nlenfrde
  • Op de Berg gezien vanuit Maasberg
  • Op de Berg
  • dorpsstraat elsloo

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 24-

De lèste tíét is mich, allezelaeve mjè, de aeveväól aan m'n príe. En ich wil uch óéteréínlèGGe wooróm. 
Väöl jónger, mèr ouch ouwer luuj, snappe neet wíeväöl versjil 't maak wíenjè datste gebaore bès. Ich méín híémit de grwatte differêns tösje e goot laeve höbbe of in êrmoot laeve. Ich zal trachte die éívêljiche luuj mit vinger en dóem d'r op te lèGGe wíe 't in de jaore 1940-1950 waor. 

Laot ich mèr beginne uch éin van de grwaatste versjille óéteréín te lëGGe die ich ês kénjt van e jaor of 6,7 mitgemaak höb. Toendertíét houwe ze munjtje van1/2 cent, 1 cent, 21/2 cent('ne lósj), 5 cent (e knêpke), dubbeltjes en zwa wíer. Van mjè ês e knêpke, kooste ês snaak allein mèr van druime. Mèr goot en waal.
Es ich 1 (EINE) cent gekreege houw, omdat ich gêt veur de mam of de mêm gedaon houw, begoos al de mezeerie. Woo mós ich hèr gaon. Nao tant Nel van de Pesj op de Staasjewaeg of nao tant Bet (Martens) op de Kaolwaeg. En wooróm zult geer uch aafvraoge.

Tant Nel van de Pesj houw 4 glaazere pöt mit babbelaere op de twanbank staon en tant Bet mèr 3 pöt. Dao kaom nog 'ns bíé dat ze ouch angere slók houwe. De éin tant houw kristekook wooste sjúimke mit koos trëkke, de anger tant houw spêkskes. Bie de éin tant kooste óét éíne pot 3 babbelaere pakke, óét 'ne angere pot mèr 1 of 2 babbelaere. Ich houp dat geer uch veur de géís ként haole wie e kénjt in dae tíét in d'n ambras koos zitte veur e paar babbelaere. Allewíel loupe ze de Super bénne en kénne zich gêlje wat ze wille.

Goot en waal, ich gaon wíer. Wie hóesde ze in dae tíét. De hóézer houwe géin "spouwmóér". De móntangs en vinsterkezíéne waore van, méístes, vuurehout. Dat hout trók zich allezelaeve. In de zoomer waor dat neet zwa êrg. Mèr in de wénjtjer trók 't dat 't verrëkde. Dao kóm ich laater nog op truk.
De kraom woor in de wénjtjer verwêrmt mit 'n fernúús of 'ne kwizzenjaer. Die sting dan in de käöke. Mèr ouch in de zoomer waor die kachel aan. Me mós, vanzêlfspraekent, de middig maake, waater kaoke veur koffe of tjè, de wêsj kaoke, héít waater veur te baaje op zaoterdig en zwa wíer.

Streekmuseum Trampele deel24 001 

Zwa sjödde me 't smörges 'ne veese pot koffe op dae dan de ganse daag op de heite kachel sting. Dus bezeuk of gezinsleeje zuijelde zwa lang óét dae pot pës 'r laeg waor. Nuuje woor zêlje gemaak. Dat waor väöl te kosspeelig. Of 't bóéte tjièn of daartig graode waor. Dat maakde géíne míeter óét. De kachel waor euverdaag allezelaeve aan. De luuj leete de kachel 't saoves óétgaon. Dat wilt waal zëGGe dat me eedere mörge die kachel mós zuuver maake. Daobie woor 't stooveníézer gebrúúk. Bíé dat zuuver maake, stöbde 't dat 't verrèkde. Dat verstéít zich. De êsj of d'n aomer woor in de moostem op 't paat óétgestruijt.
De kachel woor aangemaak mit 'n hamvel strwè of pepier. Dao-euver lagte ze gêt klein gehóuwe stökskes hout. Om die stökskes hout te hóuwe gebrúúkde ze e bíelke of e waope. 't Hout waor méístes van gesnoeide fruitbúim. Mit 'ne zwaegel woor dan 't vuur d'r in gestaoke. En dan mèr houpe dat de kachel goot trók. 't Kaom réígelmjèssig veur dat de sjouw neet goot trók en de ganse bóét dan vol mit rouk kaom te staon. Dan ginge de deur en de vinstere aope pës de rouk ewèg waor en de sjouw weer trók.

Effe gêt tösjedoor.
Ich wéít nog hjèl goot dat veer in de jaore 1944-1949 mit e man of 6-7 vanóét de Groenewald eedere daag nao de Mës van hauf ach in de ouw Kirk móste gaon. Ongerwaeg haolde veer dan op de Kaolwaeg nog 2 of 3 kénjer op die mit ós mit nao de Kirk móste gaon. En 't kaom gereigelt veur dat bie dat hóésgezin de vinster en de deur van de käöke aope sting. Es veer dan korter bíé kaome, kooste veer ruike wat loos waor. Aan de räök wiste dan dat de kachel neet goot trók of dat ze bräödjes aan 't braoje waore. Zwa zeet geer dat bóéte de rouk van de kachel ouch 't spek genóg zwaamde.

De kachel woor gestaok mit kaole, sjlaamp, hout en anger branjtbaar suich. De kóelpitte houwe al eijerkaole en sjlaamp van de kóel woo ze wirkde. De beamte van de kóel kreege toendertíét al antrecit-kaole. De angere luuj móste zich behelpe mit vunkelhout en anger zaakes die brande. Kaole gêlje kooste ze neet. Ze houwe zwa wie zwa neet väöl op hunne mieter. Ermoot waor bíé de méíste Aelsenaere troef.

Streekmuseum Trampele deel24 10

Pës óngevjèr 1950 woor de "gooj" kaamer bie de meiste Aelsenaere neet verwêrmt. Die woor toch haos neet gebrúúk. Allein mit de kirmes of grwatte fjèste ging de deur van die kaamer aope. 't Laeve speelde zich aaf in de käöke. Vanaaf óngevjèr 1950 kaome kaole- of petrolshaarde in de mwadde. Dóe begooste ze ouch in de "gooij" kaamer te staoke en begoos 't laeve zich ouch dao aaf te speele. 
Trouwes, in de zoomer hóesde me, ês 't êffe ging, 't saoves bóéte. Me kreeg de tíét óm door te plênke mit de naobers, in de moostem te klwatte, de gezët of e book te laeze, klein wirkskes doon en zwa wier. Hjèl dëks zaote waal 'ne smaer luuj óét de naobersjap bíéjéín pës 'n óer of 9, 10 óm euver allerlei zaakes te kalle. En te snootere en te zéívere. En géin krat beer of zwa debíé. Waor te kosspeelig. Kooste ze zich neet léíste.

In de wénjtjer zaot 't gezin bíéjéín óm de rwat gleujende kachel. Este pech houws, en dóé zaots kort bíé de bóétedeur dan verrèkdeste aan de veurkènjt van de wêrmde, mèr aan de achterkènjt van de kou die door de deur nao bènne kaom. Dao trók 't méístes wíe 'n bjès. Me kreeg op versjeije meneere de tíét óm. De vrouwluu waore aan 't krosjeere, strikke, zúule, njèje, haose stoppe en anger klein wirkskes die in 'n hóésgezin veurkómme.
Angere waore aan 't kaarte, puzzele, "mens erger dich neet" speele en anger braetspeelkes. En neet te vergaete. Bóéte de rouk van de kachel woor ouch semmelik väöl door de ouwere gerouk. Dus bénne waor 't waal blauw bíé de méíste femiejes. 

 

Bíé ós in de femieje woor hjèl väöl gelaeze. Ich sting eedere Zóndigmörge in de biep in 't patronaat óm beuk te ljène. De Pos(meister Janssen} gaof die óét. De mam laos toendertíét o.a. alle beuk van Marie Coenen óét Gäöl of Bunj. Dat wéít ich neet mjè. Míéne pap laos allezelaeve cowboy-beuk. Ich laos alle beuk die Karl Mai houw gesjreeve. Of euver Tecumseh, 'ne Indiaan. Of euver óndëkkingsreizigers en zwa wíer. 

Dao waore aevel al Aelsenaere die zich, veural nao d'n aorlog, 'ne radio kooste permeteere. Die lóésterde dan o.a. nao de "bonte Dinsdagavondtrein" van de AVRO. Ouch houwste eedere aovent óm houf zeeve e programma euver ós soldaote in Indië. Daobíé kaome "groete"van die jónges persoonlik op de radio. Dat waor zwa tösje 1946 en 1949. Dao waore väöl jónges óét Aelse es vriewilliger, laater es deensplichtig, haer gegange. Es eine van die soldaote truk kaom óét Indië dan woor 'r allezelaeve ingehaolt door de famfaar en waor z'n ouwershóés geseert.

Gereigelt woor ouch nao "hoorspelen"gelóéstert. Zwa zit bie mich nog Paul Vlaanderen in míén onthout. Op dae aovent maogde ich gêt langer opblíéve. Ich méín dat 't "hoorspel" óm hauf ach of zwa begoos. 't Waor zwa spannent dat veer haos in de radio kraope. Ongeluifelik ês ich dao nóé aan trukdénk.

Streekmuseum Trampele deel24 11

En dan maog ich Jan Cottaar neet vergaete. Dat waor 'ne verslaaggaever dae op de radio verslaag deeg euver de Tour de France. Veural ês Sefke Janssen in de Tour fitsde, woor door väöl Aelsenaere nao de radio gelóéstert. Dat waor nog de tíét dat ze de kénjer wíés kooste maake dat 't kaelke in de radio zaot. 

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wíe kwal.

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Jo van Sjef van An óét de Hei.

 

Cookies
Voor het optimaal functioneren van deze website worden cookies op uw computer geplaatst. Daarbij worden geen persoonlijke gegevens opgeslagen. Door op ‘Akkoord’ te klikken, accepteert u het plaatsen van cookies. Als u cookies weigert, kunt u de website gewoon blijven gebruiken maar dan werken de website of onderdelen daarvan mogelijk niet optimaal.