nlenfrde
  • dorpsstraat elsloo
  • Op de Berg
  • Op de Berg gezien vanuit Maasberg

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 21-

Ein van de grwatte verangeringe die zich höbbe veurgedaon in míéne tíét van laeve is waal de ómgang van de luuj óngerein. Ich mein dan vanaaf 1945 pës de daag van vandaag. Veer höbbe waal 'ne verrèkde grwatte ríékdóm in die paar jaore opgebóet. Ich aam dat in alle veurgaonde tíéje zwagêt nwats veurgekómme is. Mèr hëlgekómbêrves, waeme bën ich.
De óngerlinge verstènjthouwing van vandaag de daag is neet te vergelíéke mit de jaore 1940 pës 1955. Ze sjófde toendertíét dan waal 6 daag in de waek mèr tíét houwe ze waal es d'n ein of angere hulp nwèdig houw of in de ambras zaot. Dao sting bíé haos eederein EIN gezëGde gans baove-aan: Eederéin mót zien naoberdeens doon.

Knikkeren, foto met dank aan Eindhoven in Beeld

Laote veer óm te beginne de kénjer tösje 6 en 12 jaor van dóe vergelíeke mit die van vandaag. Die waore haos allezelaeve bóéte ês ze neet nao de sjwal waore. Of ze waore aan 't speele of ze waore éin of anger wirkske aan 't doon.
Ze móste waal nao bóéte want bénne waor niks te belaeve. Geine t.v. Hwagóét mesjiens 'ne krakende radio. Dóé leeps allein mèr de mam ónger de veut. En die houw waal gêt anges aan häöre kop. Geine stofzuiger, wêsjmesjien of anger lektrisse apparaate. Verdomme nog geine lektrisse waaterkaoker.

Wat deege die snaake dan waal. Dao gaon veer: knubbele, uuve, voetballe, doppe, poepverstaeke, potloupe, de wénjtvoogel oplaote, vësje, hénGke, klêppere, kaarte, bökske sprénge, zwömme of pwêtje baaje in de Maas, de kenaal of de Wiert. Dus mit anger weurt: ze waore hjèl dëks óngerein aan 't kuite. Dao mót aevel waal gezag waere dat ze vreuger mjè plaats houwe óm gêt te doon of gêt óét te vraete.

Waor 't slêch waer dan kraope die kénjer bíéjein ónger 'ne sjop of in 'n sjuur. Zwa ljèrde me van jóngs-afaan om mit angere óm te gaon. Dat leep ouch neet ummer op rölkes. Ze zaote zich ouch waal mit tóére in de haore. Mèr dao kénste ouch gêt van ljèrre. Dat mót gezag waere.
Es jóng wéít ich neet zwa goot wat de maetjes deege. Ich dénk waal aan: prikke, tuike sprénge, hénGke, strikke, krosjeere. Ze deege ouch dëks mit de jónges mit.

Nao de aovent-koffe woore meistes gêt taofel-speelkes gedaon wie ganzeborde, puzzele, mens erger dich neet en mjè van die dénger.
Wat de kénjer op vandaag doon, hoof ich uch neet te verdutsje. Mèr mich dunk dat 'r waal e grwat versjil is.
Es ze in dae tíét nao 'n hwaager sjwal ginge, kénste dat waal vergelieke mit vandaag. Dan waore ze besjêftig mit ljère. 

Haos vergaete. Kènjer van 4 en 5 jaor maogde nao de bewaarsjwal. Zwa mós ich van óét de Groenewald nao de bewaarsjwal in 't patrenaat. (laog taenge euver kaffee Auwt Aelse} Dao brach mich géíne. Alles ging mit de laere tram. De grwaater kénjer óét de naobersjap lëtde e bitje drop dat ich nao de sjwal leep. Dus op 4 daag in de waek 4 kjère de waeg van óngevjèr 1.5 kilomaeter. Euverblíéve waor neet debíé. Dus tösje de middig móste waal héíves loupe óm gaon te aete. En dan weer truk nao de sjwal. In dae tíét waore nog begíéne die de kénjer aan de gang heele. En wie geer wèt, ich höb dat ouch euverlaef.

Jo Cobben Toneelstuk kleuterschool Elsloo 1943 webversie

Kinderen kleuterschool die deelnamen aan toneelstukje Sneeuwwitje en de 7 dwergen in 1943, opgevoerd in het patronaat aan de Dorpstraat in Elsloo (Foto Jo Cobben)

In de bewaarsjwal höb ich in 1943 de grwaatste en sjwaanste rol gespeelt van míé gans laeve. Dao bën ich nóé nog grwètsj op. Ich höb dao aevel nwats euver gekalt. Dat höb ich allezelaeve veur mich gehouwe. Op e gegaeve moomënt woor e saortemënt "auditie" gedaon veur Sneeuwwitje en de Zeven Dwergen. Dat mós e saort toneelstökske waere. Dus veer móste allemaol gêt veurspeele. Ich kreeg waal de lêstigste rol van allemaol. Ich mós op de búún speele mèr maogde géí woort zëGGe. Ich geluif dat ich 'ne doufstómme aubeleman mós óétbeelje. Lichelik höb ich dat goot gedaon want ich kreeg de rol. Gelökkig waore toendertíét gein "headhunters". Anges waor ich mesjiens hjèl gêt anges gewoore ês nóé.


Om te bewíéze dat ich dóé gespeelt höb, zal ich uch 'n fotoo laote zeen. Allein maak ich neet kénbaar welke aubeleman ich bën. Mesjien ként geer laater door 'n DNA -proof óétvoogele waeme ich bën. Ouch kén ich nog verraoje waeme Sneeuwwitje waor. Dat waor e maetje van Reubsaet en dat woonde in de Peerlinkestraot taenge-euver 't hóés woo Paul d'n Daom haet gewoont. Wie ze zich van veure sjreef weit ich neet mjè. Zwa, dat bën ich kwíét.

Ouch woor väöl gelaeze door de kénjer. Van michzêlf wéít ich dat ich de beuk van Karl May euver Winnetou en Old Shatterhand allemaol gelaeze höb. En dat waore beuk mit waal 500 bladzie. Om mèr neet te kalle euver Arendsoog en beuk euver Cowboys en Indiaane. Ouch woore de beuk euver de óntdëkkingsreizegers väöl gelaeze. Veural euver de Noord- en Zuidpool. Ouch Marco Polo waor 'ne grwatte faveriet. Ich wéít ouch nog dat Marie Coenen 'n sjríefster waor, die toendertíét door de grwatte luuj väöl gevraog waor. Die woonde in Gäöl. 

De bieb, dae allein op zóndigmörge aope waor, waor ouch in 't patrenaat. Dae laog op de 2e stok en 't waor mèr e klein kaemerke. Dao woore dan de beuk van d'n eine nao d'n angere euvergegaeve. 't Waor allezelaeve harstikke drök. Geer mót uch dae bieb waal neet veurstëlle wie op vandaag de daag. De Pos, Meister Janssen, waor daegeene dae de beuk óétgoof. De óétwaal waor ouch neet sjríéveswaert. Dao waor 'ne katteloog in ómloup veur kénjerbeuk en éíne van de beuk veur de grwatte luuj. Väöl houwste dao neet aan. Ongerling woor haos allezelaeve aafgekalt waeme díé book kreeg. Dus waor 't waal hènjig óm mit angere de beuk te tóésje. Zwa wie geer zeet, waor in dae tíét 't saoves neet väöl te doon. Mèr zwaväöl vrieje tíét wie op vandaag houwe ze ouch weer neet. Omdat ze väöl óére móste wirke, laoge ze op tíét in de lappekas.

Foto: embedded met dank aan Librariana

Om 't versjil van de grwatte luuj van dóe mit nóé te vergelieke, gaon ich truk nao 'n begraafenis. Dat waor in míéne jónge tíét nog 'n grwatte belaefenis. Dat gaef ich uch op e breefke. Haos eederein in 't dörp wis van eederein wie 'r deveur sting wat de gezónjtheit aanbelangde. Dat kaom ómdat de telefoon nóg wíét te zeuke waor. Alles woor mónjelings doorgegaeve. Dus 'n begraafenis waor e gelaeg óm mit angere in kóntak te kómme. Dao waore genóg luuj bíé dieste misjiens al jaore neet mjè gezeen hous.
Pës rónjt 1950 woor nog väöl gebrúúk gemaak van 'ne líékbaejer. Dat waor eemes dae gevraog woor óm de femieje en vrunj op 't líékaete te nwèje. Mit 'n líés van de luuj die genwèjt móste waere, trók 'r op z'ne fits door de dörpe. Gemeinlik woor de líékbaejer bíé zíen aanzëGGing 'n traktaasje aangebaoje; méistes e dröpke of 'ne franse. Dus geer ként uch waal veur de géís haole wat e zwaor wirkske dae man deeg. Dao mót aevel waal gezag waere dat toendertíét ouch al mit advertenties in de gezët en mit dwatsbreeve de luuj op de hwègde woore gebrach.

Jo Cobben Annemie Cobben Elsloo 1943 webversie

Foto: Jo Cobben met zus Annemie in 1943

Intösje laog de dwaije 3 of 4 daag bíé hun baovenaert en woor door de naobers en vrunj bíé häöm/häör gewaak. Dat waake leep 't s'nachs waal 'ns óét de klauwe. Dat verstéít zich. Behauve koffe, waater en anger gedrénks woor ouch waal gêt sterkers gesjöt. Ouch woor zich neet allezaelaeve gebaejt of 'ne rwazzekrans gevaemp. E pötje kaarte óm de tíét óm te kriege, woor ouch gedaon. En 'ne houp geouwhoor óm de tíét óm te kríége.

Op de daag van de óétvaart woor de dwaaje op e saortemënt kêrke, mit 4 raajer, gelag en nao de kirk gevaare. Dat kêrke waor ómgevjèr 2.50 mtr. laank, 1.50 mtr. bréít en 1 mtr. hwag. Aan alle kènjtje van dat kêrke hinge zwarte deuk mit Letíénse Spräöke die op de dwat betrëkking houwe. Dat kêrke sting in e stêlke in de wei naeve 't out gemeindehöés van Aelse in de Raodhóésstraot. Méístes duude de naobers of gevrunj 't kêrke. Achter dat kêrke leep dan de femieje en gêt bekénde of genwèjde. Me mós waal verzichtig mit dat kêrke ómgaon ómdat de waeg nog neet getart waore. Dus óm de kóéle haer loupe en zwa. Me koos 't toch neet maake dat de kis devan aaf veel.

Es ze bíé de kirk kaome, woor de kis op 'ne börg gelag en zwa de kirk ingedraage. Bie de méíste Mësse zaote waal 150 pës 200 man in de kirk. Bíé 'ne hjèl bekénde 'ne smaer mjè. Dan stinge väöl luuj bóéte de kirk. Nao de Deens woor de kis nao de kirkef, dae bíé de kirk laog, gedraage. De draegers leete dao de kis in 't graaf zakke. De femíéje en de genwèjde trókke dan nao de zaal woo 't líékaete waor. Geméínlik zaote dao dan ómtrènjt 100 pës 150 man. Mit tóére ouch waal mjè.
Geer ként 't geluive of neet, mèr nao e goot úúrke gebäörde gêt wat nóé neet mjè veurkump. Nao de vlaai, wëkskes, brwètjes en koffe, kaom 't beer en de dröpkes op de taofel. De luuj begooste rónjt te trampele en te ouwhoore mit vrunj, wie femieje, ouw bekénde en zwa wier. Dao waore mit tóére luuj bíé die ze al jaore neet mjè gezeen houwe. Mit anger weurt: ze waore begoos mit 't vêl van de dwaije te verzóépe. Eederein houw waal genóg te vertëlle. En wie langer 't dóérde, wie mjè laeve in de tênt kaom.

Jo Cobben grootmoeder neefje Elsloo 1948 webversie

Foto: Jo Cobben met grootmoeder An Cobben-Gelissen {An óét de héí) en neefje George Willems uit België. uit 1948.

Gêt laater in de middig zagte versjeije grupkes de goojedaag aan de femieje van de dwaije en trókke nao anger hëlgehúúskes. Sêlje zag d'n ein of angere dat 'r géíne tíét houw. Haos eederein bleef plêkke. Wie geer al wèt: frietebóéte bestinge nog neet. Zwa trókke taenge de aovent de luuj van bóéte Aelse mit de Aelsenaere mit óm zich dao 't ein en anger nao bénne te hóuwe. Want nao zwa 'ne middig mit gepallaaver en genóg te drénke, houwe ze waal hónger pës ónger hun êrm. Mèr de luuj van bóéte Aelse móste waal nog heives. Of te voot of mit de fits. De lëste bösse, ês ze al voore, vertrókke zwa taenge 'n óer of 8. Nóé mot geer neet méíne dat de Aelsenaere bíé hun bleeve. Vergaet dat mèr. Méístes woor 't waal 'ne laate!

Effe gêt tösje door. Wie ich 16 jaor waor, is Deur van Thómmesse, dae e klein boerderíeke houw op de Kaolwaeg, gestórve. Geer wèt waal, dae veur de Mêm versjeije wirkskes deeg. Deur waor jónkgezël. Daoróm maogde de draegers ouch neet getrouwt zeen. Dus ich mós mit 3 anger jónkgezëlle 't kêrke nao de kirk vaare en Deur de kirk indraage op de börg. Nao de Mës drooge veer Deur nao 't graaf en móste daonao ouch nog 't graaf toegwaije. In de drêk laoge versjeije knäök van vreuger graaver. Wie veer daomit klaor waore, kreege veer van d'n ein of angere hjèr eeder 25 gölje. Ich houw op de HBS 'ne daag verlof mótte vraoge óm Deur te begraave.
Op dae daag bën ich neet neuchtere bíé ós gekómme. Dat maog geer waal van mich geluive. Nao 't liekaete höbbe veer 'm goot gezwaamp.
Ich wéít neet mjè wat m'n ouwers daovan gezag höbbe. Mèr 'n belaefenis waor 't waal veur mich.

Jo Cobben Elsloo 1940 webversie

Foto: Jo van Sjef van An óét de Hei alias Jo Cobben op 2 jarige leeftijd

Dit waor m'n lëste stökske. Houpelik höb ich uch e bitje kénne vertëlle wie 't laeve van zwa 'n 75 jaor geleeje waor.
Blíéf gezónjt en hou uch goot.

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal.

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Jo van Sjef van An óét de Hei.


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Cookies
Voor het optimaal functioneren van deze website worden cookies op uw computer geplaatst. Daarbij worden geen persoonlijke gegevens opgeslagen. Door op ‘Akkoord’ te klikken, accepteert u het plaatsen van cookies. Als u cookies weigert, kunt u de website gewoon blijven gebruiken maar dan werken de website of onderdelen daarvan mogelijk niet optimaal.