw. Geer ként 't geluuive of neet, mèr 't krejoelde dao van de bíeje en hómmele.

Wie ich dao zwa leep mós ich aan de tíéd dènke wie ich mit de pap de Hei in mós óm mit te huije. In de Hei houw de mem 'n grous. Die woor gebrúúk óm 'ne wéntjerveurraod veur de keu aan te lëgge. De pap wirkde waal väöl helder es ich. Ich leep mèr get mit de raek of de gaffel te klwatte.
Taenge 'n oer of drie kaom dan de mem mit de smouwere mit rauw sjénk, fluitekjès of gekaok spek. De pap kreeg ouch nog 'ne tuit tjè en ich e flesjke limmenaat. Ouch kreeg ich ummer get babbelaere. Méístes waore dat spekskes of stökskes kristekook. Ouch kreeg ich waal èns zeut hout. 

Es ich dan zwa in m'n blwatte pens op m'ne rök in t hui laog, lóésterde ich nao de ljèwerik. Dae rotzak zaogste haos nwats. Dae deeg allein mer kwettere en sjettere. Dat gelóét höb ich zeker al 40 jaor neet mjè gewèrt.

Ouch mós ich trukdaenke aan dae tíéd wie de kénjer hunne tíéd ómkreege. De jónges laoge ummer mit e man of 4, 5 bíéjéín. Ze waore dan aan 't knubbele of aan 't bökskesprénge. Ouch deege veer waal doppe of uuve. Bíé dat uuve móste allezelaeve good oplëtte. Dao waore van die batjes die dat speelke good kóste en dich 'ne pwat kooste óéttrëkke. Dat wil zëGGe datste alle uuve aan die raekele verloors. Voetballe deege veer ouch. Dao waore wéíje genóg.

De maedjes deege anger speelkes. Dat verstéít zich. Die waore aan 't hénke, tuike sprénge of prikke. Ich höb in dae tíéd ummer mit verwónjering staon te kíéke es e maedje mit 4 of 5 bel waor aan 't prikke. Die deege ouch waal strikke en de gans hènjigge deege ouch krosjeere.

Wie ich get laater op 't kirmestrein leep, zaoch ich e stök of 3 streng van a jaor of 13, 14 op 'n bank rónjt-hange. Eíne waor zich aan 't begaaije aan e pekske keukskes, d'n angere vermeubelde 'n túút chips en de driede drónk zich e blikske Cola.

Nóé maog geer keeze welke kénjer gelökkiger waore. Nóé hange ze allein mèr achter hunne kompjóéter, hunnne x-box en wéít ich wat noch mjè. En ouch nedflix, videoland en gaot zwa mer wíer. Gröpkes van estök of 5 kénjer zúúste gaaróét neet mjè.

Ich wéít zeeker dat de méíste kénjer 70 jaor geleeje gelökkiger waore. 

Gesjreeve door Jo Cobben (Jo van Sjêf van An óét de Hei) van de Platte Aelsenaer

 

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe. De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k.
Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Bezoekersinfo

Openingstijden

Dinsdag t/m Donderdag 13.00 - 16.00
Zondag 14.00 - 17.00 uur

Op afspraak

Groepen en scholen

Locatie

Op de Berg 4 - 6
6181 GT Elsloo (L)

Contact

Email:
Telefoon: 046-4376052

Streekmuseum route
Cookies
Voor het optimaal functioneren van deze website worden cookies op uw computer geplaatst. Daarbij worden geen persoonlijke gegevens opgeslagen. Door op ‘Akkoord’ te klikken, accepteert u het plaatsen van cookies. Als u cookies weigert, kunt u de website gewoon blijven gebruiken maar dan werken de website of onderdelen daarvan mogelijk niet optimaal.