nlenfrde
  • Op de Berg
  • dorpsstraat elsloo
  • Op de Berg gezien vanuit Maasberg

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 20-

Foto boven: Vickers Wellington bommenwerper (Bron Wikipedia-embed)

'Mien jèste gedanke aan de 2e waereldaorlog zeen van 5 Oktwaber 1942. Bie 't bómbardemënt op Gelaen en de Lénjenheuvel zaote veer mit waal 40 man in de kêlder bie de mêm en de baa. Oos gezin woonde tóendertíét bíe de mêm in de Groenewald. In de kêlder zaote veural de kénjer van de naobers. Op de aerpel-stëlling,woo anges de aerpel laoge, laoge nóé de kénjer ónger daekes. Langs de móére sting op rëkke de inmaak van dat jaor. In 'ne hook waor de paekelbak. Dao laoge al sjénke, spek, hauskortelëtte en anger vêrkesvleisj in.

lichelik höbbe de luuj nao dat bómbardemënt flóp gekreege. Dao veele dóe 84 dwaije woo ónger e maetje óét Aelse. Daobie kaom ouch nog éns dat de bómme door de Engelse waore aafgegwait. Ze zouwe eigelik nao Aoke mótte vleege. Ze houwe zich aevel vergis.

Foto: de St. Annastraat in Geleen na het bombardement van 5 oktober 1942 (bron: Wikipedia / Heemkundevereniging Geleen-embed)

Effe laater is bíé ós in de hóéswei 'ne sjóelkêlder gebóét. Dae kêlder waor óngevjèr 20 maeter laank en 'ne maeter of 2 breit. Mit de sjöp houwe ze dae kêlder óétgesjach. De deepte waor óngevjèr 2 maeter. De plefóng waor gemaak van baddinge, golfsplaate, pappendëk, plènk en dikke têk van búim. Dao-euver waor dan de leim gegwait dae me óétgegraave houw. Aan beitskènj van de oétgegraave kêlder waor e saortemënt verhwègging wooste op koos zitte. Op die "bènk" laoge dan gêt plênk, strwè en ouw zêk. Aan éíne kopsekènjt houwe ze 'ne trap óétgegraave. Bíe loch-alarm, veural ês 't dúúster waor, zaote dao dan e man of 50 in. Dat waore de femiejes óét de naobersjap. De mansluuj stinge meistes bóéte in de wei nao de loch te kíéke, gêt te ouwhoore en zich gêt te rouke.

Foto boven: aanleg van een schuilkelder in de tuin (Bron: rtv oost/Stichting Heemkunde Markelo-embed)
Foto onder: een schuilkelder van binnen (Bron: stadsarchief Enschede-embed)

Ich mót waal nog vermêlje dat veer missjien mèr 3 of 4 kjère in dae kêlder gezaete höbbe. Veer zaoge nao 1941 waal verrèkde väöl bómmewerpers, mit tóére waal mjè es 500 tegelíék, nao 't Pruuses vleege. Mèr richtige aorlog mit sjeete en zwa höbbe veer haos neet mitgemaak. De Pruuse wirkde waal mit zeukleechte die bíé de Kóel stinge. Mèr väöl haolde dat neet óét ómdat de Engelaenjers en Amerikaane te hwag vlooge. Mèr mit tóére sjwaate ze toch waal eine aaf. Zwa veel éine op de Nuujewaeg bíe Sjolie (fam.Martens}. Dat hóés brande gans aaf. Gelökkig waore gein dwaije of gewónje.

Elsloo neergestort vliegtuig 31.05.1942

Foto: de familie Franssen maakte vanuit haar tuin in de Heirstraat bovenstaande foto nadat op 3 mei 1942 een geallieerde Vickers Wellington bommenwerper neerstortte op de hoek Julianastraat/Schoolstraat. Café van familie Martens brandde geheel uit en de tegenover liggende bakkerij Beckers werd zwaar beschadigd. Achterop de foto vermeldde de familie de aanleiding voor de foto. (Bron: uit archief van Harie Rouvroye)

De volgende veurval dae mich bíégebleeve is, gebäörde rónjt Juli-Augustus 1944. Bie ós op de Steinderwaeg, óngevjèr 200 maeter richting Stein, woonde 'n femieje Gutserman. Wie de naam al zaet, waore dat luuj van Duitsje aafkóms. Ich mein datse 'ne jóng houwe van e jaor of ach. Ich mót aevel waal drêk zëGGe dat die luuj, zwa wíét ês ich laater höb gehwèrt, gooj Pruuse waore. Ze höbbe zich nwats bemeujt mit de aorlog. Mèr goot. Ongeréns waore ze vertrókke. Géíne wis woohaer. Ich weit nog datste dao gewoon nao bénne koos loupe. Ich höb dao 'n houte bóedwas mit blokke aan euver gehouwe. Wat mit de rês van de meubele en zwa is gebäört wéít ich neet.

Elsloo VanDerHorst Catharina 75ton Jean Jennen

Foto: de restanten van vrachtboot "Catharina" van familie Van der Horst. (Bron: uit collectie Jean Jennen, waarvoor hartelijke dank)

Effe gêt tösjedoor. In dat hóés is rónjt oktwaber 1944 de femieje Van der Horst kómme woone. Die femieje houw zich lëtterlik vasgevaare in de kenaal op 17 september 1944. Hunne vrachbwat houwe de Pruuse dae daag bíé de Maasberg laote zénke. Wie zich óétwees dat me de bwat neet mjè koos opkallefaatere, haet de gemeinde Aelse dat hóés aan die femieje gegaeve. De sjipper zêllef is op de kóel(Maurits) gaon wirke. De kenaal höbbe ze later laote laegloupe óm 3 bwêt bíé Aelse dróét te haole, want de Pruuse houwe mjè bwêt laote zénke.
Ich wil hieje êffe gêt wier op ingaon. Ich höb pës óngevjèr mien 16e jaor tsjwè hjèl gooj vrunj gat. Dat waore Ton van tant Merie (van Mulken) en Dirk van de sjipper Van der Horst. Ich laog daag bie die femijes. Waoróm wéít ich neet. Mèr ze waore hjèl vruntelik en ich koos ouch goot mit de anger kénjer ópsjeete. Jus dae noonk Maan, dae mich dat sjikste houw gegaeve, mós ich laater neet mjè.

Mèr éín veurval mit Dirk zal ich van ze laevesdaag neet mjè vergaete. Op 'ne gooje daag höbbe Dirk en ich ruuzing gekreege. En wie. Veer hinge aanein en veer begaaide ós óngerein mit de klómpe. Dat waor neet sjwan mjè. Ich weit dat ich bíé ós kaom mit 'n blootnaas en eine klómp dae midde door waor. Ongelökkigerwíes waor de pap bíé ós. Dóe kreeg ich ze ouch nog van dae gereete. Of 't óm dae klómp waor, of gêt anges, ich wéít 't neet. Ich geluif dat ich nóé nog de zweel op mien batse höb. Waor dat nóé veurgevalle dan waor ich lichelik "uit huis" geplaats en bíe 'n pleeggezin óngergebrach. Ich dank God op mien kneeje dat ich dóe gelaef höb en neet nóé. Ich mót waal debie zëGGe dat ich nwats mjè slaeg höb gat van m'n ouwers. Of ich nóé zwa braaf waor, wéít ich neet. Laot ich mèr wier gaon. 

od brengt krijgsgevangenen naar beek

Foto: gevangen genomen Duitsers in Beek, begeleid door Nederlandse Orde Dienst (Bron: collectie Harie Rouvroye)

Begin September 1944 höb ich dëkser baove in de róét gelaege óm nao de Pruuse te kieke die van óét Stein kaome. Euver de Steinderwaeg leepe ze nao Baek. Baove koos ich dan baeter zeen wat ze bíé zich houwe. Dat waor mich e zootje óngereigelt. D'n éíne kjèr waore ze mit e man of 20, d'n angere kjèr mit rónjt de 100 man. De méiste houwe allein hun gewaer en hunne rópzak bíé zich. Angere dúúde loupentaere 'ne fits, e kêrke of 'ne ouwe kénjerwaagel, woo van alles oplaog, veur zich óét. Lichelik houwe ze die dénger óngerwaeg "beschlagnamt", mit anger weurt geklauwt. Ze waore op de luip veur de geallieerde tróppe. Mèr 't sjwaanste waor dat dae ganse tróp mit tóére nao e paar óére truk kaom en weer nao Stein leep. Ze woore zeker weer trukgesjik door éin of angere euverste of generaal.

Foto: gasketel op Staatsmijn Maurits werd op 1 september 1944 in brand geschoten door een Amerikaanse Thunderbolt P-47 (bron: De Mijnstreek-embed)

De grwatte gaaskaetel op de Maurits, bíé Kraowénkel, woor op 1 september in branjt gesjaote door 'ne Thunderbolt P-47 van de Ameriekaane. Vanaaf de Kaolwaeg kooste dae zeen branne. Ich geluif dat 'r pas nao 3 daag inéín zakde en de branjt óétging. Geer mót waal nog wéíte dat dat dénk 85 maeter hwag waor en 40 maeter dia. Dus dat waor waal 'ne kemèijer.

Dan de 18e September 1944. Op dae mörge zaoge veer in de Groenewald, zwa rónjt 8-9 óére, e stök of 10 Amerikaanse Shermantènks vanaaf de staasje de Steinderwaeg, wat dóe 'ne keezelwaeg waor, aafkómme. Bie de kruusing aan de Kaolwaeg slooge ze rêchsaaf richting Gelaen. Nao óngevjèr 300 maeter voore ze door 't vèljt lénksaaf richting Koostraot- Meigaat nao de Steinerbosj. De meiste luuj houwe nog nwats tanks gezeen. Ouch ich sting verpópzak nao die dénger te kíéke. Jaomergenóg kaome de laegers van de geallieerde neet wier ês de lien Berg-Zitterd-Gangelt. Dao bleeve ze staeke pës hauf Jannewarie 1945.

Foto: M4 Sherman tank (Bron: tracesofwar.nl-embed)

Veur mich begoos aevel 'ne tíét woo ich väöl belaef höb. Ich waor op 1 September 1944 nao de jèste klas van de ljaeger sjwal gegange. Omdat de Amerikaane neet wier kaome, móste de soldaote urges slaope. Daoveur gebruukde ze o.a. de sjwal, de grwaater zaale van de kaffees en de sjúúre bíé de boere. Dus veer houwe pës lès Oktwaber weer fekans. 't Sjwaanste waor aevel dat ze bíé ós in de sjuur hun vêljtkäöke inrichde. Omdat de soldaote neet bíé de partekeleere woore ingekerteert, waor de ómgang van de Aelsenaere mit die soldaote neet erg sterk. Bie ós kookde ze hun middigaete en kaome soldaote mit hun messings en vêljtflêsje dat aafhaole. Anger soldaote kaome mit kaetele en brachte dat aete weer 't dörp in óm 't dao te verdéíle ónger hun kameraode. Alles wat euver bleef, woor in de vêrkestraog gegwait. Dao houw ich weer perfíét van. Daodoor hoofde ich de vêrkeskaetel neet zwa dëk geréít te maake en te staoke.

Elsloo Tommies ChDeGavresstraat Jean Jennen

Foto: groepje Engelse militairen van Medical Corps; staan op plek waar nu Medisch Centrum Elsloo ligt, op achtergrond pand Ch de Gavrestraat en in de verte de St.Augustinuskerk. Wegens gebrek aan filmrolletjes maakten de Engelsen gebruik van fotogevoelig papier. (Bron: collectie Jean Jennen, waarvoor hartelijke dank)

Alles verangerde aevel wíe de Amerikaane vervange woore door de Engelse. Ich mein dat 't houf November waor. Ouch die bleeve mit hun käöke bíé ós in de sjuur. Allein woore de Engelse soldaote en offeseere ingekerteert bíe de luuj van Aelse. Die woore dao ouch veur betaalt. Veur soldaote kreege ze aevel minder ês veur offeseere! Trouwes, dao woor neet gekalt euver Engelse mèr euver Tommies. Dat waor de naam veur alle Engelaenjers. Dao waore ouch Iere en Sjotte bie. Ich mót dit waal vermêlje want die zónge eeder hun leetjes. De Iere zónge dëks "It's' e Long Way To Tipperary". De Sjotte zónge allezelaeve: "My Bonnie lies over the Ocean (bring back my Bonnie)"

Elsloo Tommies Hoebair Collard Jean Jennen

Foto: Engelse militair Bill stoeit met Annie Fredrix (van Jentrien) Op de achtergrond de schuur van schoenmaker Hoebair Collard op de Jurgensstraat 17 waar de Engelsen ingekwartierd waren. Linksachter naast de schuur ligt de werkplaats van Hoebair, daar was het trouwens altijd de zoete inval en werd dagelijks het dorpsnieuws doorgesproken. (Bron: uit de collectie van Jean Jennen, waarvoor hartelijke dank)

Eine van die Engelse käökeluuj waor harstikke gêk mit míén sösterke Annemie. Die waor dóe 4.5 jaor. Lichelik houw Chris, zwa sjreef 'r zich, e kénjt in Engelaenjt dat aeve out waor. Dat höb ich laater van míen mam gehwèrt.
Ich houw aevel ganse anger dénger aan míéne kop. Bíé ós in de hóéswei stinge e stök of 4 bren-carriers. Dat waore klein aope tènkskes op rópsjbènj. Die waore 'ne maeter of 4 laank woo gemeinlik 2 of 3 man inzaote of stinge. In die dènger höb ich versjeije kjère gezaete. Es die in de hóéswei verplaats móste waere, drèjde ze waal éns veur de spas hjèl vlot rónjt hun as. Dat waor mich gêt veur e kaelke van 6 jaor. Veur 't graas in de hóéswei waor dat neet zwa goot. Dat verstéít zich.

Ouch wéít ich nog dat de wêsjdraot in de hóéswei allezelaeve vol hing. En neet allein mit wêsj. Dao hinge haos eedere daag drwègdeuk mit fluitekjès. De Tommies waore tóendertíét aafgevaeg op dae fluitekjès. Omdat 4 keu in de stal stinge, houw de Mêm genóg mëlk óm kiloos kjès te maake. Dat waor veur de Tommies gêt gans anges ês dae kraom óét de nwatrantsoene.

A Bren Gun Carrier brings in a batch of German prisoners

Foto: voorop de Bren-carrier met daarachter een groep Duitse krijgsgevangenen (Bron: Wikimedia-embed)

Rónjt de 20ste december maogde ich saame mit de pap in 'ne Bedford vrachwaagel nao de Steinerbosj. In 't daak van de kebíen van dae waagel waor e rónjt gaat. Dao houwe ze 'ne mietraijäör of zwa gêt op gezat. Veer ginge 'ne kaersboum haole. Dae woor in de sjuur gezat en waor waal 'ne maeter of víéf, zès hwag. De naobersjap seerde dae boum o.a. mit zilverpepier dat de vleegers aafgweeje óm de radar van de Pruuse doorein te brénge. Ouch woore kaerskes en angere kraom d'r in gehange.

Door 't Ardennenoffensief van de Pruuse, kreege de Tommies op de 24e december bevel óm op de 25e saoves nao de Ardennen te vertrëkke. Ze waore dus nog in 't gelaeg óm op de 25e e grwat middigaete te verzörge. In de sjuur en ouch bíé ós bénne in de käöke,de kaamer en de gooj kaamer woore door de naobers taofele en steul gereit gezat. Bie de naobers woor 't zêlfde gedaon. De soldaote woore dae daag door de offeseere bedeent. Dat waor en is nog altíét de gewénde bie de Tommies. Laater höb ich gehwèrt dat de soldaote en óngeroffeseere haos allemaol póepzaat zeen gewoore. Mèr óm 'n óer of zeeve dae aovent waore alle Tommies ewêg en begoos weer 't gewoon laeve.

Foto: Kerstmis 1944 (Bron: Wikipedia-embed)

Pês begin Mei 1945. Dóe stopde óngeréns 'ne vrachwaagel van 't Engels laeger bie ós veur de sjuur. Dao stapde 2 Engelse soldaote óét. 't Klinkt óngeluifelijk, mèr die kaome de potlaepel en sjúumlaepel truk brénge. Omdat ze op dae 25e December haus euver kop vertrókke waore, houwe ze die per óngelök mitgenómme. Ze kaome zich ouch verrêkskezeere veur 't óngemaak en zatte e paar flêsje Gin, e saortemënt jónge klaore, op de taofel. Eine van die soldaote waor Chris, dae zwa gek mit Annemie waor. Die kreeg mich 'ne smaer sjokolaat, dao woorste neet goot van. Jaomergenóg is nao dae tíét gei kóntak mjè gewaes mit de Amerikaane en de Tommies.

Foto: bevrijdingsoptocht in Elsloo op 12 augustus 1945 groep "V van Victorie" Bron: Streekmuseum Elsloo. Meer foto's van de bevrijdingsoptocht in Elsloo >

Es lëste wil ich nog êffe 'ne veurval vermêlje van de "bevrijdingsfeesten" die gehouwe zeen in de zoomer van 1945. In alle geméíndes woore tóéndertíét optochte, dansfjèste en wat al neet mjè georganezeert.
Zwa waor ouch voetballe tösje de versjeije buurte van Aelse Dao koos eederein aan mit doon. Van 6 jaor pës 70 of 80 jaor. Dat maakde niks óét. Es ze mèr spas houwe. Richtige voetbalkleijer houw haos géíne. Ze tónjelde zich mèr gêt aan. D'n eine houw steevele aan, d'n angere klómpe en weer 'ne angere waor bêrves. Dat voetballe gebäörde ouch neet op 't voetbalvêljt. Op de Kaolwaeg woor gevoetbalt op e lènjt woo kaore of têrf houw gestange. Dus gewoon op de stóppele. Ich zeen nóé nog de kieper van de Kaolwaeg. Dat waor Pie van Thómmesse. Dae sting in de gool, die gemaak waor mit 2 päöl die ze in de grónjt houwe geduud. Pie sting dao mit 'n kaafmènjel te kiepe.
Effe óeteréínlëGGe wie zwa 'n kaafmènjel óét zaog. Wie de naam al zaet woor die gebrúúk óm kaaf in te doon. Kaaf waor 'n rês dat euverbleef nao 't daese van de têrf, kaore, gaes of haaver. Zwa 'n mènjel waor al vlot eine maeter 70 hwàg en eine maeter 50 in doorsneet.
Dan mót geer ouch nog wéíte dat Pie gêt aan z'n ouge houw en neet goot koos kíéke. Dan hoof ich uch neet mjè te vertëlle wie eederein zich ammezeerde. Sjeitsrêchter waor de Dikke Lambaer, e goot bekènt en gejèrt dörpsfiguur. Taenge waeme de Kaolwaeg voetbalde en waeme gewónne haet, wéít ich neet mjè.

Houw uch goot en gezónjt

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal.

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Jo van Sjef van An óét de Hei


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Cookies
Voor het optimaal functioneren van deze website worden cookies op uw computer geplaatst. Daarbij worden geen persoonlijke gegevens opgeslagen. Door op ‘Akkoord’ te klikken, accepteert u het plaatsen van cookies. Als u cookies weigert, kunt u de website gewoon blijven gebruiken maar dan werken de website of onderdelen daarvan mogelijk niet optimaal.