nlenfrde
  • Op de Berg
  • Op de Berg gezien vanuit Maasberg
  • dorpsstraat elsloo

Trampele met Jo Cobben

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 1-

Op de foto: Catsop - De Knup

De zón sjeen, haos géíne wénjt, min luuj op de waeg, dus effe dróét.

De jèste dae ich taengekaom waor Sjang van Bella óét de Gats. Hae begoos te snootere euver zíéne moostem. Dat 't väöl te drweg waor en de wénjt óét de verkjèrde hook kaom. Mèr z'n junkerkes en grafiaote stónge waal al sjwan in de bleuj. De dikke bwanne zaote aevel hardstikke ónger de meelje. Ouch mós 'r nog de slaaikrwatte gaeje en aaftrëkke. Es ich zin houw koos ich mich 'ne póes witte króétnaegel bie häöm gaon haole. Wie 'r ouch nog euver de moutheuvele begoos, houw ich m'n túút waal vol en zach dat ich géíne tíéd mjè houw. Ich heef aaf en leep de Vjèstraot in en wier de Knup op.

In éin van de wéíje leepe get bjèste en rénjer. Zwa te zeen waor éin van die bjèste speelich. Wie ich dao zwa stong , kaom, of de duuvel daomit speelde, Hubaer van d'n haole Pie aangefits. Hae stapde aaf en zach dat 'r kaom kíéke wie 't mit de de maus bjèste waor. De dúur stóng te trampele van óngedöljt, zach 'r lachentaere. Ouch mós 'r nog get gaon doon aan de krauwepwèt.

Ich leep wíer de Knup op en baove waor e maedje 'ne jóng aan 't aaftrëkke.  (oftewaal: ut maedje maakte ein foto van de jóng) 
Ich zach de ze goojedaach en leep wier.

Door 't Sjièkkendaal leep ich Katsep in. Naeve 't hóés woo Bokke-Ljèn en Kwab d'n Uul gehóest houwe, waore e paar man aan 'n ouwer hóés aan 't wirke. Eíne van die mansluuj zaot baove op de vees zich éin segret te rouke. Wie ich vroog of ze nog väöl te doon houwe, begoos éine van die tsjwè te lache. Aan deeze kraom kumpste nwats óétgewirk, zach 'r. Veer mótte de kraom van ónger pës baove euvernuuts pljèstere. Ouch de kaanjel laek wie 'n zeef en dao zal nog waal mjè te doon zeen. Mèr ich mót nóé'nao de tandarts want ich verrëck van de píen aan 'ne ouchstènjt.

Ich leep wíer 't Ermstervèljt in en kaom géíne mjè taenge. Zwa zeet geer waal datste ouch in de coronatíéd noch get kèns belaeve.

Gesjreeve door Jo Cobben (Jo van Sjêf van An óét de Hei) van de Platte Aelsenaer

 

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe. De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k.
Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 2-

Foto: P.B. Kramer, www.beeldbankgroningen.nl (1785-17325)

Wie ich e paar daag geleeje de Gaeversdellewaeg aaftrampelde, veel mich in, dat ich al jaore neet mjè op de Hoos waor gewaes. Dus ging ich de Hoos op langs de koostal van Claose. Pës dao waor de waeg getart. Daonao neet mjè.
Nao 'ne maeter of víéftig koos ich kónkledeere dat dao de lèste 60, 70 jaor noch niks verangert waor. De hoofslaag kooste nog good zeen en dao laoge 'ne smaer grwatte en kleiner klauwe. Dao waore ouch genóg kóéle. Mit 'ne fits móste híé neet kómme. Dan leepste grwatte kans óm 'ne kepotte bènjt te kríége.
In de graaf stónge 'ne rómfel kollebloome, die ich al jaore neet mjè gezeen houw. Geer ként 't geluuive of neet, mèr 't krejoelde dao van de bíeje en hómmele.

Wie ich dao zwa leep mós ich aan de tíéd dènke wie ich mit de pap de Hei in mós óm mit te huije. In de Hei houw de mem 'n grous. Die woor gebrúúk óm 'ne wéntjerveurraod veur de keu aan te lëgge. De pap wirkde waal väöl helder es ich. Ich leep mèr get mit de raek of de gaffel te klwatte.
Taenge 'n oer of drie kaom dan de mem mit de smouwere mit rauw sjénk, fluitekjès of gekaok spek. De pap kreeg ouch nog 'ne tuit tjè en ich e flesjke limmenaat. Ouch kreeg ich ummer get babbelaere. Méístes waore dat spekskes of stökskes kristekook. Ouch kreeg ich waal èns zeut hout. 

Es ich dan zwa in m'n blwatte pens op m'ne rök in t hui laog, lóésterde ich nao de ljèwerik. Dae rotzak zaogste haos nwats. Dae deeg allein mer kwettere en sjettere. Dat gelóét höb ich zeker al 40 jaor neet mjè gewèrt.

Ouch mós ich trukdaenke aan dae tíéd wie de kénjer hunne tíéd ómkreege. De jónges laoge ummer mit e man of 4, 5 bíéjéín. Ze waore dan aan 't knubbele of aan 't bökskesprénge. Ouch deege veer waal doppe of uuve. Bíé dat uuve móste allezelaeve good oplëtte. Dao waore van die batjes die dat speelke good kóste en dich 'ne pwat kooste óéttrëkke. Dat wil zëGGe datste alle uuve aan die raekele verloors. Voetballe deege veer ouch. Dao waore wéíje genóg.

De maedjes deege anger speelkes. Dat verstéít zich. Die waore aan 't hénke, tuike sprénge of prikke. Ich höb in dae tíéd ummer mit verwónjering staon te kíéke es e maedje mit 4 of 5 bel waor aan 't prikke. Die deege ouch waal strikke en de gans hènjigge deege ouch krosjeere.

Wie ich get laater op 't kirmestrein leep, zaoch ich e stök of 3 streng van a jaor of 13, 14 op 'n bank rónjt-hange. Eíne waor zich aan 't begaaije aan e pekske keukskes, d'n angere vermeubelde 'n túút chips en de driede drónk zich e blikske Cola.

Nóé maog geer keeze welke kénjer gelökkiger waore. Nóé hange ze allein mèr achter hunne kompjóéter, hunnne x-box en wéít ich wat noch mjè. En ouch nedflix, videoland en gaot zwa mer wíer. Gröpkes van estök of 5 kénjer zúúste gaaróét neet mjè.

Ich wéít zeeker dat de méíste kénjer 70 jaor geleeje gelökkiger waore. 

Gesjreeve door Jo Cobben (Jo van Sjêf van An óét de Hei) van de Platte Aelsenaer

 

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe. De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k.
Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 3-

Foto boven (Guus Peters): Tussen de “Vogelbuurt” en "Üt Kruudje” (Aronskelk) loopt nu een voetpad welk nog een deel van het trace van de oude veldweg volgt.

Hieronder: rechtsboven het huidige Dorine Verschureplein. De Aelserhëgge (ooit de landweer) was een veldweg die volgde ongeveer de huidige Bandkeramiekersstraat en Heiveldstraat en liep door tot in het Meldert.  

Landweer veldwegen Elsloo Omgeving Dor.Verschureplein

Elsloo Aelserhegge

Dees waek trampelde ich ouch nog 'ne kjèr door de Drie Kóéle. Dat leet mich óngerens weer trukdénke aan de tíéd dat ich mit de Mem mós gaon mëlke in de Aelserhëgge. Ich waor dóe e jaor of 9.

Zwa taenge 'n oer of zeve 's aoves leep ich mit de Mem nao de Aelserhëgge. De Mem hou dao 'n wei gepach van Sjaak van Doorke {fam. Hendriks} óét 't dörp. De Aelserhëgge laoge toendertíéd tösje La Famille en de Driekóéle.
Veer leepe dan euver 'ne veljtwaech mit e kerke mit 2 raajer. Op dat kerke stinge 2 mëlktuite, 2 driepwêt en 'n zíe. Geer ként 't geluive of neet. Mèr dat kerke houw al raajer mit lochbènj. Veur dae tíéd waor dat al get apaarts.

Ich mót waal drop wíéze dat dat waechske eigelik dae naam neet maogde höbbe. Dao leepe 2 karrespäör door de veljer. Dao tösje in leep dan de hoofslaach. Dat waor alles. Dat waegske verbónj de Steinderwaeg mit de Driekóélewaeg.
Op dae waech sjrókste dich avvantoe kepot es obbéns, op 'ne maeter of 10 veur dich, 'ne gróp van e stök of zeeve petríeze opvlwaage. Ouch zaote dao get fezante, mèr die maakde géí laeve. Kníen an haaze zaogste haos nwats. Die zaote tösje 't kaore, terf, haaver of gaes. Maís houwe ze in dae tíéd nog neet.

Mèr good en waal. Es veer waore aangekómme, pakde ich 'ne driepwat, krwap ónger 'n koo, en begoos te mëlke. Onger dat mélke kreegste allezelaeve de start van die koo óm d'n warre. De koo gebrúúkde häöre start óm de vleege eweg te jaage. Omdat ich nog neet zwa 'n sterke vinger houw, mós de Mem ummer "naomëlke". Ich kreeg de koo neet gans laeg. Ich höb mich ouch allezelaeve verwónjert dat de koo stil bleef staon es 'ne snótslemmel wie ich aan häör daeme waor aan 't trëkke. Hóuste d'n tob haos vol, dan zatste de zíe op 'n tuit, en sjöddeste de mëlk door de zíe. Dan bleeve de vleege en anger óngesiever achter in de zíe. Es de keu gemólke waore, ginge veer weer heives.

Méístes woor 1 tuit 't 's mörges aan de straot gezat. Die woor dan opgehaold en nao de fótsj gebrach. Ich mót waal bekénne dat ich neet eedere aovent hoofde mit te gaon. Mèr mit m'n Mem höb ich allezelaeve good kénne opsjeete. Ouch wie ich al e stök ouwer waor. Dat waor 'n vrouw óét dóézende.

In de wéntjer stónge de keu in de stal en mós ich de stal óétméste. Dat waor mich e zwaor werkske. Dat mós meistes gebäöre veur ich nao de kirk ging. Dus veur 7 óére 's mörges. Zwa wie gezach stónge de keu 's wéntjers bènne. Dan móste die waal gevoort waere. Méístes kreege ze gemaale krwatte. Die krwatte laoge in de krwatte-kelder. Die woore méístes door míéne pap in 'n mènjel nao baove gehaolt. Dan móste ze in 't krwatte-mesjíén gemaale waere. Dat waor weer éin van de werkskes die ich mós doon. Es de krwatte gemaale waore, woore ze in de krub bíé de keu gegwait.

Es lëste zal ich uch vertëlle wie ich drachter kaom wat gebäörde es 'n koo nao d'n dúúr mós. Op 'ne middich, zwa taenge 2 óére, pakde de pap 'n koo en zach dat 'r nao de Hei mós. Ich wol mitgaon. Mèr dae voogel ging neet op. Ich maogde neet mit. Zwa gemaekelik leet ich mich aevel neet aafsjeepe. Ich leep door de veljer achter míéne pap aan en zörgde deveur dat 'r mich neet in de smieze kreeg. Wie 'r bíé dae boer in de Hei kaom, zaoch ich wat gebäörde mit 'n koo die nao d'n dúúr mós. Väöl laater kaom ich pas drachter wie de bessem in de steel zaot en wat 'r richtig gebäörde. Allewiel wéíte de kénjer van 4 of 5 jaor al wat dae dúúr dao deech.
Veer zulle mèr zëgge dat de tíéje verangere. 

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer)

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe. De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k.
Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 4-

Wíe ich éin van dees daag langs 't Brikkewerk trampelde mós ich obbéns aan míéne sjwaltíéd dénke. Dat is intösje 75 jaor geleeje. Kénste dich eigelik neet veurstëlle, mèr ’t is zwa. Wat waor dat toch, achteraaf gezeen, éíne sjwanne tíéd veur ós kénjer. Ich zal perbeere uch te verdutsje wíe dat in dae tíéd ging.

Méístes, neet allezelaeve, woor ich óm 'n óer of zës óét bët gehaold. Dan mós ich get wirkskes rónjt de kraom doon. De hinne, aenje of gáúze voore, eier óétraape. Soms ouch al éíne stalóétmëste, de verkeskaetel klaor maake en gaot zwa mèr door.

Daonao woor de neuchtere gebraoke. Dan kaom de pan op taofel mit spek en ei. Ich kreeg dan 1 ei mit 2 bräödjes. En dan woor ouch nog gesop mit zwart brwad. Wëk goof 't door de waek neet. Dao waore mèr 3 saorte brwat. Zwart brwat, wëk en op hwag daag nog krëntewëk.

Taenge 7 óére leep ich dan mit de jónges óét de ómtrëk, 'ne gróp van óm en óm de 6, 7 man, nao de óuw kirk. Dat waor 'n klein hauf óer loupe. De Mës begoos óm hauf ach. De méíster of de juffrouw sjreef dan op waeme in de kirk waor. Dat tëlde mit veur díen punt "Godsdienst"op 't rapport.

Nao de Mës trampelde veer dan op ós aelfendaartigste nao de sjwal bíé 't Heilighart beeld. In dae tíéd zaote de jónges en de maedjes neet bíéjéín. Ich mein dat de sjwal taenge hauf näöge begoos. Es de bel ging, leepe veer sjwan achteréín nao de klas. Omdat de méíste jónges klómpe drooge, maakde dat nogal get remptemp.

Es d'n éín of angere te laat kaom, kreeg 'r straof. Kaomste dëk te laat dan móste op d'n kneeje gaon zitte veur 't bord. Mit 'ne stek in d'n 2 hènj baove d'ne kop. Mót geer èns perbeere óm dat 5 menuute vol te houwe. Intösje perbeerde de méíster dich get bíé te brënge. Onger de speeltíéd woore allezelaeve get spelkes gedaon.

Bökskesprènge waor eín van die speelkes die veer 't leefste deege. Dan stinge 4 of 5 jónges achterein. De jèste gebuk mit z'n hènj taenge de móér mit z'n béin óéteréín. De 2e gebuk achter de jèste mit z'ne kop tösje de bein van de jèste. En zwa wíer. Dan sprónge de anger 4 of 5 jónges euver de rögge. De jónges die gebuk stónge, ginge waal éns door de kneeje van 't gewich. Dan waor 't lache. Daonao woor getóésj en móste angere gebuk gaon staon. Nao de speeltíéd ginge veer weer nao de klas pës 12 óére. Daonao héíves veur de middig.

'sMiddes waore de lësse van 2 pës 4 óére. Op waeg nao de sjwal woor dan méístes geknubbelt of gevoetbalt. Veer houwe plaats genóg want toendertíéd waore mèr 3 of 4 autoos in Aelse. Alléin waor 't lestig óm op tíéd in de sjwal te kómme. De bös van de EBAD kaom óm kwart veur sjwè langs. Waor die te laat,dan waore veer ouch te laat op de sjwal. Dat versteit zich.

Ich kén mich ouch nog veur de géís haole dat veer vlak nao de aorlog bie de gymnastieklës honkbal, dus Amerikaans baseball, speelde. Dat houwe ós de Amerikanen geljèrt in d'n aorlog. Dan wees méíster Wouters, bíénaam "de mënt", 4 jónges aan die dan letterliik veur paol móste staon. Dat waore dan de 4 hónken. De "slagman"kreeg dan van de méíster 'n klein plèngske. Daomit mós 'r dan e saortemënt tennisbelke de speelplaats op hóuwe. Raakde hae dat belke goot en koos 'r langs de 4 päöl loupe veur de bal truk waor op de plaats woo 'r gehóuwe houw, dan houw hae 1 punt. Dao kreege veer waal 'n uurke mit óm.

Ich mót uch waal nog effe óéteréínlëgge wie die speelplaats óét zaog. Die waor neet getard en dao laoge ouch géin plavúuze of teegels. Nei en nog èns nei. Dao laog dikke keezel. Dus hel loupe op dae keezel ging dich neet goot aaf. Voetballe waor trouwes ouch verbaoje.

Ich mót aevel ouch nog mêlje dat de veljtwachter, de pap van Harie Rouvroye zjèlliger, reigelmaotig op de sjwal kaom. Dan houw ein of anger batje weer get óétgespwak. Dan houw 'r, es 'r aan de kaese, de próéme of de merketons houw gezaete, 't breer neet tóegedaon. Dan leepe de keu of anger bjèste door 't veljt of 't dörp. Of d'n éín of angere houw de tankeldraod doorgesneeje, of anger strabatse óétgehaolt. De veljtwachter hoofde dan mèr z'ne gómmeslóék te laote zeen, dan houw 'r ós weer e tíédje de praam op de naas gezat.

Ich wil uch neet wíer lestig valle, mèr geer zeet dat de sjwal 75 jaor geleeje hjèl get anges waor wíe vandaag de daag.

 

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer)

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe. De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k.
Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 5-

Wie ich éin van dees daag door Katsep trampelde, ginge míen gedanke weer truk nao de wéntjertíéd es míéne pap hóésslachtinge ging doon.
Ich maogde mit tóére waal èns mit gaon. Dan mós ich van de mam 'n liefke êkstraa aantrëkke. Die waore allezelaeve gestrik van de wol die de mem gespónne houw op häöre spéndrik. Dat deeg die allezelaeve in de wéntjer. Nóé mót ich debíé vertëlle dat die liefkes jeukde dat 't verrëkde. Mèr good en waal.

Good ingepak ging ich dan mit de pap nao 't jèste adres woo 'r e vêrke mós slachte. Waor dat bíé 'ne partekeleer dan waor dat gemaekelik. Dao hoofde de pap neet nao 't good vêrke te zeuke.
Bíe 'ne boer, woo méístes mjè vêrke in 'ne stal zaote, mós 'r 't gooje vénje. Dat waor dan 't vêrke dat al laevendig gekäört waor door de käörméíster. Dan waor 't waal lêstig óm 't good vêrke te vénje.

De stel in dae tíéd houwe géin lampe. Dus in d'n duustere mós 'r dan 't good vêrke vénje. Hae ging de stal in mit 'n zeil van óngevjèr 'ne maeter of 5. Dan begoos allezelaeve 'ne houp remtemp veur 'r 't good vêrke gevónje houw. Waor dat gelök, dan kaom 'r nao bóéte en houw 't vêrke 't zeil óm 'ne achterpwat. Hae maakde dan 't zeil vas aan 'n sjarneer van de deur. Hae mós dan ouch nog kónterleere of 't vêrke neet breustich waor. Waor 't breustich dan maogde dat vêrke neetgeslach waere.
Wat is breustich? De kat is grauw, d'n hónjt is luipsj, 't vêrke is breustich, de koo is speelich. Allemaol gesnap?

Vlak nao d'n aorlog houw de pap nog géí sjeetapperaat. Dan woor 't vêrke laevendig de kael doorgesneeje. Hae mós dan hulp höbbe van zeeker tsjwè sterke mansluu. Om te beginne trókke ze 't vêrke óm en ginge mit z'n dríeje drop zitte. Dan sneej de pap 't vêrke de kael door en begoos 't vêrke te blooje. Dat blood houwe de luu nwèndig óm pannas of bloodwoos te maake.
Dat blood woor dan door éíne opgevange in 'ne kómp. Waor de kómpo vol dan woor 'r ómgesjöt in 'ne top. Degeene dae 't blood opving, mós aevel mit éí hènjt in d'n top blíéve reure. Anges woor t blood stíéf en koos 't neet mjè gebruuk waere.

Elsloo Streekmuseum Elsloo huisslacht

Thuisslacht in Elsloo begin vorige eeuw (Foto Streekmuseum Elsloo)

Ongertösje sneej de pap mit tóere nog 'ns in de kael van 't vêrke en pómpde hae mit 'ne veurpwat. Dan bleef 't blood good loupe. Waor 't vêrke óétgebloojd dan kooste de mansluuj vertrëkke.
Om de haore van 't vêrke aaf te kríége, kooste 't branne of breuje. Branne deege ze mit kaore-strwè dat inein gebónje waor in bösselkes van óngevjèr 6 of 7 centemaeter doorsneej. Dat woor dan in branjd gestaoke en daomit woore dan de haore verbrand.
Breuje deege ze mit kaokend waater dat euver 't vêrke woor gesjöt. Dan kooste de haore mit e sjerp mets aafsjaere. 
Míéne pap haet nwats vêrke gebrand. Hae haet allezelaeve gezag dat 't vleisj 'ne bíésmaak kreeg van 't branne.

Dus waor 't vêrke óétgebloojd, dan begoos de pap heit waater euver 't vêrke te sjódde. Daonao begoos 't sjaere. Hae gaof mich dan ouch e mets en zag altíéd : van dich aaf sjaere en neet op dich aan. Dan kénste dich neet in d'n vinger sníéje. Waor éíne kènjt van 't vêrke gesjaore, dan woor 't ómgedrèjt. Mit en mit sjödde de pap obbenuuts héít waater euver 't vêrke.

't "graof" sjaere deeg de pap mit 'n saortemënt häöreke. Dus 't "naosjaere" gebäörde mit e mets. Aan dat häöreke waor aan éíne kènjt 'ne haok. Daomit maogde ich dan de "sjoon" van 't vêrke óéttrëkke. Die "sjoon"waore de naegel aan de pwet van 't vêrke. Ich mós dan allezelaeve helle óm die óét te trëkke. Lökde dat neet, dan zag de pap dat ich nog get mjè bräödjes mós aete.
Waore alle haore aafgesjaore, dan woor 't vêrke op z'ne rök op de slachlödder gelag. Ich mót waal nog debíé vertëlle dat ouch genóg koud waater gebrúúk woor óm 't vêrke good aaf te speule en zuuver te houwe. Geer ként uch dan ouch veurstëlle datste verrëkdes van de kou hënj.

Jo Cobben slachten

Op de foto: de vader van Jo Cobben slacht een varken bij Lor Schepers (voorgrond) op Stationsstraat 28 te Elsloo.

Good. De pap houw 't vêrke dus gesjaore op z'ne rök op de slachlödder liGGe. Dat waor 'n epaarte lödder woovan de veurlëste spraot aan beitskèntje óétstwak. De pap maakde nóé 't jèste de achilleszeen van de 2 achterpwêt los. Dao móste 't vêrke mit ophange aan de lödder. Daonao sneej 'r 't vêrke vanaaf 't votlaok pës tösje de veurpwêt aope. Dan sjuufde hae éin achilleszeen euver 'n spraot van de lödder. De 2e achterpwat waor neet zwa gemaekelik vas te maake. Dóé mós 't vêrke gans óétéín dúuje. Waor dat gelök, dan woor de lödder mit 't vêrke rechop taenge 'n móér gezat.
De pap zag dan waal taenge de luu dat ze de lödder op 'n plaats móste zëtte woo de kat of d'n hónjt neet d'r aan kós kómme. Ouch maogde ze 't vêrke neet bénne zëtte want dao waor 't te wêrm. 't Vleisj mós 24 óére aafsterve.

Nóé sneej 'r de dêrm, de laever, de lónge en de anger óngerdéíle los. Hae pakde 't gans zooitje in z'n êrm en lag 't op 'n taofel. Dan pakde hae z'n bíél en heef de kop van 't vêrke middedoor. Hae gweej e paar töp koud waater euver 't vêrke en maakde 't good zuuver. Hae maakde 't vaerevët los en vouwde dat sjwan aope op 't vêrke. Ouch sneej 'r de peezerik los en gaof dae aan éíne dae stóng te kíéke. "Hang dae mèr in 'ne boum veur de veugel. Die löste dat waal", zag 'r debíé.

Ich kreeg allezelaeve de blaos van 't vêrke. Die woor 'ne daag of veer gedrwêg. Daonao woor ze opgeblaoze en ginge veer demit voetballe. Es veer gelök houwe, ging ze 'n uurke mit veur ze kepot waor. Wat wilste anges. Voetballe deege veer vlak nao de aorlog mit ós klómpe. De blaos woor veur d'n aorlog nog gebruuk veur de fóékepot. Daegene dae neet wët wat 'ne fóékepot is, ként dat in de Platte Aelsenaer vénje.

Kinderen met een foekepot (rommelpot in 't Nederlands) Foto embedded met dank aan Gemeentenieuws Groesbeek.

Nóé begoos de pap mit de gedêrms die op de taofel laoge. Hae sneej de lónge, de milt en de gal van 't gedêrms aaf, gweej 't op de grónjt en zach dat ze dat móste óngergraave. De laever, 't hart, de maag en neere sneej 'r los en hing dat mit 'ne vleisjhaok aan de lödder bíé 't vêrke. Die mós de käörméíster höbbe es 'r vandaag of mörge kaom käöre. De méíste luu houwe de dêrm nwèdig veur woos te maake. Hae gaof aan wie ze de dêrm móste zuuver maake.

Méístal drónk de pap nóé 'n tas koffe, zeukde z'n gesjèr bíéjéín en maakde 'n aafspraok wíenjè ahe trukkaom óm te stökkere. Ouch roukde hae zich 'n segret. In dae tíéd roukde haos eederein. Dan stapde hae op z'ne fits en voor nao de volgende klènjt.

's-Angerendaags ging 'r dan truk óm te stökkere. Hae begoos dan de kortelëtte te hóuwe, haolde de knaok óét de sjénke, sneej de zíeje spek in zwa 'n stökker wie de luu dat wouwe höbbe. Luu die 'ne paekelbak in de kelder houwe, deege 't vleisj dao-in. Dat vleisj mós dan 6 waeke drin blíéve liGGe. De pap kónterleerde allezelaeve of de paekel good waor. Waor de paekel neet sterk genóg dan houwste kans dat de vleege op 't vléísj kaome. En dan ging 't speel aan de gang. Dan kós 't gebäöre dat nao 'n waek of 6 de maaje op en in 't vleisj zaote.

Luu die géíne paekelbak houwe, maakde 't vleisj in glaazer in.
Ouch waarsjúuwde hae de luu allezelaeve dat ze 't vleisj ummer in 'n kössteek móste doon, es ze 't ginge drwêgge. Deegste dat neet, dan houwste kans dat dan ouch maaje in 't vleisj kaome.
Zwa gaof 'r ouch raod wíe de luu pannas, bloodwoos, laeverwoos en zwa móste maake. 
Alles bíéjein, slachte en stökkere, dóérde óngevjèr tsjwè en 'n hauf óer. Hae bäörde veur dat werk dan 5 gölje.

Houpelik höb geer weer get geljêrt euver dae gooje ouwe tíéd.

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer)

 

De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe. De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k.
Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 6 -

Wíe ich veurige waek nog 'ne kjèr baove op de Berg sting en euver de baenjt en 't Belsj oétkeek, mós ich mit väöl spas trukdénke aan 'ne daag rónjt 1947-1948. Dae daag zal ich van ze laevesdaag nwats mjè vergaete.
Geer wët óngertösje dat de Mem 'n klein bóérderíeke houw. Om de bjèste aan de vraet te houwe, mós ze 'ne smaer lènjer en wéíje pachte. Zwa houw ze aan de euverkènjt van de Kenaal, richting Gäöl, e stök díék van Ríékswaaterstaot gepach. Dat woor gebrúúk om te húije.

Op 'ne gooje daag, in de sjwal-fekans in Augustus, mós ich gans alléin gaon húije op dat stók díék. De daag veurhaer houw noonk Sjang en noonk Haarie mit de zich en de mjèjzaesel 't graas aafgedaon. Ich maogde de vësjgaert ouch mitnumme. Mich woor gezag dat ich eeder óngerhauf óer 't graas mós ómdrèje. De res van de tíéd maogde ich dan vësje. 
Op dae gezadde daag houw ich mich achter in de moostem e dwêske maaje bíéjéín gezeuk. Die houwe veer genóg ómdat de Pap allezelaeve 'ne kepotte vësj in de moostem houw liGGe. Ouch houw ich mich bíé de mëspool get peerlinke gevange. Op vandaag zeen die neet mjè zwa dik wíe toendertíéd.

Om 'n oer of ach vertrók ich te voot mit m'n vësjgaert en de húijgaffel. De Mem houw mich 'ne búúl smouwere gesmaert en 'n flêsj waater gereid gezat. Lichelik haet ze mich ouch noch get babbelaere mit gegaeve. Mèr dat wéít ich neet mjè zwa zeeker. Ouch kreeg ich 2 knebkes óm de vaerman te betaale. Wie ich aan de Kenaal kaom, haet mich de vaader van de renner Sjefke Janssen euvergezat mit 'ne roeibwat. Geer wët dat de brök in d'n aorlog waor opgeblaoze. Ich mót waal zëGGe dat ich neet mjè zeeker wéít of in dae tíéd de Hjèr Janssen vaerman waor.

elsloo julianakanaal veerpont 1200x600

Foto: Streekmuseum Elsloo

Mèr good en waal. Ich leep op míen aelfendaartigste nao 't stök woo ze gemjèjt houwe. Ich drèjde 't graas veur de jèste kjèr en steelde dóe m'n vësjgaerd inéín en begoos te vësje. Ich zaog, van míen plaats woo ich zaot, de kirkklok. Ich begoos mit peerlinke op judde en gäövies te vësje. Wooróm mit peerlinke en neet mit de maaj. Dat zal ich uch 'ns effe good óéteréínlëGGe. Es de peerlinke get laank in de zon liGGe, gaon ze jèl gauw kepot en beginne dan ouch nog óngeluifelik te stinke. De judde die ich vóng gweej ich drek truk in de Kanaal. Dat zeen vësjkes die mjè steekele höbbe es get anges. Dat zeen ech vies deerkes. De gäövies zat ich in 't laefnët wat ich bíé mich houw. 

Taenge de middich houw ich 't graas al tsjwè of drie kjère gedrèjt. Wier waor 't gans rastig. Sjeep kaome zwa good es neet door de Kenaal. Omdat in dae tíéd, zwa vlak nao d'n aorlog, haos géin sjeep mit moter waore. Es sjeep langs kaome dan waor dat, zwa good es altíéd , 'n sleip. Dat waore dan e stök of veer, vief sjeep, die getrókke woore door 'ne sleipbwat. Die bwet kooste gemaekelik te voot bíéhouwe, zwa snel ginge die.
Taenge de middich begoos ich m'n smouwere op te aete. Ich maakde míen hènj gêt zuuver in de Kanaal en maakde ze drwèch aan m'n korte brook. Op die pille houw de Mem fluitkjès en gekaok spek gedaon. Mit get waater óét de beugelflesj speulde ich die weg.

Nao de middich höb ich nog ëttelikke kjère 't huij gedrèjt. Dóe bën ich mit de maaj op aubele gaon vësje. Zwa höb ich mich dae ganse daach good geammezeerd. Taenge 5 óére mós ich héives gaon, ómdat de vaerman dan óuch óétsjeide. Wie ich bíé ós kaom, haet de mem de vésjkes die ich gevange houw, zuuver gemaak. Ze maakde dao e saortemënt peree van.

M'n Mem houw ëttelikke daag laater Deur van Thómmesse bestëlt óm't huij te gaon laaje en nao de Groenewald te vaare. Geer wèt intösje dat de brök kepot waor. Dus Deur mós euver Gäöl of Stéin vaare. Ich waor natuurlijk Henske veurop óm mit Deur mit te gaon.

Noonk Haarie en noonk Sjang ginge al mit de fits nao de Kenaal óm 't huij vanaaf de díék nao ónger te brénge. Me koos neet mit de kar taenge dae stíele díék op. Dat verstéít zich.

Ich zaot mit Deur op die kar en zaog die grwatte vot van Fannie. Zwa sjreef zich dat paert van Deur. Achter op de kar laog de móelzak, 'ne top en 'n mëlktuit mit waater. Ich höb, ich wéít neet mjè wíe lang, mit verwónjering nao die kónt van Fannie gekeeke. Geer ként uch wirkelik neet veurstëlle wat 'ne indrök dat geuf aan 'ne kóét van 'n jaor of 8,9. En Fannie leep mèr, zwa te zeen, op häör dwaje gemaak veur de kar. Deur hoofde niks te zëGGe.
Deur haet mich verdutsj dat 'r euver Stéin mós gaon en neet euver Gäöl. Fannie zou nwats van ze laevesdaag de Maasberg opkómme mit 'n gelaaje kar. Aaf ging nog waal, mèr op, nein dat waor teväöl gevraog van Fannie.

De ganse waeg höb ich mich gepaertskeutelt geveult. Es veer langs kénjer kaome, geer ként 't geluive of neet, waor 't jus of die sjelóes waore. Zwa keeke ze nao mich op. Deur waor 'ne jónkgezël, dae neet väöl zag. Mer dat vónj ich gaaróét neet erg. Ich hóuw waal get anges te doon en te kíéke. Ich waor waal zwa grwêtsj, dat ként zich géíne veurstëlle. En dóé zúús de waerelt ouch van 'ne gans angere kènjt. Dóé kéns väöl wíer kíéke.

Wie veer, nao 'n óer of óngerhouf, bíé de díék kaome, laog 't huij al op 'ne houp klaor óm gelaaje te waere. Mér Sjang en Haarie roukde zich 't jèste 'n segrèt en Deur pakde zich e sjikske. Ouch drónkje ze zich get waater óét de tuit die op de kar laog. Fannie kreeg ouch get de zóépe. Daonao deeg Deur häör de móelzak óm.

't Laaje van de kar waor zwa gebäört. Dóe woor 't huij mit e paar zeilder vasgemaak. Wíe ich vroog of ich baove op de kar maogde zitte, begooste de 3 mansluu zich te vréígele. Deur vónj dat te gevjèrlik. Noonk Sjang en Haarie lóesterde aevel neet nao Deur en hólpe mich baove op 't huij. Nóé verangerde de waerelt zich veur mich op 'n meneer die ich neet ónger weurt kén brénge. Dóé wèts neet watste zúús. Op die wêgde van zwa 'ne maeter of 3,4 zúúste alles op 'n anger meneer.
Ich mót waal zëGGE dat ich in 't begin toch waal é bitje flóp houw. Ich heel mich de jèste menuute good vas aan de gespanne zeilder. Mèr wie veer einmaol ónderwaeg waore nao Aelse woor ich ummer vríejer. Dao waor aevel waal e grwat naodéíl. De luu en de kènjer kooste mich neet zeen zitte. En dat vónj ich mèr niks. Maogste 'ns get epaarts en nóé ként dich géíne zeen.
Op vandaag kén ich mich dat nog ummer veur de géís haole wat ich dóe belaef höb.

Wie veer in de Groenewald kaome, voor Deur de kar veur 't lóék van d'n euverdén. Ich krwap d'n euverdén op en noonk Sjang krwap op de kar. Hae begoos de kar aaf te laaje en noonk Haarie verdéilte 't huij euver de zölder. Wíe ze gereid waore, houw de Mem de koffe klaor en laoge get smouwere zwart brwat op de taofel. Nao 'n úurke vertrokke alle 3 de manslúu en kaom veur mich 'n énj aan 'n sjwan belaefenis.

Nóe doon ze datzelfde wirkske mit 2 man in 'n hauf óer. En zónger meug te waere. Alles géít mit mesjienes. Alles bíéjéín waore ze dóe óngevjèr mit 2 man 30 óére aan 't póejakke.

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer) 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 7 -

Foto boven: embedded met dank aan Jan de Jonge "Van Hoogstammen en Land en Heren van Stand"

Es ich de spaorbrök in Terhaage euverloup, mót ich dëks aan de tíét dénke wie veer mit 'ne tróp kénjer nao de Duuker bíé Gäöl leepe. Dat waor in de fekans of ouch waal op Goonsdigmiddig. Veer ginge dao reigelmjèssig heen óm te speele. Dao houwste de zènjtberg, de keezelberg en de Duuker. Dao kreegste waal 'n paar óére óm.

Veer waore méístes mit 5 pës 10 kénjer. Eederéín dae op sjwal zaot kóos mitgaon. Maedjes en jónges. De laeftíét laog tösje de 6 en 12 jaor. Zwaväöl kénjer bíéjéín zeuke waor gaaróét neet lêstig in dae tíét. In de ómtrëk waore zat femiejes mit 'ne smaer kénjer. Die keeke neet op éíne mjè of minder. Veer leepe of door Katsep en 't Ermsterveljt of door Terhaage langs de Kníensheuvel.

Afbeelding: Guus Peters

Mèr veur veer dao waore koos waal 't ein en anger gebäöre. Veural es de próéme, appele, paere of anger fruit haos of gans ríép waore. Zwaget kooste toch neet laote hange. De méíste van ós wiste sjus wooste zónger flóp get koos plökke of opraape. Veer waore aevel te klein óm aan de tek te kómme óm te plökke. Dus dao mós haos allezelaeve eine de boum inkróépe. 

Bíé gezadde weije woor eine of tsjwè man op de óétkíék gezat. Veur veer aevel 'n wei inginge woor waal de rolverdeiling bespraoke. De grwater jónges móste mit saamegevouwe hènj taenge de stam van de boum gaon staon. De kleinere stapde dan op die hènj en krwap de boum in. Dae plökde dan 't fruit of sjöddelde aan de tek. Zwa veele de appele, paere of wéít ich wat nao óngere. Dae plökker houw waal e grwat naodéíl. Es de boer of 'ne angere minsj de wei inkaom, mós 'r zich óét de boum laote valle of blíéve zitte. Dus dae waor méístal de klos.

Zwa houwste in Terhaage 'n wei van Sjaak van Doorke die ram vol sting mit Merketons. Es veer dao langs leepe kooste neet d'r van aaf blíéve. Verdomme, wat waore die lekker en saapetich. Es ich dao aan dénk, löp mich 't saap nóé nog langs m'n kin. Mèr dao móste allezelaeve goot óétkíéke. Veur Sjaak houwe veer toch waal e bitje strank. Dae leet neet mit zich speele. Es dae dich te pakke kreeg dan waorste nog neet jäörig.

Zwa haet mich 'ne boer op de Staasjewaeg 'ne kjèr te pakke gat. Bíé häöm achter in de hóéswei sting 'ne grwatte nootebóúm. Tóendertíét bestóng 't bäöveste gedéílte van de Jurgestraot nog neet. Dao leep e smaal vootpaat. Goot en waal. Ich waor de wei in gekraope óm mich get neut te "zeuke". Mèr obbéns houw mich dae boer te pakke. Woo dae gezaete haet, wéít ich nóé nog neet. Ich kreeg ze 't jèste óétgebuult. Mèr dóe gebäörde get woo ich neet op geraekent houw. Hae dúude mich 'ne kelder in, deeg de deur toe en deeg ouch nog 't leech óét. Ich wéít neet wielang ich dao gezaete höb, mèr dao bén ich nwats mjè in de hóéswei gewaes. Dat maog geer waal wéíte. Mèr dat effe tösjedoor.

Zwa houwe veer óngerwaeg méístes waal get te knatsje of te aete. Wíer deege veer ónderwaeg ouch waal versjeije speelkes. Bíé de kníensheuvel woor allezelaeve e saortemënt kamp gehouwe. Waeme 't jèste baove waor. Dóé koos toendertíét op 2 meneere nao baove gaon. De méíste van ós wiste waal wat de korste waeg waor. Mèr doe houws ouch van die klótsköp die 't nwats ljèrde.

Vlak nao d'n aorlog ginge veer ouch nog waal 'ns kíéke woo dat pruuses vleegmesjíén óét de loch waor gevalle. Dat waor vlak bíé de Kníensheuvel. Es veer dan wíer nao d'n duuker leepe, móste mit tóére waal goot óétkíéke. Es pas 'n sjóel raenge gevalle waor, koos 't vootpaat waal 'ns gans glitsjetig zeen. En este van dat paat aafglitsjde, kooste waal 'ns deep valle. Omdat de méíste van ós op klómpe leepe waor dat nog gedvjèrlikker. Es veer dan éntjelings bíé d'n Duuker kaome, begoos de eigelikke spas.

De tróp kénjer veel óéteréin. D'n éine ging nao de zènjtberg, d'n angere kraop de keezelberg op. Gelökkig waore dae naodemiddig mèr e stök of 3 kénjer óét 't dörp dao. Zwa houwe veer plaats genóg.

De maedjes ginge sêlje of nwats de keezelberg op. Dao móste allezelaeve goot óét d'n doppe kíéke en ouch verzichtig zeen. Este dao 'ne tórvel maakdes, kóste dich waal éns éin beruike. Bloojende êrm of béin waor niks bezunjers. Veer houwe ouch niks bíé ós óm eine get óm z'n béín of êrm te winjele. Géín plaosters of verbènjt. Waor 't gans erg dan woor waal 'ne "zuuvere"snóefplak gebruuk.

Este baove op de keezelberg waors, kooste neet op d'n vot gaon zitte en zwa nao óngere sjuitere. Dat pitsjde versjrikkelik. Nóé mót ich waal zëGGe dat de keezelberg méístes alléin bíé 't póepverstaeke gebruuk woor.

De méiste verammeseerde zich aevel op de zènjtberg. Dao kooste doon en laote watste wous. Geer mót uch veurstëlle dat dae "berg" 'ne maeter of 15 wag waor en 'ne maeter of 3 breit. Op dat stök stónge géin strúúk of brjèmme. Dao laog alléin mèr zènjt.

Elsloo Kiezelberg Zandberg 1927

Links de Zandberg en rechts de Kiezelberg anno 1927 

De gezwangste jónges van ózze tróp ginge kuitelentaere nao óngere. Mèr este dat te vlot en te dëks deegs, kooste op e gegaeve ougenblik waal éns nao díene aosem gíege. Dan móste ouch die gelpnaaze effe óétraste. De méíste van ós leepe op dae zènjtberg bêrves. De sjoon en klómpe laoge méístes óngeraan de berg. De grwaater jónges en maedjes prebeerde waal mit tóére de baek mit stéin en têk aaf te sleete. Daodoor kaom 't waater waager te staon. Kaom 't waater wag genóg dan móste de ratte, die in 't bat zaote, óét hun laoker kómme. Dan stónge de jónges gereid om mit klöppele achter de ratte aan te gaon. Ich höb mèr éíne kjèr mitgemaak dat dit gelök is.

Veer deege dao versjeije speelkes wie poepverstaeke en lènjt verouvere. Ouch waore waal jónges die ónger de duuker doorleepe. Mèr dan neet euver 't vootpaat, mèr door de baek. Omdat de klauwe in de baek glaat waore, maakde ze waal éns 'ne sjuiter en woore dan zéíknaat. Zwa erg waor dat ouch weer neet ómdat 't toch good waer waor. Dae drwègde waal.

Déks ginge e stök of 3,4 jónges ouch waal hazelwörm vange. Mit e pwênhènjtje ging dat aevel neet. De hazelwörm waore óngevjèr 40 sentimaeter laank en lêstig te vénje. Ze zaote op die plaatse woo de grónjt ummer naat waor. Este éíne zaogs, houwste 'm nog lang neet gevange. Dat deerke houw 'n vraem gewénde. Este häöm bíé z'ne start pakdes, leet 'r dae los en sjwat 'r ónger de blaajer of tek eweg. Dan stóngste dao te kíéke wie e sjaop, mit de start in d'n hènj. Ingeval datste éíne wous vange, móste 'm allezelaeve aan de veurkènjt pakke. Dat ging waal, want gevjèrlik waore ze neet. Ze zeen óét wie e slengske, mèr 't is eigelik 'ne salamander.

Ich wil nog opgaeve dat de duuker rónjt 1863-1865 gebóet is. De íézere waeg tösje Zittert en Mestreech is in gebruuk genómme in 1865. De brök in Terhaage is in 1864 gebóet. Dat jaortal stéít op de brök aangegaeve.De zènjtberg en de keezelberg zeen laater óntstange. Door grónjtversjuuvinge höbbe ze tösje Aelse en Bunj versjeije kjère liGGe te klwatte óm de reels good vas te lëGGe. Daodoor móste ze väöl grónjt verzëtte. De zènjtberg en de keezelberg zeen aangelag rónjt 1927 bíé de aanlëG van de kenaal. Trouwes, de zènjtberg is neet mjè te vénje. Dae is ram toegegreujt mit geströp, óngerhout en búim.

Es 't tíéd waor óm héíves te gaon, woore de sjoon en klómpe bíéjeingezeuk. Vraog mich neet wie veer wiste dat 't tíéd waor óm héíves te gaon. Géíne houw 'n horlaozje en toch waore veer meistes op tíéd bíé ós. Soms kaome veer waal 'ns te laat in de Groenewald. Es veer door 't Ermstervèljt trukleepe en 't waor jus ougstíéd dan koos 't gebäöre dat veer ouch nog 'n aamelank ginge zeumere. De méíste kénjer waore veural aafgevaeg op têrf. Dao woor wëk van gebakke.

Este mit e stök of 10 man begoos te zeumere dan houwste al vlot get zange bíéjéín. Bíé 't zeumere woore de aore opgeraap die op 't lènjt laoge. Dao woore dus haos géin aore óét de bössele getrókke. 'n Zang waor 'ne wösj têrf of kaore dieste mit éín hènjt koos vashouwe ónger de aore. Kooste de zang neet mjè vashouwe dan woor de zang mit strwè bíéjéín gebónje.Dao waore allezelaeve jónges en maedjes die waal mitzeumerde mèr die de zange dan aan 'ne angere gaove. Veural de kènjer van de femiejes mit väöl kènjer wolle die zange waal höbbe. Dao waor ouch e gezëGde: 10 zange is 'n bössel.

Ouch deege veer mit tóére effe tösjedoor nog e pötje poepverstaeke. In die húíp mit 8 of 10 bössel. kaore, terf, gaes of haaver kooste dich sjwan verstaeke. Es 'ne houp waal éns ómveel, waor 't de sjout van degeene dae die húíp houw opgezat veur te drwègge. Veer waore neet hènjig en sterk genóg óm de bössele weer rechop te zëtte.

Kaome veer énjtelings in de Groenewald dan woore de méíste kénjer effe 't "óngerstebaove" gehouwe óm de zènjt en anger nöttigheit óét de kléíer te sjöddele. Gewêsje woor géíne. "Wêsjdaag"waor allein op Zaoterdig. En toch waore de méíste kénjer en luuj gezónjt. Zwa zeet geer mèr weer datste ouch zónger TV, playstation en anger moderne dénger d'n tíéd good kéns ómkríége. 

Pës de volgende kjèr..

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer) 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 8 -

Versjéíje daag geleeje trampelde ich langs de staasje en ging op éin van de bènk zitte óm mich gêt te raste. In de tíét dat ich dao óm mich haer zaot te kíéke, kaome 2 lektrisse treins langs. Míen gedanke ginge dóe truk nao de tíét wíe ich mit de Mem veur de jèste kjèr mit de trein nao Mestreech bén gegange. En neet mit 'ne lektrisse- mèr mit 'ne stoumtrein. Ich dénk dat 't in 1946 waor.

Op 'ne gezadde daag deeg de mam mich m'n móntóéring aan woo ich m'n kemúúne in gedaon houw. Ich mós nog altíét wénne aan m'n sjoon. Ich houw pës 1944 op klómpe gelóúpe. De sjoon maogde ich alléin mèr op Zóndich aandoon. Ouch m'n zösterke Annemie maogde mit. Veer trampelde mit ós dríeje euver de Steinderwaeg, dae dóe nog neet getart waor, nao de staasje. De Mem gólj de kaertjes. Veer stinge e menúút of 10 te wachte wie ich van de kènjt van Gelaen rouk zaog. Ich houw al dëkker 'ne trein gezeen. Mèr wie dae stoumlokomotief korter bíé kaom, kreeg ich toch waal e bitje flóp. Hae kaom haos rech op ós aaf. En dat dénk woor ummer grwaater. Van alle kènjte spíede hae rouk en stoum. Piepentaere en krakentaere stopde de trein.
Dóe ging 'n deur van de waagon aope en stapde 'ne man óét dae 'n rwai patsj op houw. Hae hólp ós mit instappe. Ich prebeerde op 'n houte bank te gaon zitte. Dat ging mich aevel neet zwa gemaekelik aaf. Die bank waor te hwag veur mich en míen zösterke. Nao gêt gesjraavel lökde 't waal. Míen béin hinge gêt te bêmmele langs de bank. Wíe de trein begoos te vaare, mós ich mich goot vashouwe óm neet van de bank te valle. Dat dénk sjöddelde alle kènjte óét.

Ich zaot aan de róét en zaog wíe veer ónger de brök in Terhaage voore. Effe wíer kaome veer langs de Kníensheuvel. Ongerwaeg flötde de lokomotief 'ne kjèr of víef en zaog ich mit tóére de rouk langs de róét gaon. Dae rouk waor méístes wit mèr mit tóére ouch gans zwart. Ongertösje waor dae man mit z'n rwai patsj weer truk gekómme en houw aan de Mem de kaertjes gevraog. Ich mirkde waal dat de trein helder ging dan míene pap of ich fitsde. Ouch Sjefke Janssen zou 'm neet kénne bíéhouwe en dat waor toch 'ne hjêl gooje fitsrenner. 

Wíe veer in Mestreech aangekómme en óétgestap waore, mós ich van de Mem 'n hènjt van míen zösterke pakke. Ich maogde häör neet mjè loslaote, zag ze. Wíe veer in de staasje kaome, wís ich neet wat ich zaog. Zwa 'ne kemèijer van e gebóé houw ich nog nwats gezeen. 't Waor haos zwa hwag wíe de kirk in Aelse. Bénne in dat gebóé waor 't gelóét ouch gans anges. Wie ich verpópzak bleef staon, pakde de Mem mich bíé 'n hènjt en trók mich mit nao bóéte. Ouch dao zaog ich hóézer die väöl grwaater waore es in Aelse. Ich kaom neet óétgekeeke.

Streekmiuseum Elsloo Trampele Trein naar Maastricht3

De Mem pakde ós nóé alletsjwè bíé 'n hènjt en begoos 'n lang straot in te loupe. Nao 'n menuut of 10 trampele kaome veer bíé 'n brök. Laater höb ich gewêrt dat 't de Servaosbrök waor. Euver 't jèste gedéílte móste veer euver plênk loupe ómdat de brök kepot waor. Der Prúúse houwe de brök in september 1944 gedéíltelik opgeblaoze. Ich houw waal strank want door de plenk haer zaogste de Maas ónger dich doorstruime. Die plenk laoge neet al te vas. Ouch de laene aan beitskènj van dat "vootpaat" rammelde dat 't verrëkde. Dae daag höb ich ouch veur de jèste kjèr mjève gezeen die euver de Maas vlaoge. 

Wie veer euver de brök waore, ginge veer 'ne maeter of 100 wier, rechs in. Veer waore nog géin 50 maeter die straot in of de Mem bleef staon en wees nao 'n deur van e gebóé. Dao mótte veer nao bénne, zag ze. Dit neume ze de poesjenêllekelder. Ze speele híéje mit póppe verhäölkes van Jan Klaose en Ketríen. Van dae Jan Klaose houw ich nog nwats gewert. Ich kénde alléin Tjeu van Harie van Klaose. Mèr good en waal. De Mem gólj kaertjes en veer ginge nao bénne. Nao versjeije menuute ging obbéns 'n bel. Op de búun ginge de gerdíéne aope. Dao sting e saortemënt kas. Ouch van die kas ginge klein gerdíénkes aope en begoos éíne holles te kalle. Ouch zaogste versjeije póppe. Dae Hollenjer begoos e verhäölke te vertëlle en ging mit z'n póppe van lénks nao rechs en op en neer. Mèr die vertëlsekes waore zwa leuk dat op e gegaeve ougenblik eederein begoos te lache. Ouch de grwatte luu. Ich mót zëGGe dat ich mich good verammeseerde en vónj 't erg wie dae Hollènjer óétsjeide mit vertëlle. Dao zeen veer nog dëks truk gegange es veer weer in Mestreech kaome. 

Wie veer weer bóéte stinge, leep de Mem de straot wíer aaf. Dóe kaome veer op e grwat plein. Dat zal waal de Vríéthof zeen gewaes. Dao sting e verrëkdes grwatte kirk. Mèr de Mem sjeen géíne tíét te höbbe. Ze pakde ós weer bíé 'n hènjt en leep wier. Pës veer aan 'n grwatte slechterie kaome. Dao sjwat ze mit ós nao bénne. Wat dóe gebäörde zal ich nwats vanzelaeve vergaete. De vrouw en de man die achter de twanbank stinge, leepe nao de Mem en pwênde die. De Mem zag get taenge die tsjwè en wees nao míé zösterke en mich. Dóe pakde die tsjwè ós vas en begooste ós te knóévele. Zwa hêl dat míé zösterke begoos te bäöke.

Effe laater zaote veer mit ós drieje en die vrouw in de käöke. Dóe wêrde ich dat míéne pap híé e jaor of 8 gewirk houw en híé 't ambach van slêgter geljèrt houw. Hae waor in 1937 nao de Maurits gegange en haet dao baovegrónjts gewirk. Door d'n aorlog houw de Mem en de pap die luu neet mjè kénne zeen. Dae slegter sjreef zich Sjeng Moonen. De naam van de vrouw wéít ich neet mjè. De slegterie laog in de Bosstraot. Wat höbbe veer ós dae naodemiddig in óze geeles mótte hóuwe. Van húíp booterhammevléísj pës vlaai en ouch nog 'ne rómfel búunekes. In Mestreech zeen dat babbelaere, zag die vrouw. Zwaväöl limmenaat höb ich nwats mjè gezuijelt. Verdomme wat höb ich mich dóe begaait. Ze zagte vreuger waal éns: van baove kénste draan veule en van ónger stéít 't op de stool. Zwa waor 't waal.

Wie 't tíét woor óm héíves te gaon, kreeg de Mem 'ne smaer knakweuskes in häör kallebas gedúut. Laater hób ich gewert dat dae Moonen in gans Mestreech beként sting veur z'n knakweuskes. De slechter mit zíen vrouw zeen laater nog dëk op Zóndich in de Groenewald gewaes. Van de trukreis wéít ich niks mjè. Dat kaom ómdat ik verrëkde van de bóékpíen

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer) 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 9 -

Wie ich lës langs 't voetbalvêljt van Haslou leep, mós ich trukdénke aan dae tíét wie dat vêljt nog in de baenjt laog. Veur ich aevel dao euver gaon sjríéve, wil ich effe get vertëlle euver de gesjichte van Haslou.

De jêste voetbalclub woor opgerich op 4 april 1922 en sjreef zich RKEFC (Rooms Katholieke Elsloose Football club). Wie geer ként zeen, kalde ze dóe al éngels!! 't Vêljt laog achter bösbedríéf Heythuisen. Dees club ging aevel al in 1926 euver de kop.
In 1931 woor 'n nuuj club opgerich ónger de naam EVV (Elsloose Voetbal Vereniging). Ouch die club speelde mèr 2 jaor. 't Vêljt laog op de hook Schutterstraat-Veestraat.

Begin 1941 kaom pestwar Helgers mit de veurslaag 'n voetbalclub op te richte. De Pruuse houwe haos alle vereiniginge verbaoje. In 't dörp waor daodoor niks te doon. De Pruuse vónje 't waal good dat de luuj aan sport deege. De pestwar vónj genóg Aelsenaere die zich wouwe aanstrênge óm zwa 'n club op te richte. Op 1 Juli 1941 woor Haslou gestich, o.a. door dokter Gielen en de hjèr Stassen.

Vanaaf 1942 maogde ich haos eedere Zóndig mit míéne pap nao 't voetballe. Hae zat mich dan achterop de draeger van zíéne fits. Dae fits houw hêl bènj. Die woore méístes gemaak op de koel van e saortemënt rubber. Dat waor hjèl gêt anges es die bènj van vandaag de daag. De fits rammelde dat 't verrèkde. 'n Fitsebêl houwste ech neet nwèdig. Eederein hwèrde dich aankómme. Es veer aan de Maasberg kaome, mós ich allezelaeve van de fits aaf. Veer leepe dan pës ónger. De Maasberg waor in dae tíet neet väöl mjè es e keezelpaat. Dus te gevjèrlik óm 'm aaf te fitse.

Trampele Coronatied Haslou 03

't Voetbalvêljt laog lénks langs de waeg van Aelse nao Gäöl. Ongevjèr 'n 100 pês 200 maeter veur de "dwarsdíék" dae in de wéíje liGG. Dat voetbalvêljt waor gewoon 'n wei mit 2 goole. Tsjeu óét de Meule (fam.Lenssen) houw die wéi veur 'ne sókkere niks aan Haslou verpach. 'ne Graasmjèjer houwe ze neet. 't Graas woor aevel aafgedaon door de keu die dao rónjt leepe. 't Verstéít zich dat me veur 'ne mêtsj de kooflatte mós spreije of opruime. Veur de spas woor waal 'ns éíne "vergaete". Ouch de moutheuvele móste gespréít en opgeruimp waere.
Geer ként uch veurstëlle dat 't vêljt neet zwa glaat waor wie e biljartlaake wie vandaag de daag. Mèr daodoor gebäörde waal dénger woo óm gelache kós waere.

Kalk óm de streepe te trèkke houwe ze ouch neet. Die streepe trókke ze aevel mit zaegmael dat ze mit kar en paert bíé sjríénemaekers in Gäöl of bíé Bours in Katsep haolde. Ouch houwe ze géin keet of zwa. Dus es 'n sjóel raenge kaom woor eederein zeiknaat. Dao stónge jus get búim wooste kós sjóéle. Mèr in de wéntjer höbbe die min blaajer. Dus väöl hólp dat neet.

Geer ként uch lichelik neet veurstélle wie 't vêljt nao 'n sjóel óétzaog. De luuj móste dan door 't naat graas baaje. Es 't graas dan gêt hwag waor, kreege ze naate pwêt. Door dat getrampel óm 't vêljt ónstónge paetjes van sladder. Behauve naate veut, begaaide ze zich ouch nog hun sjoon. Degene dae klómpe aanhouw, houw dao géin las van. Dat verstéít zich. Ich kóm laater nog te kalle euver de meneer wie en woo de voetballers zich móste ómkleije. 

Ouch 'n aafrastering houwe ze neet. Dat wilt neet zëGGe dat de luu zich in dae tíét allezelaeve goot gedrooge en sjwan achter de líéne bleeve. Om de dwaije dwat neet. En 't snootere en sneure is van alle tíét. Omdat 't vêljt naeve de Hemelbaek en de bosj laog, mós de bal geréígelt óét de búim en de baek gehaolt waere. Dat woor gedaon door de al gêt ouwer jónges. Dat leep aevel neet ummer op rölkes. Es eine euver de baek mós sprénge, gebäörde 't waal éns dat 'r in 't waater terêchkaom. Es 'r gelök houw, kreeg 'r alléin mèr naate veut. Houw 'r pech en veel 'r zwa lank es 'r gewasse waor in de baek dan mós 'r héíves gaon óm zich óm te trékke of leep 'r de ganse naodemiddig harsstikke naat rónjt. Bleef de bal in 'ne boum hange dan mós weer éine in dae boum króépe óm 'm dróét te haole. Geméínlik leep dat waal goot aaf. Hwagóét 'n vief in 'n brook en dat waor 't dan. Kreeg 'r alléin bíé hun op z'ne soodemíeter en mit tóére ouch nog gereete.

Trampele Coronatied Haslou 04

Gemeinlik houwe ze mèr 2 bêl. Euver dae bal mót ich effe gêt óéteréínlëGGe. Dóé hóus 'ne bénne- en bóétebal. De bóétebal waor gemaak van stökskes laer van ca. 4 bíé 10 sentemaeter, die aanéín genjèjt waore. Dao waor 'n äöpening van óngevjèr 6 sentemaeter laank, woo de bénnebal nao bénne geduut kós waere. De bénnebal waor van e saortemënt rubber, wie 'ne bénnebènjt van 'ne fits. Dae woor in de bóétebal geduut en dan opgepómp mit 'n fitsepómp. De äöpening woor dan tóegebónje mit 'ne laere ríestartel. Kaom zwa 'ne bal in 'n däörehëk en ging 'n däöre door 't stiksel dan leep dae laeg. Houwe ze géíne angere bal, dan woor gewoon 'n extra rös gepak óm de bal te plêkke.

Dao waore 3 maote bel. De kleinste veur de kénjer, de middelste veur de A en B aelftalle en de grwaatste veur 't jèste en anger aelftalle. Nóé mót geer wéíte dat, es 'ne laere bal naat weurt, dae bal zeeker 2 kjère zwaorder weurt. Dae waogde dan óngevjèr aeveväöl wie 'ne basketbal. En dat waor veural te mirke bíé 't köppe. Houw daegene dae köpde de pech dat 'r de bal op z'ne kop kreeg woo dae toegebónje waor mit dae riestartel, dan leep 'r zeeker 'n hauf óer rónjt mit dae aafdrök op z'ne veurkop. 

Veur ich wíer gaon, wil ich uch óéteréinlëGGe woo de naam Haslou vanaaf kump. Zwa tösje 875 en 900 ginge de Noormanne strúípentaere door versjéíje lènj. Dat deege ze vanaaf kampemënte. De geljèrde zeen zich nog neet éínig, mèr lichelik waor zwa e kampemënt ouch in Aelse. In de ouw gesjrifte kómme veur Aelse o.a. de naame Aschlo, Ascloha en Haslo(n) veur. Haslou is, wie geer ként zeen, geneump nao Haslo(n). Woo de klankverbastering vanaaf kump, is neet te verklaore.

Op 'ne gezadde Zóndig in 1941 kooste de Aelsenaere die wouwe voetballe zich aanmêlje. En 't leep störm. Dao waore mèr êffe 108 man die zich bíé de nuuj club wouwe insjríeve. Dao waore aevel ouch 'n 30 man bíé die al bíe Caesar(kamp) óét Baek voetbalde. Dokter Gielen, de veurzitter van Haslou, wou die neet höbbe. Dat waore "deserteurs", zag 'r. Laater is 'r aevel bíégedrèjt.

Ich wil uch nog 'n hjèl sjwan gesjichte vertëlle euver de aanvraog bíé de NVB {Nederlandsche Voetbalbond} óm 'n nuuj club op te richte. In dae tíét kreegste géin permisje ês 't voetbalvêljt bénne 30 menuute "gaans", dus loupentaere, vanaaf 't vêljt van 'n anger club laog. In 'ne breef van de Hjèr Stassen, de sikkertaares van Haslou, sjreef dae, dat 't vêljt 35 menuute "gaans" van 't vêljt van Caesar laog. Dat vêljt van Caesar(kamp) laog in dae tíét woo nóé de oprit van de autowaeg nao Mestreech is. Lichelik haet de Hjèr Stassen getrampelt en geklênjert en neet doorgeloupe. De NVB waor 't éínig mit Stassen. In Baek waore dóe 2 voetbalclubs. Doordat nóe zwaväöl leeje nao Haslou euverleepe, zeen die 2 clubs in 1944 gefuseerd.  

Wíe kaom 't bestuur van Haslou nóé aan de kleure zwart en wit veur de kleijing? Ze houwe neet väöl mäögelikhéíte door d'n aorlog. Gekleurde hummes waore zwa wíe zwa neet te kríége. Mèr eederéín houw waal e wit humme of bloes. Zwarte stóf houwe de luu in Aelse waal genóg. De vrouwluu leepe in dae tíét haos 't ganse jaor in rouwkleier rónjt. Dus eederein dae voetballe wou, koos zich e zwart breukske laote njèje door de mam of éin of anger tant. De haoze mit zwart-witte streepe woore gestrik door wéít ich waeme. Ze waore ouch neet allemaol 't zelfde. 'T éi paar haoze houw smaal witte streepe, 't anger paar houw brei witte streepe. Dat laog gans draan of degeene dae ze gestrik houw väöl of min wit of zwart gaare houw. Daodoor leepe ze dus bekans allemaol mit versjeije haoze aan.

Wíe kaome de speelers aan voetbalsjoon? Dat is e gans epaart sjaapíeter. In d'n aorlog waor zwa goot es alles op de bón. Zónger bón kooste niks gêlje, behauve op de zwarte mêrt. Wou d'n éín of angere zich nuuj sjoon gêlje dan mós 'r zich mêlje bíé de Hjèr Stassen. Van dae kreeg 'r bónne woomit 'r zich bíé de sjóester sjoon koos gêlje. Méístal dóérde dat maonje. Daobíé kaom ouch nog dat die klómmele hjèl kosspeelig waore. Väöl luuj kooste zich dat neet léíste. Daoróm woor nogal éns getóésj. De lénksbóéte gaof zíéne  rêchtersjoon aan de rêchsbóéte. De rêchsbóéte op zíen bäört gaof zíéne lénkersjoon aan de lénksbóéte. En nóé mèr houpe dat ze óngevjèr dezelfde maot houwe. Nao de kleur woor zwa wie zwa neet gekeeke.

Omdat Haslou géin keet of zwagêt houw, zaogste zwa taenge hauvertsjwè 't zóndesmiddes, de speelers in vol voetbaltenuu nao de baenjt trëkke. Of op de fits óf te voot. Waor 't waer neet al te goot, dan houwe ze euver hun voetbalkleijer hun zóndesse kleijer aan. Es ze dan bíé 't vêljt kaome, deege ze hun jeske, brook en euverjas óét en hinge die euver de fits. Geer mót wéíte dat ze in dae tíét géin "trainingspakken"houwe. Die zeen väöl laater óétgevónje.

Omdat de mêtsj óm 2 óére begoos, houw pestwar Helgers 't lof mótte verzëtte van 3 nao 6 óére. Haezelf houw de aanzët gegaeve óm Haslou op te richte. Nóé koos 'r neet beginne te snootere of te zeivere dat de luu leever nao 't voetballe ês nao 't lof ginge. Hae haet zich trouwes ouch nwats beklaag.

Trampele Coronatied Haslou 02

De voetballers van de bezeukende club kooste zich ómtrëkke in 't paatroonaat (gelaege taenge-euver kaffee Auwt Aelse, noe appartemënte). Daonao móste ze dan te voot of mit de fits nao de baenjt. Dat paatroonaat deende ouch ês vereinigingslookaal.

Es de sjéítsrechter veur rös houw geflöt, ginge de speelers versjéíje dénger doon. D'n éíne ging zich op zie gemaak e segrëtje rouke. D'n angere drónk zich get óét 'n beugelflesj woo waater, tjè of gazeuse-limmenaat in zaot. Die flesj houw 'r zelf mitgenómme. Weer 'ne angere ging achter 'ne boum staon óm z'ne kleine hjèr de grwatte waerelt te laote zeen. Weer angere stónge gewoon mit de luu te ouwhoore.

Doordat in dae tíét nurges gêt te doon waor, kaome allezelaeve 'ne houp luuj nao de baenjt. Tösje de 100 en 150 man, waor gans normaal. Trouwes, 't waor ouch verbooje óm zónger permisje wier ês 5 km. van d'n hóés aaf te gaon. Waor de mêtsj aafgelóúpe, dan ginge de voetballers van de bezeukende club truk nao 't paatroonaat. Dao kreege ze dan e kumpke mit koud waater óm zich te wêsje en hun zóndesse kleijer aan te doon.

De voetballers van Haslou waore in 2 pertieje te verdéíle. Ein pertie ging óngewesje en in sport-tenuu héíves óm zich dao te wêsje en óm te trëkke. De anger pertie speulde zich in de Heemelbaek de sladder gêt van hun béin en êrm en ginge zich éíne pitsje in d'n éín of angere kaffee. Ze houwe allezelaeve 'n raej. Ofwaal ze móste zich éíne op 't verlees ofwaal op de wéns drénke. Méístes bleef 't neet bíé éin of tsjwè glaazer. Dat verstéít zich.

Omdat in d'n aorlogstíét géin bösse en autoos waore, mót ich uch waal gêt gaon vertëlle euver de óétmêtsje van Haslou. Door de Voetbalbónjt woore de clubs zwa ingedéílt dat de aafstènjt neet mjè es óngevjèr 10 kieloomaeter waor. Mèr 't kaom toch waal veur dat ze nao Söstere of Sjinvêljt móste fitse.

Geer wèt intösje dat de kwalletéít van de fitse neet al te goot waor. Ging 'ne fits óngerwaeg kepot op de haerwaeg dan woor dae achtergelaote bíé éin of anger femieje. Op de trukwaeg woor dae fits weer opgepik. Daegene wat pech houw, krwap dan achter op d'n draeger van 'ne kammeraot. Veur de spas ging dae mit tóére ouch waal éns op de stang zitte. Dat waor aevel neet al te verstènjig. Door dat gewich aan de veurkènjt van de fits koos waal éns de bóé of de sjièr kepot gaon of braeke.

Zwa zeen ze 'ne kjèr trukgekómme van Sjinvêljt wíe 't óngeréns begoos te sníeje. Op de haerwaeg houwe ze de pech gehat dat 2 fitse kepot waore gegange. Dus daegeene woo de fits van kepot waor, zaot op d'n draeger van 'ne kammeraot. Daobíé mós 'r dan de kepotte fits mit éín hênjt vashouwe. 't Waor al harstikke duuster wíe ze in Aelse aankaome. Mèr spas houwe ze waal gehat, zagte ze.

De voetbalkléíjer woore méístes in 'n gezët gedrèjt en achter op de draeger gebónje. Bíé raengewaer waore die kléíjer al zéíknaat, veurdat ze begooste te voetballe. In Spaubaek waor 't 'ne ganse sjwanne petik. Dao móste ze zich wësje in 'n baek die langs 't vêljt leep. De voetballers kreege nog géí kumpke óm waater in te doon. E paar gesjichte mót ich uch waal nog vertëlle.

In 1945-1946 voetballe 't jèste en tsjwède aelftal in dezelfde klas. De óétslaeg óngerling waore 6-4 en 4-8. 't Jèste aelftal mót 'ne beslissingsmêtsj speele taenge Ulestraote. Dae woor aevel 5 menuute veur 't énj gestaak. Raej: allebei de bêl waore kepot. En ze houwe mèr 2 bêl! 

In 1947 mós 't jèste aelftal promosiemêtsje speele taenge Walburgia óét Ohé en Laak. Haslou houw nóé waal 'n bös bestëlt bíé de EBAD in Baek. Op dae gezadde daag kreege ze aevel berich dat de bös kepot waor en ze géin anger bös houwe. Géíne nwat. De Hjèr J.Hoeveler óét Terhaage hóuw intösje 'ne vrachwaagel. Dae wou waal nao Ohë en Laak vaare. Bíé Jenneketrien, kaffee Fredrix op de Staasjewaeg, woore steul en bênk gehaolt. Die zatte ze op de aope laajbak. Zwa kooste de voetballers zitte. Zwa voore ze nao Ohé en Laak. Ouch in dae tíét waor 't al verbaoje óm zwa rónjt te vaare. Daoróm ging de ganse waeg nao Ohé euver bénnewaeg. Toch zeen ze dat jaor geproomooveert nao de 4e klas.

 

 

Rónjt dae tíét weurt ouch 't clubleetje van Haslou gemaakt door de Lei van d'n Aolber( Lei Alberigs) De melodie is van "De uil zat in de olmen". Lóéster hié >
De teks waor:

Daar onder op de beemden, daar speelt de voetbalclub,

het zijn de Haslou-jongens en het volk roept hup hup.

Zwarte broek en witte trui idat zijn de Haslou lui,

ze schieten tegen de paal, ze schieten tegen de lat.

In 1943-1944 mót Haslou 'ne beslissingsmêtsj speele taenge Havantia óét Maes. Dat gebäört op 't vêljt van Caesar óét Baek. Dat vêljt van Caesar laog toendertíét woo nóé de oprit van de autowaeg nao Mestreech is. Haslou verluus mit 2-0! Bíé dae mêtsj waore óm en óm de 1500 kíékers. Op vandaag de daag is dat neet mjè mäögelik!

Aan 't begin van 't seizoen 1947-1948 weurt aafsjíét genómme van de baenjt. 't Nuut vêljt woor gans aangelag door de leeje en laog tösje de Mgr.dÁrbergstraot en de Ch.de Gravestraot. Nóé liGGe dao de Aelserhof en La Famille.
Dat aanllëGGe beteikende: 't vêljt gelíék maake, graas inzjèje, goole zëtte, líéne trëkke en gaot zwa mèr wier. Geljt óm get te laote doon, houwe ze neet. Ouch de gemeinde deeg neet väöl. Waal kaom 'n keet aan 't vêljt te staon. Dao kooste de voetballers zich ómtrëkke en wêsje. Dus weer dat kumpke mit koud waater. Bíé Sjang van de smeet(Driessen) kaom ouch 'n fitsestalling. 't Tarief waor 2 cent.

Ich höb nóé genóg vertëlt euver Haslou. Ich houw de pin drin. 
Effe nog éín dénk. Ouch in dae tíét deege ze al aan "doping" Van de Amerikane houwe me geljèrt wat kauwgum waor. Veur de speelers van 't jèste aeltal woore eedere waek 12 stökskes kauwgum gególje. De príés van dae kauwgum waor 8(ach) cent veur 12 stök. Die gewënde haet jaore gedóért. Op 'ne gezadde Zóndigmörge waor grwatte allegaasje. De sikkertaaris,Lewie van de Fótsj, dae de kauwgum bie hun in e pötje bewaarde, vónj mèr 8 stökskes kauwgum. Achteraaf kaom 'r d'r achter dat zíéne zoon die anger 4 stökskes óét 't pötje gehaolt houw. Of dae zoon d'r nog gereete haet gekreege, wéít ich neet. 

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer) 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 10 -

In eeders laeve kómme luuj veur die 'ne grwatte indrök achterlaote op 't doon en laote van de gemeinsjap. Ouch ich kóm dao neet óngeróét. Trampelentaere euver de Staasjewaeg kóm ich reigelmjèssig langs e vakgesjef mit fitse. Ich mót dan hjèl dëks trukdénke aan Sjefke Janssen zjèlliger. De fitsrenner waal te verstaon.
Sjefke waor in de tíét nao d'n aorlog, zwa tösje 1945 en 1953, 'ne man woo väöl Aelsenaere 'ne houp spas aan höbbe belaef. Hae fitsde aevel al vanaaf 1939. Mèr door d'n aorlog stëlde dat neet väöl veur. Euver Sjefke wil ich uch laater nog 't éín en anger vertëlle.

Ich num uch 't jèste effe mit truk nao 1947, éin van de topjaore van Sjefke, en waoróm hae zwaväöl Aelsenaere zwaväöl plezeer haet gebrach. Geer mót uch veurstëlle dat pës 1953-1954 ermoot tróef waor. En ich mein richtigge ermoot!! Op vandaag de daag ként geer uch toch neet mjè veurstëlle wat ermoot is. Mèr goot en waal.
't Fitsrenne en voetballe waore in dae rot tíét van die dénger die de luuj óét 't dörp op anger gedanke kooste brénge. Effe neet aan de zörg en dat gesjraavel dénke. 

Op 'ne gezadde Zóndig in de zoomer van 1947 trók zeeker de haelf van de mansluuj van Aelse nao Valkeberg woo 't Nederlands Kampioensjap renne veur profs woor gehouwe. Ouch ich, es kaelke van 9 jaor, maogde mit de pap mit. Geer ként 't geluive of neet, mèr ich
waor al e grwètsj jungske mit e richtig fitske mit hêl bènj. 't Veurdéíl waor waal dat ich géíne kepotte bènjt koos kríége. Dat fitske houw 'ne kosgènger van de Mêm van óét Amsterdam mitgebrach. Mit 'n kallabas vol smouwere en drénkes ginge veer dus nao Valkeberg. Dóé mós d'n eige aete en drénke waal zelf mitnumme. Frieteboete bestónge in dae tíét nog neet. En zwa 'ne wedstríéd dóérde waal 'n óer of zeeve. Ich wéít nog dat ich de pap op de Adsteeg in Baek wol eweg vaare. Dat sjafde ich aevel neet. Ich woor e bitje guftig. Mèr de pap lachde éns en zag dat ich mich nog get mjè bräödjes in míéne geeles mós hóuwe. De kaojicheit ging mich pas euver wíe veer in Valkeberg kaome.

wielerhelden Sjefke Janssen 02 fca94385

De renners móste óngevjèr 25 runje fitse. In zwa 'n runje van óngevjèr 10 km. laank laog ouch de Cauberg. De jèste paar óére waor 't sêmmelik röstig langs 't parkoer. Dóé zaogs de renners zwaget óm 't ketéer. Mèr wie langer 't dóérde wie mjè de luuj zich ginge reure. Dao waore suuporters van versjéíje renners. Van Schulte, Middelkamp, Schellingerhout, Braspenninx, Sijen, Lambichts en gaot zwa mèr wíer. De aanhèngers van die renners ginge taengeéín op. D'n éíne sneurde nog mjè es d'n angere. Dao waor géíne baetere renner es dae van häöm. Geer mót uch veurstëlle dat dóézende luuj langs 't parkoer stónge, zaote of laoge. Dao woor mich gêt geouwhoor. Dat vertël ich uch. Mit en mit zaogste ouch dat de luuj zich de smouwere en drénkes in hunne geeles waore aan 't hóuwe. En wíeväöl segrette en segaare woore gerouk, kén ich uch neet vertëlle. Ongeluiflik.

Pës 'n runje of 4 veur 't énj. Dóe gebäörde gêt woo alle Aelsenaere op gehoup houwe. Sjefke waor de tösje-óét gekneepe en kaom alléin es jèste langs. Dóé koos goot hwèrre woo Sjefkje fitsde. Es 'n grwatte golf ging dat gekweek en gesjrjèfs langs 't parkoer. En dat dóérde zwa 4 runje laank!! De pap haet nog geprebeert aan de finish te kómme. Dat lökde aevel neet. De anger luuj wouwe dat ouch. Geer ként uch veurstëlle dat alle Aelsenaere róntleepe of ze zelf gewonne houwe.
Wie veer in Aelse trukkaome, höb ich bíé de krómme Krjèmmer míe jèste glaas limmenaat in 'ne kaffee gedrónke. De pap en ich waore neet allein dao. Dat kén ich uch op e breefke gaeve. 't Waor stampetigvol dao. Dóe woore waal gêt pilskes achtereuver gekip. Op de maondjich-aovent daonao woor Sjefke mit de famfaar bie hun aafgehaolt en nao 't gemeindehóés gebrach óm 'm te jèrre. Ouch daobíé waore hónderde luuj. Wíe 't aafgeloupe waor ging haos eederéín héíves. De sente houwe ze de daag veurhaer óétgegaeve. Nóé waore ze kêpsj.

In datzelfde jaor 1947 woor Sjefke aangeweeze veur de waereldkampioensjappe in Frankríék. En laot 'm dao driede waere. 't Waor dae daag zwa wêrm dat de mösje van 't daak veele. En Sjefke koos hjèl goot taenge de wêrmte. Dus móste de luuj van Aelse nog éns dróét óm 'm te jèrre! En dat waor nog neet alles. Sjefke waor ouch nog d'n einigste Hollènjer dae de Tour de France dat jaor óétvoor. Ich wéít nog dat de Belsje Gezèt "t Laatste Nieuws" eedere aovent 'n blaedje óétgoof mit de óétslaag van de eetappe van dae daag. Omdat de radio in dae tíét nog neet väöl veurstëlde, leepe de luuj van Aelse zich kepot óm dat blaedje mit de óétslaeg te gêlje. Méístes waor dat blaedje al taenge 'n óer of zeeve dezelfde aovent in Aelse. Sjefke woor dat jaor 32e in de óétslaag van de Tour.

Mèr wat veur 'ne minsj waor Sjefke? In feite zaet 't al genóg dat 't allezelaeve Sjefke waor en neet Sjef. Hae woor door de méíste Aelsenaere geékstemeert. Dat wilt zëGGe datste veur eemes de patsj aafdeis. Haezelf bleef dao dwat neuchtere ónger. Hae kalde mit eederein euver 't renne en anger zaakes. Mèr hao 't nwats euver zichzelf. Allezelaeve wíe goot die angere waore. Dat Sjefke nóé 'ne "getallenteerde" fitsrenner waor, kén ich ouch neet zëGGe. Hae mós 't höbbe van 't doorzëtte en doorbíéte. Neet opgaeve ês 't taenge zaot. Daobie kaom ouch nog dat de stiel wie 'r op de fits zaot, neet al te sjwan waor. Hae wirkde, wie ze dat zëGGe, mit zíé ganse líéf. 't Leefste fitsde hae woo heuvele en berg waore. Dus neet op 't vlaake.

Ich höb Sjefke nog baeter ljère kénne wie 'r al in de näögetig waor. Es friewilliger in de Aelserhof zaog ich Sjefke éíne kjèr in de waek es 'r de neuchtere kaom braeke. Ouch dóe mós ich 'm, óm 't zwa te zëGGe, de weurt óét z'n mónjt ríéte. Wíe ich 'm op 'ne mörge vroog waoróm 'r de runje van Spanje neet óétgevaare houw, keek 'r mich grinsjentaere aan. Dat kaom door de olief-aolie zag 'r. Ich zal z'n èntwoort op 'n sjikke meneer gaeve. Hae sjeet op waal 25 maeter in de haus van 'n flêsj, zag 'r. Ouch waor de verzörging in dae tíét hjèl slêch. Dóé mós méístes veur d'n eige drénkes en aete zörge. Zelf díéne fits in orde houwe of maake es 'r kepot waor. Van ploogleiders mit autoos houwe ze nog nwats gewêrt. Ich mein te kénne zëGGe datste 'ne fitsrenner in dae tíéi maogs vergelíéke mit 'ne
óngergrónjtse kóelpik. Zwa zwaor waor dae stíel.

Ich höb mích aangestrêngt óm in éín woort óét te drökke wíe en wat Sjefke waor. Jaomer genóg mót ich daoveur truk valle op 't Holles. En dat woort is "aimabel". Dat woort kump óét 't Frans en betéikent: van eemes houwe. En zwa waor Sjefke.

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer) 

Meer informatie over Sjefke Janssen vindt u op www.wielermonument.nl >


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 11 -

Wie ich 't stökske euver Sjefke Janssen sjreef, mós ich ouch weer dénke aan m'n jèste grwatte reis. Eigelik is 't míen jèste grwatte "ontdekkingsreis" gewaes. 
In augustus 1948 ging ich mit de mam, de pap en míé sösterke Annemie mit de trein nao Amsterdam. Geer zult laater waal mirke wat dat mit Sjefke te maake haet.
Veer ginge nao nónk Sjors en tant Mientje. Nónk Sjors waor 'ne kosgènger bíé de Mem dae mich míé jèste fitske bezörg houw.

Wie veer op dae daag gesteevelt en gespaort waore, trampelde veer mit ós veere nao de staasje in Baek. Nónk Sjang leep mit de fits aan zíé hènjt mit. Op de draeger stóng e koffer dat haos neet te luchte waor.

Ozze trein woor getrókke door zwa 'ne kemèijer van 'ne stoumlokkemetief. De waagóns in dae tíét waore neet väöl sóeps. Gewoon houte bênk zónger laen. Este dao lang op mós zitte, houwste verdomme zweel op díen vot.
Ich höb haos de ganse reis mit míéne kop bóéte de róét gehange. Dat maogde ómdat 't dae daag hjèl sjwan waer waor. En zwa hêl voor dae trein noe ouch weer neet.

Veer móste in Lage Zwaluwe euverstappe. Van die plaats houw ich nog nwats gewêrt. Lichelik waore ze dae daag weer éns aan de spaorlien aan 't wirke. Door d'n aorlog houw me nog allezelaeve lêstighéíte mit de íézerbaan nao Amsterdam.
Wie veer euver de bröGGe van de Ríén en de Maas waore, veel mich op dat ze dao géin däörehëGGe en tankeldraot houwe. De weije waore allemaol afgezat mit slwatte. Ouch de bjèste waore anges ês bíé ós. Híé leepe allein mèr rwat witte en haos géin zwart witte keu rónjt. De weije waore hieje ouch väöl grwaater.

Wie veer op de staasje "Muiderpoort" in Amsterdam óétgestap waore, móste veer mit de tram nao de straot woo nónk Sjors woonde. 'Ne tram waor veur mich alweer gêt núuts. Dóé woors veur 'ne sókkere niks dooréíngesjöddelt. Van veur nao achter en van lénks nao rêchs. Ouch maakde dat dénk 'n verdommese houp radau. Wier veel mich op dat de luuj dao gans anges kalde wíe in Aelse. Ongevjèr wíe veer op de sjwal in de klas móste kalle. Mèr toch weer gêt anges.

Foto: SERC (embedded)

Wie veer énjtelings bíe 't hóés van nónk Sjors kaome, veel mich al op dat 't 'n hjèl grwatte kas waor. Ennigge tëlle naodat de pap op de deurbel houw geduut, ging die aope. Dao waor aevel géíne minsj te zeen. Jus 'ne lange wagge trap mit waal 50 traeje. Zwa gêt houw ich nog nwats gezeen. Nónk Sjors woonde op de 4e stok. Wie veer nao baove leepe, zag de mam nog taenge mich dat ich holles mós kalle en géí plat. Of mich dat gelök is, wéít ich neet mjè. Wie ich achter de róét sting, wis ich neet wat ich zaog. De straot laog waal 15 maeter ónger mich. Dat waor éns gêt anges wie die 5 maeter bíé ós. Op de gank stinge ouch 2 fitse. Die móste ze eedere aovent nao baove sléípe. De Pruuse waore nóe waal ewêg, zag nónk Sjors, mèr anger luuj kooste die fitse nóé ouch nog gebruuke. 2 Kjère op 'ne daag die fitse dae trap op en aaf sléípe. Ongeluifelijk.

Bíé 't óétpakke van de koffers kaom ouch 'n hauf gedrwêgde sjénk en gêt drwêg woos te veursjíén. Alles sjwan ingepak in kletpepíér en gezëtte. Tant Míentje wis neet wat ze zaog en veel de mam óm d'n haus. Laater hób ich gesnap dat in de staej in dae tíét nog mjè ermoot waor wie in de dörpe. De waek dat veer in Amsterdam waore, höb ich mit Annemie op de grönjt op 'ne paljas geslaope.

De volgende daag móste veer al hjèl vreug óét de vaere. Veer zouwe nao de zjè bíé Zandvoort gaon. Wie veer de neuchtere ginge braeke, kaom jus gêt haagelslaag en e sjiefke kjès op de taofel. Géí zwart brwat mèr wëk. Dat waor waal gêt anges wie spek en ei. Wíe ich de mam vroog of ich géí bräödje koos kríége, keek ze mich gêt raar aan en zag dat ich míéne mónjt mós houwe en aete wat de pot sjafde. Ze zag in éíne kjèr taenge tant Mientje dat ze mèr neet op mich mós lëtte. En daomit waor de baart aaf. Ich höb die ganse waek niks mjè euver 't aete darre zëGGe. Mèr ich höb 't euverlaef!

Ongerwaeg nao de staasje, zaog ich nóé hjèl goot wat e grwat versjil 't waor ofste in Aelse of in zwa 'n grwatte stad woondes. Zwaväöl gebóewe en zwaväöl luuj op de straot waor veur mich e grwat meraakel. 't Zuchske nao Zandvoort zaot zwa ramvol dat ich de ganse waeg mós staon. Mèr wíe veer in Zandvoort aankaome, waor ich dat sebiet vergaete. Wíe ich de zjè zaog, waor ich gans 't óngerstebaove. Ich houw op de sjwal waal gêt plaetjes en zwa gezeen, mèr dit waor waal zwa grwat en zwa sjwan. De zón sjeen volóét en dao waor géí wuikske aan de loch. Ich houw jus de wiert bíé 't kestjèl, de Maas en de kanaal gezeen. Zwa gêt vergitste nwats mjè. Mit géin weurt te besjríéve.

Afbeelding: Het Geheugen Delpher (embedded)

Ich höb mich dae daag verdommes goot verammeseert. Wíe haos eeder kénjt, houw ouch ich géin zwömbrook. Mèr dat veel gaaróét neet op. Haos alle kènjer leepe in hun óngerbrook. Dao móste nóe éns veur kómme!! Míé sösterke en ich houwe waal éín grwat naodéíl. Veer houwe géí speelgoot. Mèr wie dat mit kénjer géít, houwe veer al hjèl vlot vruntjes gemaak. Wie langer veer speelde, wíe mjè spas veer kreege. Die Hollese kènjer höbbe zich mit tóére kapot gelache euver de meneer wie veer kalde. Omdat ich al nao de 5e klas waor gegange, koos ich waal 't éín en anger verdutsje. 
Behóuve bíé éín woort. Míé sösterke Annemie mós op e gegaeve ougeblik kakke. De pap houw ós verbaoje óm allein in de zjè te gaon. Dus ich haolde de mam. Die ging mit Annemie de zjè in. Wie de anger kénjer vrooge wat Annemie in de zjè ging doon, zag ich dus gewoon kakke. Dat woort verstónge ze neet. En ich wis 't Holles woort neet. Wie de mam mit Annemie trukkaom óét de zjè, haet ze die kénjer verdutsj dat kakke, poepe waor. Wíe veer 't saoves héíves ginge, wiste zeeker 100 Hollènjers wat kakke waor.

 

Nóé is 't al zwa erg mit 't richtig aelser plat dat driekwaart van de kénjer op de ljèger sjwal dat ouch neet mjè wèt. Nóé ich 't euver 't plat kalle höb, mót ich effe míene keutel kwíét. Daegeene dae méint dat 'r plat kalt, mót éns de Platte Aelsenaer aopeslaon. Gaot nao bldz.409 pës 429. Es geer van die líés weurt nog 20% gebruuk, dan kalt geer nog e bitje plat. Strêng uch mèr 'ns aan. Dat wil ich mèr êffe gezag höbbe.

Ich wéít neet of in dae tíét al zónnebrand-aolie waor. Ich wéít waal dat ich taenge de tíét dat veer héíves móste gaon harstikke verbrant waor. De angere waor dat ouch euverkómme. Die nach höb ich, ouch al waor ich zwa vaerdig wíe e kemuuniejêske, hjèl slech geslaope. Míé ganse líéf pitsjde dat 't verrèkde. Ich höb haos de ganse nach liGGe te riíéjere van de kaors

Pës de volgende kjèr. Dan gaon ich mit uch nao 'n plaats die mit Sjefke Janssen te maake haet.

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer) 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels. 

Trampele in Aelse in de corona tied -Deel 12-

Veur ich wíer gaon euver míen fekans in Amsterdam in 1948 mót ich nog êffe éín dénk vermêlje. Wie veer bíé nónk Sjors aangekómme waore, móste veer nao 't húuske. Veer waore gans verwónjert dat veer neet nao óngere hoofde te gaon. 't Húuske waor bénne, op dezelfde 4e stok. Wat e gemaak. Dat klinkt haos holles! (gemak)

Tsjwè daag nao dae sjwanne daag aan de zjè zaote veer aan de 12 óére koffe. Wíe geer óngertösje wèt, kaom dao in Amsterdam angere kos op de taofel wíe bíé ós. Ich waor dao nóé waal gêt aan gewënt. De grwatte luuj zaote zwagêt te móele wie nónk Sjors op e gegaeve moomënt zag dat de mansluuj dae aovent op stap zouwe gaon. (Ich laot nónk Sjors ouch mèr plat kalle, dat sjríef zich gemaekelikker)

Ich gaof gein sjóege ómdat ich dach dat hae mit de pap op stap zou gaon. Ich waor jus 10 jaor en veulde mich nog neet bíé de grwatte luuj. Hae keek mich aevel aan en zag dat ich ouch mit maogde gaon. Hae houw drie kaertjes gególje. Dóé begoos 'r euver Sjefke Janssen te kalle. Hae wis dat de pap en ich ós de béin ónger de vot óétleepe óm Sjefke te zeen fitse. Nog houw ich neet in de smíeze woo veer haer zouwe gaon. Of zou Sjefke hieje in Amsterdam kómme fitse? Mèr dat ging toch neet in d'n duustere.
Dóe zag 'r dat veer nao 't Olympisch Stadion zouwe gaon. Dao waore de Waereldkampioensjappe fitse op de baan. Ich waor zwa verpóbzak dar ich géí woort euver m'n luppe koos kríége. Mèr opgereech waor ich waal. Dat gaef ich uch op e breefke. Dae ganse naodemiddig höb ich wie verduuzelt rónjtgeloupe.
Op de radio houw ich verslaeg gewêrt van 't voetballe vanóét dat stadion (DWS en Blauw Wit speelde dao}. Mèr ouch fitserenne en atletiek. En nóé ging ich nao dat grwat stadion woo Abe Lenstra en Faas Wilkes voetbalde taenge de Belsje, de Franse en nog 'ne houp anger lènj.

ANP Olympisch Stadion Amsterdam 1948 ANP archief

Olympisch Stadion Amsterdam ANP PHOTO (1948)/Foto: ANP gelicenseerd onder de Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 4.0 Licentie.

Taenge 'n óer of hauf zës dae aovent vertrókke veer nao 't stadion. Veer móste 't jèste stök loupe en dóe mit de tram. Ich aam dat veer zeeker éin óer óngerwaeg waore. Wíe veer bíé 't stadion kaome, waor 't harstikke drök. Zwaväöl luuj houw ich noch wats gezeen. Dóe kreeg ich toch waal e bitje strank. Zónger de pap en nónk Sjors zou ich mich híé wës en zeeker verdaole in dat gepaes. Wíe ich dan ouch 't hénjt van de pap vaspakde, keek dae mich get raar aan. Lichelik waor 'r dat neet gewënt. Ich trouwes ouch neet.
Gelökkig waore veer aan de vreuge kènjt. Wie veer bíé 't vak kaome, woo veer móste staon, kooste veer e plaetske vénje achter 'n betónne hëk. Daodoor koos ich gelökkig euver de luuj haerkíéke. Wíe ich óm mich haer keek, veulde ich mich waal hjèl klein. Ich waor nog nwats in zwa e gevaak van e gebóé gewaes. Dao zouwe 60.000 man inkénne. In Aelse woonde óm en óm de 2000 man. Dao ginge dan 30 kjère de luuj van Aelse in. Dao kaom ich mit míé verstènjt neet bíé. Ich vónj 't mit de zoomerkirmes in Aelse al harsikke drök.

Olympisch Stadion Amsterdam (met dank aan gemeente Amsterdam -embedded)

Wie 't taenge houf ach begoos, maakde de ómreuper beként dat óm en óm de 35.000 man dao waore. Mèr ich woor nog opgereegder wíe ich al waor wie 't jêste óngerdéíl begoos. Dat waor de achtervolging euver 4 km. Eine van de déílnummers waor Fausto Coppi. En dat waor nóé jus veur mich in dae tíét de grwaatse renner dae besting. Gelökkig veur mich wón Fausto zíen rit in de hauf fienaale.
En de fienaale waor hjèl spannent. Coppi mós taenge de Hollènjer Gerrit Schulte fitse. En dae Schulte waor veur mich e bitje 'ne vaalerik. Dae versloog Sjefke dëks in de sprint es 'r op de waeg fitsde. Dat gebäörde veural op de kirmesruntjes óm de kirk. Sjefke mós allezelaeve de tösje óét kníépe óm te wénne. Daoróm koos ich dae Gerrit neet goot vaele. Daobíé kaom nog dat Schulte e paar waeke geleeje landskampioen op de waeg waor gewoore in Valkeberg. Sjefke waor dao 4e. Ouch in de sprint. En laot dae Schulte nóé wénne van Coppi. 't Waor jus of de luuj in 't stadion brul woore. Ich vónj 't mèr grwatte aanstéllerie. Houw mich dae vaalerik van Fausto Coppi, dóe míéne grwaatste renner, gewónne. Gelökkig höb ich neet gebäök. Mèr väöl sjaelde dat neet. Nóé ich get ouwer bën, kén ich gelökkig baeter taenge míen verlees en bën ouch gêt sportiever.

DeWit GerritSchulte1948 ANP archief

Gerrit Schulte, wereldkampioen ANP PHOTO (1948)/Foto: De Wit gelicenseerd onder de Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 4.0 Licentie.

Ongertösje begoos ich waal gêt te wënne aan dae rêmtêmp dae de luuj maakde. Op 't rênne in Valkeberg waor ouch waal 'ne houp laeve, mèr dit waor toch waal gêt anges. Tösjedoor waore ouch al gêt sprinte aafgewirk. Dat ging allezelaeve tösje 2 man. De ómreuper houw 't euver 'n "mange" of zwa gêt. Dao waore nóé 4 man euvergebleeve. Die ginge sprinte veur 't waereldkampioensjap.
Nónk Sjors houw mich intösje naeveneingelag dat op 'ne baanfits géin rem en géin versnêlling zaot. Allezelaeve 't zelfde verzët trappe. Dat waor toch väöl te zwaor. Bíé de achtervolging bleeve de renners ónger op de baan, dat ging nog. Mèr bíé de sprint fitsde ze ouch nog baove-in. En die betónne baan leep veural in de bochte steil ómwag.
Mèr goot en waal. Bíé de jèste houf fienaale van de sprint ginge die tsjwè fitsers ouch nog éns "sûrplace". Eine van die tsjwè waor Jan Derksen, eine Hollènjer. D'n angere waor 'ne Fransman. Ich mein Gérardin. Dat sûrplasse is 'n hjèl kóns. Dóé maogs dan mit de fits stil gaon staon, mèr neet mit de béin aan de grónjt kómme. Achteróét vaare maog ouch neet. Jao, pës wagóét 40 sentemaeter. Dóé mós hjèl goot dien aevewich kénne bewaare. En die 2 stinge dao zeeker 10 menuute naevenein op de fits. Dan mót geer ouch nog wéíte dat de 2 renners 2 of 3 kjère taenge-ein mótte fitse. Wae 2 kjère wunt, géít nao de volgende runje. Derksen houw 2 kjère verlaore van dae Fransman.

De fienaale ging tösje d'n Hollènjer Arie van Vliet en dae Fransman Gérardin. Ich mót zëGGe dat bíe die 2 "manges" tösje die tsjwè 't haos móésstil waor. Ich wil uch neet wíer belêstigge mit reigelkes en zwa woo de renners zich aan mótte houwe. Dae aovent woor aevel veur de 2e kjèr 't Wilhelmus gespeelt. Dus Arie van Vliet woor waereltkampioen. 

Ruud Hoff derny ANP archief 

ANP PHOTO (1965)/Foto: Ruud Hoff gelicenseerd onder de Creative Commons Naamsvermelding-NietCommercieel-GeenAfgeleideWerken 4.0 Licentie.

Daonao waor nog 'ne wedstríét achter dernies. De Belsje neume dat halve fond. Steejere kénste ouch zëGGe. Dat waor aevel waal e grwat spektaakel. De renners fitse dan achter 'ne dernie{moter}. Zwa 'ne moter waor 'ne kemèijer van e dénk. Achterop de moter waor e saortemént rol vasgemaak. Kaom de renner taenge die rol dan veel 'r neet. De rol drèjde dan mit 't veurraat van de fits mit. Laater hób ich gewêrt dat zwa 'ne moter waal 2000 cc houw. Mit toere waor de loch haos blauw van de rouk dae óét de óétlaot kaom. Dus gezónjt waor 't neet. De man dae op zwa eine moter veurt, zit neet, mèr stéít rechop. Wier haet 'r 'ne grwatte laere jas aan en maak zich zwa bréít mäögelik. Dat doon ze óm de fitsrenners óét de wénjt te houwe, wie ze dat zëGGe.
Zwa vleege ze dan mit óngevjèr 65-70 km per óér euver de baan. En dan dae radau van e stök of ach van die moters. Dóé kumps ouge tekort óm alles te kénne volge. De ómreuper prebeert baove 't trumuljt óét te kómme óm mit tóére de stènjt door de gaeve. Wae gewónne haet weit ich neet mjè.

Taenge 11 óére waor 't aafgeloupe en kooste veer heives gaon. Veer waore taenge hauvernach weer truk. Ich houw nóé de pin drin. Pës de volgende kjèr, behouve dit nog:

Zónger richtig Aelser {Limburgs) plat op sjwal
Greujt 't Holles nóé wíe kwal.

Ich wil dat mèr gezag höbbe.

Mit de kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer) 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels. 

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 13-

Afbeelding boven: met dank aan dierenmuseum.nl (embedded)

Wie veer hauvernach truk waore óét 't stadion, houw ich de praame aaf. Gelökkig koos ich drêk gaon paljasse. Mêr dat slaope ging mich aevel neet goot aaf. Dat dae Schulte van Coppi gewónne houw, maakde mich nog ummer zwa guftig wíe 'ne  kníén. Ouch zaog ich de dernies nog mit 65-70 km. euver de baan gaon. Mèr éntjelings mót ich toch in slaop gesuGGelt zeen.

Wie veer sangerdaags de neuchtere aan 't braeke waore, vraog m'n mam wat nog mjè te belaeve waor in Amsterdam. Mörge móste veer weer héíves en dan waor dat vóelênze gedaon. Nao gêt gepalaaver woore ze 't éins dat veer nao de deeretuin Artis zouwe gaon. Mit 'n kallebas mit drénkes en pille mit haagelslaag, sjrwap en sjèm, vertrókke veer nao Artis. 't Waor gelökkig neet zwa wíét mit de tram.

Ich kén nóé gaon óéteréínlëGGe wat veur deere veer allemaol gezeen höbbe. Mèr dao begin ich gaaróét neet aan. Geer mót uch waal veur de géís haole dat veer die deere alléin mèr op plaetjes in beuk gezeen houwe. Film en tillevies waore nog neet. Mèr veur e paar deere maak ich aevel 'n óétzönjering. 

De jèste is de orang-oetan. Wie ich de gank bénneleep, woo dae zaot, zaog ich 'm aan de traanjele hange. Wie 'r mich in de smíeze kreeg,  waor 't jus of 'r mich mós höbbe. En óm jèrlik te zeen, ouch ich koos m'n ouge neet van 'm aafhouwe.  't Waor verdomme jus of veer ós al jaore kénde. 
Hae hing dao, zwa lank es 'r gewasse waor, aan z'n veur- en achterpwèt aan de traanjele. Ich bleef dan ouch stókstíéf staon en bleef  'm mèr aankíéke. Obbéns mós ich aan 't gezëGde, dao kump d'n aap óét de móe, dénke. Dat houw ich op de sjwal geljèrt . Wíe ként nóé zwa 'ne kemèijer van 'ne aap óét de móe van e vríesjíéterke kómme. Lichelik höb ich daobíé gêt gegrinsj. Want d'n aap trók vlak daonao z'ne baovelup gêt ómwag. Hëlgekómbêrves, 't waor jus of 'r taenge mich lachde. Wie ich gêt wier leep, drèjde hae z'ne kop en bleef mich naokíéke. Wier reurde hae zich neet. 

Wooróm zaot zwa e deer achter die dikke traanjele . Hae waor dan waal e stök grwaater ês Makske, ózze vóélnisbakkehónjt. Mèr dae leep verdomme bíé ós ouch vríé rónjt. Dae kreeg dan waal mit tóére 'n klómp nao z'ne kop es 'r weer 'ns achter de hinne of de gauze aan zaot. Mèr veur de mjè rês deeg 'r niks. 
Ich wéít neet wie lank ich dao gestange höb, mèr op e gegaeve ougenblik haet de pap mich wier getrókke. Pës op de daag van vandaag, nao 73 jaor,  zeen ich dae orang-oetan nog veur mich. Ongeluifelik!

Video: deze orang-oetan familie -Bunjo (19 jaar), Lea (26), dochters Sungai (15) en Suria (3) en zoon Changi (9)- in de dierentuin van Krefeld (D) werd helaas gedood door een brand in Nieuwjaarsnacht van 2019/2020. In totaal kwamen meer dan 30 dieren om het leven. Oorzaak waren brandende wens-lampions die op het dak van het apenhuis terecht kwamen.


Dan kómme veer bíé de aoliefante. Dóé kéns nog zwaväöl plaetjes en footoos gezeen höbbe van zwa e deer, mèr este veur 'm kumps te staon, is 't toch hjèl gêt anges. 't Grwaatste deer dat ich pës dan gezeen houw, waor 't paert van Deur van Thómmesse. Es ich bíé Deur op de slaagkar sting, zaog ich die grwatte batse van Fannie. Dat waor géin vrouw. Dat paert van Deur sjreef zich Fannie!
Hëlgekómbêrves, wat veulste dich dan toch mèr 'ne króékestop taengeneuver zwa e deer. Mèr ich veulde mich waal drêk op míé gemaak. Zwa te zeen waore 't löbbesse van deere. Mich veel waal op dat die deere zwa min plaats houwe óm te loupe. De kníen en hinne houwe bíé ós in de hóéswei mjè plaats es die aoliefante dao.

Taenge 3 óere dae middig zag nónk Sjors dat 'r ós gêt hjèl sjwans wou laote zeen. Bíé Artis laog ouch 'n akwarium. En of dae nónk gelíék haet gehat!  Wie ich dao nao bénne leep, wis ich ech neet wat ich zaog. In d'n houf duustere van 'ne gaank van óngevjèr 75 maeter lank, zaog ich aan béitskènj grwatte verleechde róéte. Zwa 'n róét waor óngevjèr 4-5 maeter bréit en 'ne maeter of 3 hwag. Dao waore ouch waal kleinere róéte, mèr wat 'n óétzich waor dat. En wat veur vësje dao rónjtzwómme! Aan de Maas en de kenaal houw ich dan waal versjeije vësje gevange, wie rötsje, aubele, gäövies, baerskes en gaot zwa mèr wier. Mèr wat ich dao zaog, waor waal e grwat wónjer.
Vësje van 10 sêntemaeter pës 1 maeter en nog grwaater. Vësje mit zwaväöl kleure. Dan houwste van die vësje die eigelik gans anges óetzaoge. Omdat ze dao aan 't rónjtzwömme waore, wiste dat 't vësje waore. Ich zeen nóé nog de zjèpaertjes door 't waater gaon. Zwa brêtsetig, mèr ouch hjèl eelegant. Om nwats mjè te vergaete. 
Veer höbbe dao dik tsjwè óére rónjtgeloupe. Dao kaom ich êch neet óétgekeeke. De éin kíékóét waor nog sjwaaner es de anger. Dao waore 'ne houp luuj, mèr dóé koos bíé wíeze van kalle 'n naolj hwèrre valle. Allemaol waore ze ónger de indrök en móésstil. Es ich wats urges mit taengezin bën weggegange dan waor 't waal dao! 

In feite waor dat bezeuk 't lëste van die waek fekans in Amsterdam. Daagsdrop zeen veer weer mit ózze stoumlókkemetief héíves gegange. Ich méín dat 't koffer e stök lichter waor. De sjénk en de woos waore dróét. Laater bën ich nog ëttelikke kjère trukgegange nao Artis en dat akwarium. Veural dat lëste zal ich nwats van ze laeve vergaete. Trouwes, 't bestéít nog.

Ich wil dees reis êffe in "perspectief"zëtte. Neet óm te stênse. Mèr óm te verdutsje dat veer mit ós veere eigelik 'n waereltreis gemaak houwe. Waeme van Aelse waor in dae tíét 'n ganse waek in Amsterdam gewaes. De mam en de pap waore hwagóét in Mestreech en Haelder gewaes. De mansluuj móste in dae tíét nog 6 daag, 48 óére,  in de waek wirke. De pap houw, es baove-grónjer, 8 verlofsjichte per jaor. Van die 8 houw 'r nóé al 6 sjichte opgepak. 

Ich mót aevel waal vermêlje dat ich nog verdommes dëk mit de mam en de pap euver die fekans höb gekalt. Geer ként 't geluive of neet, mèr veural de pap waor kepot devan. Wie laater de TV kaom, zag 'r nog allezelaeve dat 'r nwats sjwaaner dénger gezeen houw es in die waek. En dan veural dat akwarium. En dao mót ich 'm gelíék gaeve.

Pës de volgende kjèr en de  kómplemënte van Jo van Sjef van An óét de Hei (van de Platte Aelsenaer) 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels. 

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 14-

Foto boven: meer-weten-over-eten.nl - embed

Trampelentaere door Aelse kóm ich haos eeder waek waal éns langs 't Blúúske in Katsep. Geréigelt mót ich dan weer trukdénke aan de zoomerkirmesse óét de jaore 1945-1950. 't Blúúske woor dan gebrúúk es rösêltjer bíé 't rónjttrëkke van de presêsse.

Op die kirmesdaag spitsde zich de méíste luuj van Aelse. Dan kooste ze veur 'n paar daag dae rot-tíét vergaete woo-in ze laefde. D'n aorlog waor dan waal euver, mèr d'n ermoot waor nog dao. En ouch dat allezelaeve hêl sjófte óm e bitje rónjt te kénne kómme. Daag in, daag óét.
Ich zal trachte uch te verdutsje wíe dat in z'n werk ging. Dao ging allezelaeve 'n prúim wirk aan veuraaf, dat gaef ich uch op e breefke. Laote veer dan mèr beginne, zag de vos taenge de hinne.

kapel catsop

Dan begin ich mèr mit de kníén dae op kirmeszóndig bíé väöl Aelsenaere op de taofel kaom. Om 'ne kníén bíé de middig te höbbe, móste bíé d'n éin of angere dae kníen trók, de kníen bestëlle dieste nwèdig houws. In 't vreugjaor gingste dan díen kníen aafhaole óm ze vët te maste. Dóé mós zelf zörge veur 't voor; 'n gesjêf mit kníensvoor besting neet. Daoróm zaogste vanaaf 't vreugjaor väöl mansluuj mit 'n mênjel of e körfke achter op de fits door Aelse fitse. Méístes wis eederéín waal 'ne graaf wooste dóédistele, serêl, reinvaart en anger króét koos vénje. Dat snee 'r dan mit e mêts of kníép aaf. Veur 't geval dat 'r goot graas vónj, houw 'r 'n zeekel bíé zich. Houw 'r géin zeekel dan deeg 'r dat graas króéwe. Dao mót aevel ouch waal gezag waere dat 'r op z'ne tíét mit angere sting baare te bénje of te aubette. Dao deege ze zich waal de tíét veur aan.

Ouch houwste van die gelökkige Aelsenaere die 'ne moostem houwe. In dae moostem waor dan geméínlik e stökske graas. Dat gebrúúkde de vrouw es bléík. Ze lag dao de wêsj te bleike ês de zón sjeen. Zwa woor de wêsj sjwan wit. Häöre man fisternölde van kúúkedraod, gêt latte en kaeperkes e saortemënt kwaij van 2 bíe 1 maeter. Aevel zónger baojem. Dao zat 'r dan de kníén in. Houw de kníén 't graas kort aafgevraete dan woor de kwaij wier getrókke. Zwa koos de kníén zich weer begaaije aan núút lank en vees graas. Waeme de keutele opruimde, wéít ich neet.

Eederéin houpde mèr dat de kníén zich goot zou sjikke. Dus dat 'r neet alléin lang hwarre mèr veural dikke achterpwêt en 'ne dikke rök zou kríége. Wíeväöl kníen eine houw, hing aaf van de grwètte van de femíéje. En ouch van de kwaije die 'r houw. Dat verstéít zich. Daegeene, dae géíne aart houw óm kníen te maste, of géin plaats houw, mós ze maonje veur de kirmes bíé 'ne boer of 'ne angere fokker bestëlle. Anges houw 'r mit de kirmes géíne kníén in de kaetel. Waor de daag gekómme, dónderdig of vríedig veur de kirmes, dan woor de kníen in z'ne nak gehóuwe. Ze pakde de kníén dan mit éí hènjt bíé z'n achterpwèt en heele 'm 't ungerstebaove. Dan heeve ze 'm mit 't anger aope hènjt in z'ne nak. Mit éín gooj petat waor de knien dan geréít veur de kaetel.

Euveral zaogste de kníen aan hun achterpwêt aan de wêsjdraot hange óm geslach en gestrúíp te waere. Dat strúípe waor trouwes ouch 'n kóns. Wie minder me in 't vêl houw gesneeje, wíe mjè me van de lómmele-krjèmmer, dae ze kaom ophaole, bäörde. Waor 'ne kníén gestruip dan woor 't vêl gevölt mit strwè. Dus de haorige kènjt zaot aan de bénnekènjt. De krjèmmer hing de vêlle aan 'ne stêk van 'ne maeter of tsjwè. Zwa leep 'r mit tóére mit de stek op z'n sjouwers woo 15 vêlle aanhinge. De krjèmmer betaalde e paar dubbeltjes of gêt rwaije lúíp veur e vêl. Zwa houw de Aelsenaer gêt extraa zóndessênte veur de kirmes.

lompenboer

lómmele-krjèmmer (voddenman, voddenboer, lorrenboer) afbeelding: wikipedia

De kníén is nóé vaerdig óm in d'n aetje gezat te waere. Mèr ich tróe mich neet óm híe gaon te sjríéve wie me de lekkerste kníén in 't zóér maak. Dat mót eederein zelf óétvoogele. Ich wil neet stênse, mèr ich hób 't bëste resêp. Ich hób m'n Mêm aevel op m'n blwatte kneeje en op bêrvesse veut mótte belaove dat nwats te verraoje. Daobíé mós ich zeeker 5 menuute op m'n kneeje op de plaafuuze van de achterkäöke blieve zitte. En dat pitsjde dat 't verrëkde. Mèr ich gebrúúk gróffelsnaegel. Dat maog geer waal wéíte. Zwa zeet geer mèr éns wat 'ne smak wirk 't waor óm 'ne kníén in de kaetel te kríége mit de kirmes.
Hëlgekómbêrves, nóe loup geer nao de super en e keteerke laater höb geer zwaväöl kníen es geer wilt höbbe. Mèr de méíste vaare ouch nog mit d'n ootoo nao de super. Hoove ze neet te sjörge mit de kníén.

Pës de volgende kjèr

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Kómplemënte,

Jo van Sjef van An óét de Héí. 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 15-

Foto boven: visitzuidlimburg - embed

Gaot mèr 'ns goot deveur zitte want ich begin nóé mit de vlaai en wat daobíé nwèdig waor. Om vlaai te bakke, móste in dae tíét 'ne grwatte aove höbbe. Vlaai woor mèr hwagóét 3 of 4 kjère per jaor gebakke. Mèr dan waal zwaväöl dat geer 't lichelik neet van mich zult geluive. Dao kóm ich laater op truk. Goot en waal.
In Aelse stinge êttelikke sjanse-aoves. Me gebruukde aevel ouch waal de naam 't bakkes. De naam zaet 't al. Die aoves woore gestaok mit sjanse. In 't naojaor woore de fruitbúim gesnoeijt. Ouch de dáörehëGGe woore dan óngerhènj genómme. Van 't hout maakde ze sjanse. De têk woore bíéjéín geraap en op 'n lèngde van hwagóét 80 cm. aafgehóuwe. Dan woore ze obbéín gebêrmp pës 'ne doorsneet van 50 sentemaeter en bíéjéín gebónje mit dunne gegleujde íézere sjansedraot. Om de sjansedraot goot aan te trëkke gebruukde me 'ne sjanseklöppel. Bíé 't maake van sjanse van däörehëGGe woore lang laere hèisje pës aan de ëllebaog gebrúúk. Ouch houwe ze laere kemasje aan. De sjanse woore dan bíe de aoves obbein gebêrmp. Veer houwe bíé ós geine aove, mèr de achternaober houw waal éíne. Dus woore de sjanse in de hóéswei naeve de däörehëk bíé de naober gelag.

Mèr êffe gêt tösjedoor. Op 'ne gezadde daag zag de Mêm taenge mich dat ich e stök of daartjièn sjanse euver mós gwaije. Nónk Maan {de achternaober} ging d'n aove staoke. Dus ich krwap in m'n korte brook en op m'n klómpe die míét op en begoos sjanse euver te gwaije. Lichelik houw nónk Maan dat gezeen en kaom de moostem in. Hae zag dat 'r 12 gewoone en e stók of 5 däöre sjanse nwèdig houw. Wie ich vaerdig waor, krwap ich nao óngere. Nónk Maan reep mich en zag dat 'r 'ne babbelaer veur mich houw. Dae babbelaer zaog waal gêt raar óét, mèr kóm op. 'ne Babbelaer is 'ne babbelaer, dach ich. Dus ich stwak 'm in m'ne mónjt. Mèr lekker waor toch anges. Ich slikde 'm daoróm mèr aaf. Nónk Maan drèjde zich óm en klènjerde mit e paar sjanse nao 't bakkes. Wie ich êffe laater bíé ós de käöke bénneleep, veulde ich gêt raars in m'ne maag. Ich kreeg ouch krampe. Ich höb zeeker 3 óére mit, wie ze in dae tíét zagte, pênspíen rónjtgeloupe. Nónk Maan höb ich vanaaf dae daag neet mjè gemaog. Dae verrëkkeling houw mich e sjikske gegaeve. 

Wooróm houw nónk Maan zwaväöl sjanse nwèdig? Hae mós 't jèste 'ne aove brwat en daonao 2 aoves vlaaie bakke. In de jèste aove gebruukde hae 12 of 13 sjanse. Dan woor 't brwat gebakke. Bíé de volgende aove, beek 'r vlaaije. Ze houwe géíne thermomaeter óm de hits te maete. Mit hun kénnis zaoge en veulde ze of ze weer e paar sjanse móste staoke veur de volgende aove vlaaje of brwat. En däöre-sjanse gaove mjè hits. Zwa ging dat dóe in ze wirk. 
Ich snap, nao haos 83 jaor, de óétdrökking: "dae haet sjans" nóé nog neet. 't Betéíkent: "hij heeft 'n oogje op iemand of iemand heeft 'n oogje op hem". Wat haet dat mit sjanse te maake? Ként éíne mich hêlpe? Dit êffe tösjedoor.

Zwa 'ne aove woor gebóet van bakstéin, mergel of vêljtbrandstéin en léím. De léngde waor tösje 1 en 3 maeter. De bréítetösje 1 en 2 maeter. De baetere aoves houwe 'ne gewölfde plefóng. Dan woor de hits baeter vasgehóúwe. De aovesmóel koos tóegemaak waere mit 'n iezere plaat van ca.70 bíe 55 cm. D'n aove woor waal goot óngerhouwe. Waore de sjanse óétgebrant dan woor mit 't aomerteníézer, dat 'ne lange íézere haok waor, de rêste van de sjanse en d'n aomer óét d'n aove getrókke. Daonao gebrúúkde me d'n aovewösj. Dat waor 'ne lange houte steel mit aan 't óéténj 'ne wösj strwè of brjèmme. Daomit maakde ze dan de vloer van d'n aove goot zuuver. Dan koos de volgende bak brwat of vlaaije drin. 

Kirmes... vlaai! ...en väöl  (Afbeelding: embed)

Noe gaon ich uch 't éín en anger vertëlle euver de vlaaije, die me rónjt 1945 en vreuger beek. 
't Versjil waor al de grwètte. In dae tíét waor 'n vlaai 40 pës 42 sente-maeter doorsnee. Op vandaag 28 pës 30 sentemaeter. Daobíé kaom ouch nog dat ze de vlaai in 8 stökke sneeje. Nóé in êrmzjèllige 12 stökskes. Lös geer e stökske of e stök vlaai?

Vreuger kaom alléin mèr spies op de déíg. Géíne slaagroum of gêt anges. Jao, mit tóére reepkes déig. Dan waor dat lödderkesvlaai. Dus gein reemkes vlaai wie ze op vandaag zëGGe. Dat höb geer weer óét 't Holles euvergenómme: riempjes vlaa. Hëlgekómberves, en dan mèr bíé stéin en béin zwaere dat ze plat kalle!

Nóé aete ze de vlaai tösjedoor. Vreuger aote ze geine middig of aovent-koffe es ze wiste dat vlaai op de taofel kaom. Dan waore ze ech neet tevreeje mit e paar stökskes. Dat vertël ich uch. Míen Mêm zjièlliger zag allezelaeve dat 'ne gezónje jónge kael zich speelentaere 'n ganse vlaai in z'ne geeles koos hóuwe. Dat kaom ómdat in dae tíét ouch mèr 2 of 3 kjère in e jaor vlaai gebakke woor. Dat waor dus mit de zoomer- en wéntjerkirmes. Dan kooste ze zich éns goot begaaije.
Extraa woor alléin gebakke bíe 'ne grwatte fjèsdaag, wie kemuunefjès, 25 of 50 jaor getrouwt en zwa e saortemënt daag. Of es fruit ríép waor. En dan mèr e paar in d'n aove van 't fernúús.

Effe gêt tösjedoor. Veur de jaore 1950-1960 houw géíne in Aelse van 'ne verjaordaag gehwèrt. Allein de naamesdaag woor e bitje geviert. Dan kreegste es kénjt e stökske paeperkook of gêt kristekook extraa. Dus géin kénjer-fjèskes, traktaasjes of gêt anges. Niks, gaaróét niks. Ouch de grwatte luuj heele zich dao neet aan op. Pas rónjt 1960 woor de spies ómgedrèjt. De naamesdaag woor neet mjè geviert, waal de verjaordaag. Volges mich kaom dat ouch omdat dóe de laegloup óét de kirk begoos.

Trouwes, ich aam dat dóe ouch 't richtig Aelser plat langsem de nak woor ómgedrèjt. Me begoos "modern" te waere. Van dae "graove" kal waore vaöl luuj neet mjè gedeent. Zwa houwste mansluu die beamte waore op de kóel, angere mit 'n baeter sjwal en weer angere woore mit d'n ibilj geplaog. Ouwers begooste mit hun kénjer Holles te kalle bóéte de sjwal. Dao kaome ouch mjè "vraeme" in Aelse woone. Ich wil gaaróét neet bewaere dat 't snel ging. Mèr hjèl langsem ként ouch gaon pitsje. Ongemirk maogde gezadde weurt neet mjè gezag waere. Pisse woor plassen, kakke woor poepen, huuske woor W.C., pwênne woor kussen, käöre woor aaien, vaare woor ríéje, kêpotje woor condoom, póppe woor neuken, snoefplak woor zakdook, babbelaer woor snoepje en zwa wíer.
Ouch de tillevis, dae rónjt 1960 begoos op te kómme, waor dao sjout aan. Ich aam dat nóé al 80 prêsent van de richtige Aelser weurt neet mjè gebrúúk waere. Mèr genóg gesneurt. Laote veer mèr wíer gaon mit de vlaaije.

Eín van de raej wooróm neet zwa dëks vlaije woore gebakke, waor de spies of de smaer. Me koos 't méíste fruit waal inmaake. Mèr dao waor me zwa doorhaer mit die grwatte vlaaije. Blikke mit fruit en inveur óét anger lènj besting neet. Me drwègde waal stökskes appele en paere. De stökskes woore mit 'n naolj aan 'ne vaam gevaemp en zwa te drwègge gehange. Dao maakde me dan äöfte-vlaai van. Dus 't vlaaije bakke hing veural aaf wienjè 't fruit ríép waor.

Zwa waore hauf september de blauw próéme ríép. Dan beek me versjeije vlaaije in d'n aove van 't fernúús. Bíé ós in de hóéswei sting 'ne richtige blauwe próémebóúm. De Mêm beek dan allezelaeve e stök of 5 vlaaije mit die próéme. En wíe. Op eeder vlaai kaome 72 doorgesneeje próéme. En dat móste ech 72 stöks zeen, gein minder en géin mjè. Die woore dan rêchop op de deig gelag. Dóé houws ech géíne fits nwèdig óm de próéme te zeuke. 
Veurdat de smaer op d'n déíg kaom, woor de déig gestuppelt mit 'n versjët. Dus gaetjes gemaak. De wêrmde van de vlaaiplaat koos zich dan goot verdéíle ónger de déíg. Es de vlaaije óét d'n aove kaome, rúúkde de hjèlle petik nao próémevlaai.

Geer ként uch veurstëlle dat de Mêm dan ach mós gaeve dat eederéín z'n stök vlaai kreeg. Stökker die dun van laer en dik van smaer waore. Dat vertël ich uch. En dan woor zwa 'n grwatte vlaai in 8 stökke gesneeje! Es de vlaai nog e bitje wêrm waor....miljaar, de zéíver löp mich nóé weer langs m'n móél. Verêkskezeer, dat maogste op vandaag de daag neet mjè zëGGe. Dan gedreugste dich wie 'ne óngebjièjde. Mèr ich höb 't gezag en laot 't ouch staon. Mèr dat waor veur mich de lekkerste vlaai die besting. Die smóljt in d'ne mónjt wíe dóévestrónt. Ich mót waal zëGGe dat ich dae strónt nwats gepreuf höb. Of dat gezëGde klop wéít ich neet.

Streekmuseum Harie Lemmens Vlaai bakken

Op de foto: Harie Lemmens stookt het ouderwetse bakkes op tijdens het tweejaarlijkse Vlaaijefjès in Elsloo.

Ich aam dat de Mêm de vlaai goot in de gaate heel. Veural es éíne in de käöke bleef rónjtsjarrele. M'n vruntjes waore neet ewêg te hóuwe ês ze wiste of raoke ês de Mêm vlaai houw gebakke. Ich zeen mich nog aan de taofel zitte mit e man of 4. En dan géin versjëtje of zwa. Nein, zwa óét 't vúúske. Dóé deegs niks anges ês d'n vingere aaflêkke. En neet "figuurlik"mèr letterlik. Wat houwe veer 't toch goot in dae tíét.  

In de kelder bíé ós sting 'n grwatte moolj van óngevjèr 2 mtr. lank, 50 cm. deep en 60 cm. bréít. Die woor gebrúúk óm de déíg óngeréín te zëtte. Geméínlik woor op de daag dat vlaaije woore gebakke, ouch 'ne bak zwart brwat gebakke. Trouwes wëk woor neet in 't bakkes gebakke. Bíé ós woor zêlje wëk gaete. Geméínlik beek nónk Maan, dae mich dat sjikske gegaeve hóuw, eedere 14 daag versjeije aoves brwat veur de naobers.
Dus veur de vrouwluu waor op zwa 'ne bak-daag genóg te doon. Ze begooste mit 'ne bak déíg veur zwart brwat óngeréín te zëtte. Dat ging dan óm 25 pës 30 kieloo kaore-mael mit zóérdéíg, waater, zout en öffe. Anger dénger kaome dao neet in. Waor de déíg goot opgekómme dan woore dao böl van gemaak. En alles ging mit de hènj. Géin mesjientjes, miksers of zwa. Niks devan. Die böl, in de vörm van brwaijer, woore dan op 'n lang, sjwan gesjóérde, plank gelag. Tsjwè man drooge die plank dan nao d'n achter-naober, nónk Maan. Dae zörgde dan veur de rês. Brwat woor dus neet op plaate gelag of zwa. Nóé neume ze dat "vloerbrood".

Ongertösje waore de vrouwluuj al lang bezig mit de vlaaije. Die móste geréít zeen es de brwaijer óét d'n aove kaome. Waore de vlaaije vaerdig dan woore ze in 't äörtje gezat. Dao ginge e stök of 10 vlaaije in. Mit 2 man drooge ze de vlaaije dan nao nónk Maan. Geer mót uch veurstëlle dat nónk Maan op zwa 'n daag veur de kirmes waal 7 pës 8 aoves beek. In d'n aove van nónk Maan ginge e stök of 15 vlaaije. De brwaier en vlaaije sjúúfde hae mit de sjeut de aove in en óét. 't Aörtje woor ouch gebrúúk es de vlaaije gebakke waore óm ze weer truk te haole. In de Groenewald waore femiejes mit 10 en mjè kénjer gans normaal. Bié ós naeve waore ze mit e man of 20! Dus geer ként uch veurstëlle wat dao aan vlaai achter euver woor gehóuwe. 't GezëGde: van baove kénste draan veule en van ónger stéít 't op de stool, kooste dan van hjèl väöl luuj zëGGe.

Nog e paar dénger, dan sjéí ich óét euver de vlaaije. Lödderkes-vlaai kaom zêlje veur. Alléin es gêt déíg euver waor, woore mit e déígrölke reepkes gemaak en euver de vlaai gelag. Veur spíes woor gebrúúk: keese, próéme, peeze, ríes mit of zónger sefraon, äöfte, wíémere, irbele, krwasjele, prut mit of zónger rezíéne, appelekouwe. Veur de tartepóm woore appele gebrúúk. Woor de spíes van 'n vlaai bedëk mit e mingsel van booter, mael en potsókker dan neumde ze dat greumelevlaai.
Dan houwste ouch nog de tóeslaag. Die woor gemaak mit 'n dun gesókkert déígläögske euver de spíes. Ouch houwste nog tóérte. Dat waor 'n krúúsing tösje 'n vlaai en 'ne kook. Op gezadde vlaaije deege ze slaagroum, mokka mit haagelslaag of anger zeutigheit. Dat waore de vlaaije.

Nog e paar weurt euver dat zwart brwat dat ze in dae tíét beeke. Dat laog in de kelder of 'n kas en heel zich minstes 3 waeke. 't Woor waal gêt drwègger. Mèr 't bleef aevel nog hjèl goot te aete. Este op vandaag de daag e brwat 3 daag urges déís bewaare en neet mjè d'r an dénks, móste 'n zich of zaesel pakke óm de sjummel devan aaf te haole. Dao dúúje ze allewíel zwaväöl "ingrediënte" in datste 'n whaager sjwal gat mós höbbe óm dat allemaol te snappe. 

In de tíét dat nónk Maan aan 't bakke waor, kaome de jèste kirmesluu op 't kirmestrein aan mit hunne woonwaagel. Die kirmesluuj móste stroum höbbe veur hun tent, karresêl, sjokkel en gaot zwa mèr wíer. Dat mós aafgekalt waere mit de Aelsenaere die dao woonde. Es de sjwal óét waor, leepe ouch 'ne smaer kénjer dao rónjt. De gaaplaepele veurop. 't Ganse dörp begoos zich op de kirmes te spichte.

Pës de volgende kjèr

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Kómplemënte,

Jo van Sjef van An óét de Héí. 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 16-

Foto boven: Elsloo, processie 1951 (Foto Streekmuseum Elsloo)

Veer höbbe nóé de kníén en de vlaaije gat die nwèdig waore veur de zoomerkirmes. De kirmesluuj sjarrelde rónjt op 't kirmestrein.en waore ómgang om hun zaakes klaor te maake veur zóndig.

Op dae zaoterdig veur de kirmes waore ouch nog verdommes väöl Aelsenaere aan 't sjófte. Die móste zörge dat de presêsse op zóndigmörge goot verleep. D'n éíne trók mit de sjörkar nao de sjríénemaeker óm zaegsel te haole. D'n angere leep nao d'n aannummer, woo hae, waeke geleeje, versjeije kleure zènjt bestëlt houw. Weer 'ne angere waor de malle bíéjéín aan 't zeuke die me op zóndigmörge nwèdig houw. Nog angere waore de vlêgskes en päöl aan 't bíejéín zeuke. Weer 'ne angere steevelde mit de sjörkar en de sjoop euver de straot óm de kooflatte en de paerdskeutele op te ruime. Omdat de méíste waeg in dae tíét nog neet getart waore, maakde hae ouch de grwatte kóéle gêt toe. De man van de kaamersjäöt kónterleerde z'ne kraom en begoos de kaamers te laaije.

Ouch in de méíste hóézer langs de waeg woo de presêsse kaom, waore luuj van alles aan 't bíéjéín zeuke. Klein täöfelkes, bloometäöfelkes, H.Hartbeelder, beelder van Guske, kaersekandelaere, spréíkes en nog van zwa 'n klein dénger woore gereit gezat. Zwa waore 'ne smaer Aelsenaere op dae zaoterdig nog besjêftig. En hjèl väöl vrouwe waore mit de middig, {kníén in 't zóér}, ómgang. Ich bén mich bewós devan dat ich nog d'n éín of angere vergaete bén. Mèr alla.

1949 installatie pastoor Bertin

Elsloo, processie inde Raadhuisstraat 1949 (Foto Streekmuseum Elsloo)

Op de vèljer zaogste tróppe kénjer, veural maedjes, mit körfkes en mênjelkes rónjtloupe. Die waore bleumkes van versjéíje saorte plante, die in de graaf stinge, aan 't seumere. Aan die bleumkes maogde géin steelkes zitte. Behouve die bleumkes plökde ze ouch blaetjes van de paume- en ligusterstrúúk. Die bleumkes en blaetjes deege ze goot óngeréin mingele. Es geer nóé aamt dat alles geréígelt waor dan höb geer 't toch gans verkjèrt. Wie de Aelsenaere dae zaoterdigaovent de rëk opginge, woor in väöl femiejes de wëkker gezat. Dae leep zwa tösje 4 en 5 óére aaf.

De mansluuj, gehólpe door de jónkheit, begooste mit de verseering van de straote. Bíé de rös-èltjers maakde ze midde op de waeg mit de malle, de gekleurde zènjt en de zaegsel versjeije veurstëllinge. Dan mót geer dénke aan starre, Livvenhjèrre, kêlke, èngele en mjè van die dénger. Angere begooste de päöl aan de kènjt van de waeg te zëtte. Daonao hinge ze de vlêgskes mit e dun zeil of snoor tösje de päöl. Anger mansluuj maakde de göt langs de waeg gêt zuuver. Rejoole waore dóe ouch nog neet. 

Elsloo processie daalstraat

In afwachting van de processie in de Daalstraat, Catsop (Foto Streekmuseum Elsloo)

De gezeumerde bleumkes mit blaetjes woore pas op de straot gestruijt es de presêsse haos dao waor. In väöl hóézer langs de waeg sting de veurdeur aope. In d'n aere woor op täöfelkes e saortemënt èltjerke neergezat mit kaerse, hëllige-beelder, vaaze mit bloome en anger geiselikke dénger. En neet te vergaete de sjwan gekrosjeerde spreikes woo alles opsting. Mèr goot en waal.
Wie óm 10 óére de wamës begoos, zaot zeeker de hëllef van de Aelsenaere in de kirk. Meistes waor de kirk bíé zwa 'n gelaeg te klein en stinge de luuj pës bóéte. Dat waore neet allemaol dóévemëlkers die op hun dóéve stinge te wachte!! En dan mót ich nog éín dénk hieje vermêlje. De luuj waore nog neuchter ómdat ze nao de kemúúne móste gaon. Ze houwe dae daag dus nog niks euver de tènj gat. En hjèl väöl luuj houwe al óére gesjóf. Op zwa 'ne daag heel pestwar géíne praek. Anges ging alles väöl te laank dóére.  

Elsloo rustaltaar daalstraat

Boven: rustaltaar voor een boerenerf aan de Daalstraat in Catsop (Foto Streekmuseum Elsloo)

Onder: bij de St. Augustinuskerk (Foto Streekmuseum Elsloo)

Elsloo processie 02

Wie de mês óét waor, sjwat de P.... 'n sjars kaamers aaf op de Sjarbêrg (kíék bíe donderbussen in de Platte Aelsenaer} en begoos de presêsse te trëkke. Die trók eeder jaor euver anger wáeg. De trék euver Katsep waor de langste. Väöl luuj houwe dan 't smaor in. Dat dóérde dan óm en óm de 2 óére. Veural es de zón dich op d'n prie sjeen, deegste dat neet veur de spas.

't Jèste rös-èltjer waor bíé 't kapêlke in de Kaak. Dan d'n ouwe euverwaeg aan de Peerlinkestraot euver nao 't Blúúske in Katsep. Daonao de Daalstraot aaf nao de Staasjewaeg. Op d'n hook van de Spaorstraot-Staasjewaeg waor weer e rös-èltjer. De volgende èltjer waor dan op d'n hook Peerlinkestraot-Staasjewaeg, woo dóe nog e kapêlke waor. Dan euver de Nuujewaeg truk nao de kirk. Bie zwa 'ne èltjer waorste toch al vlot 10 menuute kwíet mit allerlei gebaeje, nommers van de famfaar en de zaenge mit de monstrans. 

Priester onder hemel (Foto met teostemming uit privécollectie Cor Litjens) 

Es de presêsse begoos te trëkke, kooste neet zwa mèr urges aansleete. Om de dwaije dwat neet. Veurop leepe e stök of veer kwaraezele mit e saortemënt lampe van óngevjèr eine maeter laank. Dao-achter leepe de sjwal-kénjer mit hun méísters en juffrouwe. Dan kaome de mansluuj en de vrouwe, eeder aan éíne kènjt van de waeg. Daonao kaome versleije veréiniginge. De famfaar leep veur d'n heemel. De man mit de vlag leep grwètsj veur de mezekante, die verrëkde sjwan pêkskes aanhouwe, óét. Dao achter leep 't bestuur in stríépe brook, kammezäölke, wit humme mit krevat en de zwêrbellestart. In hun hènj drooge ze de taarpot. Dan kaom d'n heemel dae gedraage woor door 4 man. Rónjt-om d'n heemel leepe e stök of 10 kwaraezele woovan énnige mit e wierouksvaat aan 't slingere.waore. Onger d'n heemel leep menjèr pestwar. In z'n hènj heel 'r de monstrans baove z'ne kop.

Daezêlfde pestwar baaide nóé door de mit zwaväöl meujte gemaakde paetjes van zènjt en zaegsel. Laote veer mèr devan óétgaon dat 'r dao permisje veur houw. Hae droog nóé Ozzelivvenhjèr. Ongerwaeg woore de nwèdigge rwazekrêns gevaemp. 'n Vrouw of 'ne man mit 'n hêl stöm baejde de ónze vaaders en weesgegroetjes veur. De rês nao. Allein es de famfaar 'ne presêsse-mars of zwagêt speelde, heele ze effe hunne mónjt.

Elsloo processie 01

Links: Zandpad in Dorpstraat Elsloo (Foto's Streekmuseum Elsloo)  Rechts: processiestoet in Elsloo

Elsloo fanfare de maasgalm 1939

Fanfare De Maasgalm "de fanfaar" op de Stationsstraat

Ein dénk wil ich híé waal nog êffe mêlje. Zwa 'n presêsse waor 'n gooj gelaeg veur de vrouluuj óm hun nuuj kleijer en zwa te laote zeen. De éin vrouw stênsde al gêt mjè wie de anger. Mèr dao mót aevel gezag waere dat in de jaore vlak nao de aorlog neet väöl te strónze waor. Ze kooste niks núuts gêlje. En wooróm neet? Gans sumpel: dao waor noppes in e túútje!! Wíe ze truk waore aan de kirk, maakde de méíste luuj e grwat kruus. Väöl ouwer Aelsenaere houwe de knúíp aaf en waore harstikke blíe dat ze weer e jaor devan vanaaf waore.

Elsloo processie 03

Processie in Schoolstraat Elsloo (Foto Streekmuseum Elsloo)

Nóé begoos de richtige kirmes. Obbéns houw géíne mjè tíét. Haos eederein maakde dat 'r bíé hun kaom. Ongerwaeg houwe ze al op versjeije plaatse de kníén geraoke. Ze houwe zich al daag gespich op de kníén bíé de middig. En ze waore ouch nog neuchter! Ich aam dat ze allemaol verrëkde van d'n hónger. Es de vrouw of de mam ouch nog veur 'n grwatte króék keul beer houw gezörg, kooste ze zich 'ns goot begaaije.

Zwa zeet geer mèr 'ns wat in 75 jaor in deeze waereld verangert is. Ként geer uch veur de géís haole dat me op vandaag nog zwaväöl ambras zou mótte maake veur de kirmes? Dan besting dae al jaore neet mjè. De volgende kjèr gaon veer richtig kirmes viere.

Zónger richtig Aelser plat op de sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Kómplemënte,

Jo van Sjef van An óét de Hei.


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

 

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 17-

Foto boven en andere op deze pagina, uit de collectie van Jean Jennen, hartelijke dank daarvoor!

Geer höb kénne laeze wíeväöl ambras aan de kirmes veuraaf ging. Nóé zaote de Aelsenaere mit e tevreeje geveul aan de taofel óm zich 't éín en anger te laote smaake en zich in te stëlle op de 3 kirmesdaag.

Wie ze de middig in hun gortje houwe gehóuwe, begooste ze zich bíéjéín te raape óm nao de kirmes te gaon. Es ze femieje op de middig genwèijt houwe, ginge die geméínlik ouch mit. Ongerwaeg zaoge ze dat de gekleurde zènjt en de zaegsel euver de ganse straot laog. Wat ze mit zwaväöl meujte smörgesvreug bíéjein gefisternölt houwe veur de pressêsse, laog nóé veur oud vóél debíé. En toch zouwe ze 't volgend jaor weer 't zelfde doon. De rösêltjers en de anger kraomeríeje veur de presêsse waore ouch al ewêg.

Elsloo kermis 03.JeanJennen

Foto: uit collectie Jean Jennen: op terugweg van de kerk en nu op naar de kermis en de vlaai! Klik voor vergroting

Wie me op 't kirmestrein kaom, waore al hjèl gêt anger luuj dao. Ze bekeeke éns wat veur kräömkes dao stinge, leepe 'ne kjèr rónjt en lóésterde nao de drèj-örgels die kirmesmezíék leete hwèrre. De kleintjes maogde in de kénjerkarressel en tuike trëkke. Ouch maogde ze zich gêt slók gêlje aan de slókkraom. De méíste kénjer vrooge zich kristekook. Dao kooste ze dáág achteréín mit sjúúmke trëkke.

Ongertösje bleeve ze híé en dao êffe staon óm mit d'n éín of angere te ouwhoore. Ouch bleeve ze goot kíéke woo gêt bestëlt waor. Woo ze egaons 't vötje móste gaon pwènne. De ouwer snaake kooste in de këttingkarresel of in de rópsj. Veural de këttingkarresêl waor veur de richtige batjes de mäögelikheit zich éns goot óét te laote. Wie mjè ze in hun steulke rónjtdrèjde wie mjè spas ze houwe. In de róps ginge de hènjige. De waegelkes drèjde verdommes snel rónjt. Om de flóes, die baove de waegelkes hing, te pakke te kríége, móste verrëkdes nitsj zeen. 'ne Langseme drikkes kreeg die flóes nwats van ze laeve te pakke. Houwste díe flóes te pakke dan kreegste e runtje extraa zónger gêt te berappe.

De al gêt ouwer jónges stinge bíé de sjeettênt. Dao woor allezelaeve 'ne houp sjaele kal óétgekraomp. Veural es 'ne struiper z'ne gooje raot aan 't verkoupe waor. Wieste 't gewaer mós vashouwe, mikke en zwa. Euver 't algemein wis dae waal van besjéít ómdat 'r gereigelt door de vêljer leep mit z'ne flambèr, dae 'r in Lúúk gególje houw. Dat wis haos eederein in Aelse. Lichelik de vêljtwachter ouch. Mèr dae keek allezelaeve de verkjèrde kènjt óét. De kal ging in Aelse ouch róinjt dat de struiper z'ne flambèr ónger de goot gesjóérde plank van 't húús verstwak. Geer wèt waal, die plank wooste op zits. Meistes kooste in die tênt allein op versjeije kleure pepiere rwazze sjeete. Es éíne mit 'n pepiere rwas in z'n knoupsgaat van z'n jêske rónjtleep, wiste van besjéít. 

Elsloo kermis 05.JeanJennen

Foto uit collectie van Jean Jennen: wie kent haar niet, Marie Hinzen-Steevens van de botsauto's (autoscooter)

De grwaatste allegaasje waor aevel bíé de sjokkele. Effe óéteréínlëGGe wie zwa 'n sjokkel óétzaog. E saortemënt sjeepke van 1,50 maeter laank, 'ne sentenaeter of 60 bréít en 50 sentemaeter hwag. Dat gevaak hing aan 2 íézere stange van 'ne maeter of 6 laank. Eine van de kirmesluuj koos die sjeepkes aafrêmme ês ze te hwag ginge. En dat waor mèr goot ouch. De richtige batjakkers ginge sjokkele óm zwa hwag mäögelik te kómme. En dat koos gevjèrlik waere. Mèr dao stinge 'ne hóúp luuj te kíéke nao gêt anges. Veural ês maetjes en jónger vrouwluuj ginge sjokkele. Mèr goot dat ze in dae tíét nog richtige óngerbreuk aanhouwe. De vrouwe drooge in dae tíét nog géin lang breuk. Geer ként uch dan ouch veurstëlle wat mit tóére te zeen waor. Dao woor dan ouch geréígelt geflöt en geroope. Dao waore maetjes die dan in 't sjeepke ginge zitte, angere trókke zich van de rêmtêmp niks aan en bleeve gewoon sjokkele.

Effe gêt tösjedoor. Ongergoot, wie líefkes, stöpkes, majoos en zwa, woore haos allemaol door de vrouwe zêllef gestrik. En méístes van sjaopewol. Ich zeen míen Mêm nog achter de spéndrik zitte óm de de wol te spénne. Dat óngergoot jeukde dat 't verrëkde. Wêrm waor 't waal. Haos alle zökke, haoze en trikkoos woore toendertíét gestrik van wol of ketóén. Ouch kénjerkleijer. Waore teveel gaate in de zökke en kooste ze neet mjè gestop waere, dan woore ze óétgetrókke en 't gaare op ne sjwanne bol gerolt. Houwe ze op dees meneer weer genóg gaare dan strikde ze weer e "nuut" paar haoze of zökke. Dat waor nog éns "duurzaamheid"!!
In väöl femíéjes zaote ze zich geréigelt in de haore. Es e kénjt óét häör klëtje waor gewasse, ging dat klëtje méístes euver nao häör kleiner zösterke. Dat vónj dao mèr niks aan. Allezelaeve aaf-gedraage kleijer kríége. Ich höb dao géíne hinjer van gat ómdat ich d'n oudste waor. Door de aorlog waor pës óngevjèr 1950-1951 stóf en stréng gaare haos neet te kríége. Pas in 1950 is 't bónne-systeem aafgesjaf!! Zwa zeet geer mèr weer wie lang me nog in de jèlènj van d'n aorlog haet gezaete.

Elsloo kermis 06.JeanJennen

Foto uit collectie Jean Jennen: Harie Penders gaat wel helemaal tip en top naar de kermis! Klik voor vergroting.

Nao e túúrke woore de méiste luuj meug van 't klênjere euver 't kirmestrein en trókke nao éin van de kaffees óm zich gêt gaon te drénke. In dae tíét waore zat van die hëlgehúúskes in 't dörp. In aam e stök of daartjièn. In Aelse woonde tóendertíet ca 2000 man. Dus éíne op de 150 luuj. In versjéíje van die kaffees zaote vanaaf 'n óer of 5 tsjwè of drie mezekante. Allezelaeve éine mit 'ne kwêtsjbúúl en éíne mit versjeije trómme. Es dríede speelde dan eine op de trómpöt of saksofoon. Ze speelde in dae tíét haos alléin mèr Duitsje leetjes. Omdat géin miekrofoons gebrúúk woore, kooste ouch gewoon gêt aututte of aumêmme zónger eine gêt in z'n hwarre te mótte kweeke, wie allewiel.

In versjéíje kaffees laog 'ne zwik. Zwa kooste de luuj ouch e dênske maake. Rónjt 5 óére in de naodemiddig ginge väöl luuj êffekes héíves óm zich gêt "stökskes" vlaai of spêk mit eijer nao bénne te hóuwe. Weer angere bleeve in de kaffees hange. Dat waore meistes de luuj zónger kénjer en óngetrouwde. Ouch begoos 't kirmestrein langsem laeg te loupe. Wie gezag, éín gedéílte ging héíves, 't anger gedéílte trók nao de kaffees. Veur de grwatte luuj begoos nóé de richtige kirmes. Zich eine op de lamp sjödde, e dênske maake en veural 'ne houp ouwhoore, sneure, snootere, zéívere en zwa wíer. Bóéte dat, woor ouch euver anger dénger gekalt.

Elsloo kermis 04.JeanJennen

Foto uit collectie Jean Jennen: tieners op weg naar de kermis.

Nog e paar waeke en dan sting d'n óugs veur de deur. De bóére móste luuj maeje óm daobíé te hêlpe. De méíste mansluuj wouwe of móste zich gêt denaevebíé verdeene. Zwa woore hêlpers gevraog veur de vröchte bíéjéín te bénje, veur te daese, veur te húípe, veur 't maake van de míéte en nog mjè van die wêrkskes. Ouch woor al gekalt euver de aerpel-ougs. Daoveur woore veural sterke mansluuj gevraog. Want 't óétdoon van aerpel waor waal 't zwaorste werk op 'n boerderie. De aerpel woore mit de reek óétgedaon. Houw 't énnige daag daoveur lang geraegent dan waor 't óétdoon nog 'n pruim zwaorder. 't Raape waor méístes 't werk van de vrouwluuj en de al grwaater kénjer. Dat sléípe mit de mènjele van 'ne kieloo of twintig waor nóé ouch neet gemaekelik..De aerpel woore laater op de slaagkar gelaaje en nao de boerderíe gevaare.

Zwa zeet geer dat de luuj allezelaeve ómgang waore óm gêt denaevebíé te verdeene. Mit de 3 kirmesdaag prebeerde ze de jèlenj van de gewoon daag te vergaete. Dus woore waal gêt glaaser beer, aelskes, mit of zónger sókkerklötje, Keizerbitter, Franse, ouwe of jónge klaore. bêsse, limmenaat en zwa wier ómgestwatte. Väöl vrouwe pakde zich in dae tíét ouch waal sjookolaat. Die ginge dëks mit e stök of 15 stökker héíves. Cola gaof 't nog neet! Waeme 'n drwèg laever houw, koos zich nóé 'ns goot óétlaote. Dat d'n éin of angere ónger de kar kaom, waor nóé ouch weer neet zwa êrg. Daobíé kaom ouch nog éns dat de méíste luuj roukde wie 'n sjouw die in branjt sting. Mit e jaor of 15 begoos haos eederéín te zwaame. Deegste dat neet dan woorste e bitje sjéíf aangekeeke. Ich höb in dae tíét nwats éíne hwèrre vertëlle wie slech 't rouke waor. Op films van veur 1960 ként geer zeen dat eederein dae in beeld kump, of 'n segaar, 'n segrët of 'n píép in z'ne mónjt haet. En neet alléin mansluuj!

Elsloo kermis 02.JeanJennen

Foto uit collectie Jean Jennen. Zo te zien zijn de mannen op de kermis in Beek. Klik voor vergroting

Effe gêt tösjedoor euver dat rouke. In de jaore vlak nao d'n aorlog waor haos géíne toebak en segrëtte te kríege. Väöl luuj trökke in hunne moostem zêlf toebak. In 't naojaor zaogste euveral ónger de sjop de toebaksblaajer te drwègge hange. De segrëtte van dae tóebak waore aevel richtige knastert. Dan houwste ouch nog buksjèk. Dat waor tóebak van de stumpkes die me weggweej. Die woore opgeraap en dao drèjde me weer segrëtte van. Zwa woor zich op zóndigmörge väöl gevréígelt óm de stumpkes die ónger rwêster bíé de kirkdeur laoge. Dat waor allezelaeve e gemirmel óm die stumpkes bíéjéín te zeumere. Allewiel zou de branjtwaer gebêlt waere es 'n deur van 'ne kaffee aopeging, zwaväöl zwaam kaom dan nao bóéte.
De jóngere ónger uch kénne zich neet veurstëlle wieväöl rouk dan nao bóéte kaom. Wie ich gêt ouwer waor, snapde ich waal wooróm míen mam de kleijer op Maonjdjig-mörge bóéte hing.

En de aovende óm óét te gaon, waore in dae tíét ouch neet zwa laank. Geer mót nog wéíte dat rónjt 12 óére sleetingstíét waor. En 't waor ouch gans normaal dat de vêltwachter dat kónterleerde. In dae tíét waore ouch nog géin friete-bóete. De méíste Aelsenaere houwe dao aevel waal gêt op gevónje. Es ze óét de
kaffees woore gezat, ginge ze neet drêk héíves. Ze trókke dan méístes mit gevrunj mit óm dao de pan mit spek en eijer op te zëtte of nog gêt vlaai te aete. Dan woor 't toch weer 'ne laate.
Mien ouwers höbbe mich vertëlt dat zíé dat ouch deege. Eíne van die vrunj heef zich aevel gêt anges in z'ne geeles. Geer ként 't geluive of neet, mèr dae kaom allezelaeve nao de Groenewald óm de kníensköp aaf te knaage. De mêm maakde haos ummer 3 kníen in 't zóér. In dae tíét woor niks ewêg gegwaijt. En de köp woore bewaart veur dae Aelsenaer. De naam wéít ich waal. Hae haet nog in 't jèste van Haslou gevoetbalt!

Euver de anger 2 kirmesdaag vilt neet mjè te vertëlle. Die waore zwagêt wie de Zóndig.

Kermis vroeger in Gennep (foto's embed van gennepnu.nl)

 

Ich gaon de pin d'rin hóuwe. Pës de volgende kjèr en houw uch goot en gezónjt.

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wíe kwal.

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Jo van Sjef van An óét de Hei.


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 18-

Nóé wil ich uch 't versjil óéteréínlëGGe van de vastelaovend óét de jaore 1950-1960. En dat is e grwat versjil in belaeving. Dat gaef ich uch op e breefke. Geer mót dan veural d'r aan dénke dat de Aelsenaere zich óngerein haos allemaol kénde. "Vraeme" waore haos neet te vënje in 't dörp. Die kooste allein mit 'n gooj pitsjlamp vénje!

Om de kop aaf te bíéte, mót geer wéíte dat in die jaore haos géin gelaeg waor óm pêkskes te gêlje. Zwa wíét waore ze nog neet. Mit verdommes väöl meujte kooste dich e mómmebakkes aansjaffe. En die klómmele waore ouch nog van e saortemënt rubber. Nao e menúút of tjièn leep dich de zwéít ónger dróét. Daoróm houwe de méíste luuj aafgedaankde glaasgerdíéne euver 't gezich getrókke. Daomit kooste óére rónjtloupe zónger dat dich éíne kénde. Mit anger weurt, dóe mós dich allezelaeve strappeseere óm zêlf gêt inéín te fisternölle.

Groep Hanssen 1958 1

Optocht 1958, rondtrekkende circusartiesten van de familie Hanssen op de Stationsstraat

De optochte in dae tíét maogde de naam eigelik neet höbbe. Dat stëlde ech neet väöl veur. Gróppe van e man of 4, 5 leepe mit. Grwatte waagels woore zwa wie zwa neet gemaak ómdat géí materiaal te kríége waor. Rónjt 1965 en laater kaome de grwaater vastelaoveswaagels. Mèr veural de gróppe Tiroolers, Indiane, Eskimoos, Chineeze, Cowboys, Sjotte, Mickye Mouze en gaot zwa mèr wier.

De luuj van dae tíét móste in 3 gróppe verdéíle ês 't óm de vastelaovent ging. Eín déíl gaof niks óm de vastelaovent en bleef de 3 daag bie hun. Ginge nog waal nao d'n optoch kíéke. Mèr dao bleef 't dan bíé. Weer angere kooste zich dat neet leiste ómdat ze niks op hun rubbe houwe. Ouch al waor de príés van 'n kónsómse mèr e kwartje of zwa. Rónjt 1955 waor dae príés al opgeloupe nao 35 cent!!

De tsjwède gróp waore de luuj die zich door de dríede gróp leete begötte. Dae 2e gróp verkléíde zich neet. Ze zatte zich hwagóét 'ne ouwe hoot op of tónjelde zich éin of anger ouw blóes aan. Ze pitsje zich gêt glaeskes beer of snêpkes en maakde e dênske. Dao bleef 't dan bíé.
Dan dae driede gróp. Dat waore de richtige vastelaoventgêngers. Die sjóesterde zich allerlei ouwe kraom aan. Die ginge op stap en deege zich de grwaatste meujte óm neet door anger luuj herként te waere. Zwa wiste de naobers óngeréin neet wat die zich aanpungelde.

Hanssen miss verkiezing 1961

Op de foto: familie Hanssen, optocht ca 1961. Onder: Sef Hanssen, Wiel "de witte" Hanssen, Hay Huveneers. Boven: Thei Hanssen, Jacques Huveneers, Louis Notten, Corrie en Nen Hanssen, Piet Huskens

Om 11 óére 't saoves móste de mómbakkesse aaf. En dao waore van die luuj die ginge veur 11 óére heives óm zich gêt anges aan te doon. Die houwe de grwaatste spas ês de anger luuj neet wiste waeme achter dat maske houw gezaete. Wie gezag woore glaasgerdíéne in dae tíét väöl gebrúúk. Este dan díéne mónjt heels, kooste waal óére achteréín door Aelse en de kaffees loupe en anger luuj begötte zónger dat die luuj wiste waeme achter die gerdíen zaot. En dat waor de spas. Van béitskènj mót ich zëGGe.

In dae tíét ginge de méíste op stap in gróppe van 4 pës 15 man en mjè. Mit tóere mit nog mjè, veural op vastelaoventmaonjdjich en -Deensdigmiddig. Dan waor 't de gewénde óm veuraaf éíne es kasseer aan te wíéze. Nao euverlëG woor dan door eederein e gezad bedraag in de "kas" gedaon. Me mós ouch zëGGe wat hae, of zíé, zou drénke. Kaome ze dan in 'ne kaffee dan bestëlde en betaalde de kasseer. Ging eemes nao verloup van tíét euver nao gêt anges dan mós dat doorgegaeve waere aan de kasseer. 't Veurdeil híévan waor dat allein de kasseer hoofde te bestëlle en de angere euveral kooste rónjtsprénge of danse. De kastelein zat de glaaser op e täöfelke of op de toog. Ouch op täöfelkes. De méíste luuj die dao zaote, deege neet lêstig. Die deege toch niks anges ês sprénge, zénge, angere begötte en mit tóére ouch waal e dênske maake. Eederein van de gróp wis dan woo 'r zíé glaas koos vénje.

Hanssen chinezen

Optocht in de sneeuw, ergens in 50-er jaren familie Hanssen

Geer mót ouch wéíte dat de méíste vastelaovesgêkke alle kaffees van Aelse (12 of 13) móste bezeuke op zwa 'ne aovent. Dus de vaart mós waal e bitje drin gehouwe waere. Es 2 of 3 van die gróppe zich óngerwaeg taengekaome waor de baer los. Dan woor mit zwa 'n daartig of vjèrtig man rónjtgesprónge, gedans en gezónge. Kaome ze dan ouch nog e klein grupke van de famfaar taenge dan waor de zaak gaaróét neet mjè te houwe. Zwa blooze van de femieje Wouters op de Kaolwaeg e stök of 6 man in de famfaar. Es die dan blaozentaere door 't dörp trókke en versjeije vastelaoventleetjes speelde, woor mit tóére menuute laank spas gemaak. Eederein dansde en spróng mit eederein pës de blaozers geine aosem mjè houwe. En tösje al die luuj leepe dan ouch nog de einzelgängers of de klein verkleide gröpkes.
In väöl kaffees stinge jukeboxe woo väöl vastelaovesleetjes inzaote. In kaffees mit 'ne zwik speelde waal e klein orkêske. Dao mót aevel gezag waere dat haos neet "normaal" gedans woor. Daoveur waore väöl te väöl vastelaoves-vierders óngerwaeg en die sprónge mèr gêt rónjt.

Groep Hanssen Kotem DikkeStein2

Op de foto: optocht midden jaren 50. Sef Hanssen, Jacques Huveneers, Thei Hanssen

Ich zal uch 'ne veurval vertëlle wie míen mam de vastelaovent vierde. Dat zaet mjè wie dat geouwhoor van mich. In 1959 waor ich in militaere deens. Bíé toeval waor ich die waek euvergeplaats. In dae tíét móste díen ganse zoojtje, behóuve 't waope, zêlf mitsléípe este nao 'n anger óngerdéíl mós. Dus alle kleijer en óétrösting laoge bíé ós.
Om 'n óér of ein, ich méin op vastelaovent-maonjdjigmiddig, vroog de mam aan mich of ze zich gêt soldaotekleijer bíéjéín maogde zeuke. Veur ze nao baove trók, waor ze in de käöke nog gêt aan 't rotzooije. Nao 'n hauf óér of zwa woor de pap gêt óngedöljig. Hae vroog zich aaf wat de mam aan 't óétspwakke waor. Mèr goot en waal.
Op e gegaeve momënt géít de kaamerdeur aope en kump mich 'ne zwarte soldaot bénne. Ich geluif dat de pap van z'ne stool gevalle is. Stéit mich de mam dao in míen soldaotekleijer, mit bivakmöts, koppel, vêljtflêsj, hèisje, hwag sjoon. Alles drop en draan. Mit stöp van flêsje, woo ze brannende zwaegele houw aangehouwe, houw ze häör gezich en haus zwart gemaak.

Ze sjwat de kelder in. Wie ze baove kaom, zag ze dat ze in häör veljtflesj gêt Aels houw gedaon. Dan hoofde ze neet aan de toog te staon óm gêt te drénke. Ouch kankerde ze nog gêt euver d'n hêlm. Dae vónj ze te zwaor. Anges houw ze dae ouch nog opgezat.
Wie veer óétgelache waore, zag de mam dat ze êffe op stap mós. Geer mót wéíte dat achter de Kaolwaeg nog géin hóézer stinge. Ze leep dus achter de moostem óét en trók de vêljer in. Nao 'n houf óér of zwa zaoge veer häör vanaaf 't kirmestrein de Kaolwaeg aafkómme. 't Waor jus of ze gêt aan 't zeuke waor. Wie ze haos bíé ós veur waor, sjwat ze nao de angere kènjt van de straot en géít veur de koloniaale winkel van tant Bêt staon. Laater fríetebóet gewoore). Weer begoos ze óm zich haer te kíéke en obbèns löp ze nao de veurdeur van ós en dúút op de bêl.
Ich höb häör bénnegelaote en gevraog wat ze eigelik van zinnes waor. En dóe kaom d'n aap óét de móe.

Geer mót wéíte dat in dae tíét nog väöl soldaote van de NATO vlakbie euver de grens in 't Pruuses laoge. Zwa zaogste in dae tíét mit tóére in Mestreech en Haelder 'ne zwarte soldaot. Dóe waor dat gêt bezunjers. Ouch houwe de luuj nog nwats van 't woort diskrimmenaasje gehwèrt, laot staon datse de betéíkenis wiste. Mèr goot en waal. De mam waor e stök gaon trampele óm zich neet te veraoje aan de naobers. Ze houpde dat de luuj op de Kaolwaeg häör gezeen houwe. Daoróm houw ze ouch jus gedaon of ze gêt aan 't zeuke waor.
De mam zag dat ze mit mich op stap wou en de pap mós zich mèr mit Joke ammezeere. Ich vriede dóe mit Joke, woo ich laater mit getrouwd bën. Es ze de pap zouwe vraoge woo de vrouw waor, mós 'r mèr zëGGe dat die krank in bët laog. Ich weit neet mjè wat ich mich zelf aangepungelt höb. Veer houwe waal alledrie e maske of mómmebakkes op. Waal weit ich dat veer ós mit ós veere goot verammezeert höbbe. Ich zeen de mam nóé nog op de sjouw bie de Reul danse {noe kaffee Oos Heim}. Neemes koos lichelik de verbénjing lëGGe tösje de mam en mich, de pap en Joke. En veer höbbe alle 13 kaffees dae aovent aafgeloupe. Wie veer ós óngerwaeg van d'n eine nao d'n angere kaffee ammezeerde, hób ich híébaove besjreeve. Dóé kaoms allezelaeve gróppe of grupkes luuj taenge die ouch aan 't rónjttrëkke waore.

Os naobers vrooge d'n angere daag woo dae zwarte soldaot gebleeve waor. 't Haet daag gedóért veur ze drachter kaome waeme 't waor. Ouch anger Aelsenaere höbbe liGGe te raoje. Dat waor pas richtig vastelaovent viere!!!!

Hanssen Schipper Naast Mathilde 04

Foto: optocht midden jaren 60. Familie Hanssen naar populaire tv-serie "Schipper naast Mathilde"

Vanaaf ongevjèr 1995 is de vastelaovent harstikke verangert. Ich wéít nog hjèl goot dat ich vanaaf dóe neet mjè mit de vastelaovent bën óétgegange. In dat jaor höb ich pës 9 óere 't saoves verkleit en gemaskert door Aelse geloupe. Wie zich óétwees dat ich de éinige waor, bën ich heives gegange en gezwaore dat ich mit de vastelaovent nwats mjè op stap zou gaon. En ich höb paol gehouwe.

Pës de volgende kjèr. Houw uch gezónjt.

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wíe kwal.

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Jo van Sjef van An óét de Hei. 


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Trampele in Aelse in de corona-tied -Deel 19-

In dit stökske wil ich uch e bitje óétereinlëGGe wie me rónjt de jaore 1945-1950 mit de "hygiëne" ómging. Ich mót uch 't jèste drop wíéze dat pas in 1930 in Aelse stroum en water is aangelag. Lektrisse apperaate waore nao d'n aorlog nog verdommes dun gezjièjt. Geer wèt waal dat dóe nog géin lektrisse wêsjmesjienes waore. Hwagóét e mesjien mit "hènjt-aandríéving". In de méíste hóéshouwes waor de maonjdjig wêsjdaag. Trouwes in dae tíét bleeve de vrouwe bíé hun. Die houwe zwa wie zwa 'ne smaer te doon. Geer mót uch mèr 'ns veur de géís haole wat geer zou mótte doon ês de stroum veur maonje zou óétvalle. Ich zou 't gelammenteer neet wille aanhwèrre. Dan zouwe 'ne smak luuj 'ne burn-out kríége. Dat vertël ich uch.

Amerikaanse voorlichtingsfilm uit 1948 hoe mensen hun lichaam moesten verzorgen. In het filmpje is ook een douche te zien, maar dat was in die tijd voor de gewone man in Nederland nog niet weggelegd. Het feit dat de overheid over dit thema een voorlichtingsfilm laat maken, geeft wel een indruk hoe het met de hygiëne was gesteld...

Op zóndigaovent woor meistes 'ne grwatte wêsjkaetel op 't fernuus gezat óm de wêsj te kaoke. Op maonjdjigmörge woor dan op de hènjt gewêsje. Dat dit géi gemaekelik wirkske waor, hoof ich uch neet te verdutsje. E gedéílte van de wêsj mós ouch behènjelt waere mit stíef. Waor 't goot waer dan woor de wêsj op de bléík gelag of mit kleeve aan de wêsjdraot, dae méístes in de moostem hing, opgehange. De mezeerie begoos aevel ês 't raengewaer waor. Dan mós de wêsj bénne, dus in de käöke of de stal, te drwêgge gehange waere. Dan woore snoore langs de plefóng gespanne. Ként geer uch veurstëlle wie dat óétzaog ês dao e stök of 4, 5 laakes en kössteekes, hummes, stupkes, zökke, sjolke en wéít ich wat nog mjè, hing. Daegeene dae van bóéte kaom, mós dan z'ne waeg nao bénne vénje. Zónger d'n hènj te gebrúúke, lökde dat neet altíét. Este dan mit d'n nötte hènj aan de wêsj kaoms, kreegste ze weer éns  óétgebúúlt.

wasdag Marie van jozef van de meule

Foto met dank aan Jean Jennen: Marie Daalmans (van melkboer Jozef van de Meule) aan de was

Haos waor ich de kinsjdeuk vergaete. Gein pêmpers toendertíét. Bie de wêsj in dae tíét waore allezelaeve 'ne smaer deuk. Dat snap geer waal ómdat ze dóe nogal väöl kénjer houwe. En dat die deuk verrèkdes nöt kooste zeen, hoof ich uch ouch neet te vertëlle. Wie ich gêt ouwer en verstènjiger waor, is mich waal opgevalle dat me de maonjtverbènj neet aan de wèsjdraod hing. Woo de mam die drwègde is mich allezelaeve e raodsel gewaes.

Waor de wêsj drwèg dan mós de stríék gedaon waere. Meistes stinge dan e stök of 4 stríékiezers op 't fernuus of de kwiszenjaer. Die móste dan waal branne. Dus ouch ês 't bóéte 30 graode waor. Dat waor mich dan e sjwan wirske zónger airco. In dae tíét begooste de witte hummes en krevatte in de mwade te koome. En dat gaof zwa wie zwa väöl mjè stríékerie. Daonao woor de wêsj geransjeert en in de líéveskas gelag. 

wasmachine van toen

Foto met dank aan Jean Jennen: zo zag de gemiddelde "wasmachine" er in die dagen nog uit; sommigen hadden al een gemotoriseerde houten wastobbe met afvoer en wringer, die te zien is op de foto helemaal bovenaan.

 

Dan de waekelikse wêsjbeurt van de kénjer. Op zaoterdig woor, aafhankelik van wíéväöl kénjer ze houwe, 'ne kaetel waater op de kachel heít gemaak. Bíé hjèl grwatte hóéshouwes houw me 'n grwatte iezere verzénkde kóép. Dao ging dan eederein óm de beurt in. Dus nwats saame. Nuut waater waor neet debíé. Hwagóét e bitje wêrm waater bíé de volgende klènjt. Daoróm woor zich hjèl dëk geénsjelt waeme 't jèste maogde. Dae houw allezelaeve zuuver en wêrm waater! Es éin van de kènjer neet op tíét bíé hun waor, mós gekaoze waere. Of 'n waek euverslaon óf veur de pómpestein e bitje wêsje. De gewénde waor dan dat eederéin nao 't wêsje zuuver óngergoot aankreeg. Dus éíne kjèr in de waek.

Bie 't wirke op de lènj ginge de méíste luuj neet héíves tösje de middig. Dat waor teväöl tíédverlees. Veur de jónge laezers weurt 't lêstig óm te verdutsje wat de luuj dóe op de vêljer deege. Mótte ze mèr 'ns aan de ouwere vraoge. Lichelik kénne ze 't versjil tösje de versjeie vröchte neet.
Ich mót dan dénke aan de volgende wirkskes. Aaftrëkke of sjarre van de krwatte; sjarre, hwêgge of óétdoon van de aerpel; zichte of bénje van de vröchte wie kaore, têrf, gaes of haaver. Waore ze daomit aan de gang dan houw e gedéilte van de wirkers hun smouwere en drénkes bíé zich. Angere houwe 't gelök dat de vrouw of eemes anges de booterhamme en 't drénkes nao 't vêljt brach. Weer angere kreege de middig gebrach in 't mermitje. 
Ze kooste dus neet hun hènj wêsje veur ze begooste te bikke. Zwa erg waor dat aevel neet. Mit 'ne póes ónkróét of graas woore de hènj gêt zuuver gemaak. Of mit d'n hènj êffe langs d'n brook vríéve. Dan waore ze ouch zuuver. Smaake deeg 't zwa wie zwa nao 'ne houve daag póejakke. 't Veurdéil van zwa 'n "zuuverheit" is waal dat ze zwagoot ês neet "allergisch" waore veur 't ein of anger.

Bíé 't volgend sjapieter mót ich gêt verzichtiger zeen. Es de luuj zich de rök móste óétsnóeve of de kleine hjèr de grwatte waerelt móste laote zeen, móste ze zich anges behêlpe wie allewiel. Om te beginne stónge in haos eedere graaf strúúk en búim. Dus de mansluuj zaogste geréígelt langs de kènjt van de waeg staon. Ouch de jónger maetjes zaogste waal tösje de strúúk op hun húúke zitte. En géíne waor daovan gesjokkeert. Van "wildplassen" houw me nog nwats gehwèrt. 

Eeder huuske in de jaore veur 1950 waor aangeslaote op 'ne zénkpöt of 'ne zéíkkêlder. Die mit 'ne zénkpöt laoge wier van 't hóés aaf ómdat me daovan mjè hinjer van de stank houw. De aafmaetinge van zwa 'n húúske waor óngevjèr 1.20 mtr. bíé 1.20 mtr. Gingste door de deur nao bénne dan waor aan d'n angere kènjt taenge de móér 'n verhwègging gemêtselt van ca. 50 cm. hwag. Dao baove-op laog 'n gooj gesjoerde plank van 'ne cm. of 4 dik. In 't midde e gaat mit 'ne dëksel. Dus géíne zwaanehals. Alles vilt gewoon in e grwat duuster gaat. Op de zéíkkêlder waore de koo-, de vêrke-, de sjaope- en anger stêl aangeslaote. En 't húuske.
De zeikkêlder woor geméínlik éíne kjèr in 't jaor laeggemaak. Pës rónjt 1950 woor mit 'n hènjtpomp de zéík in 'n zéíktón op 'n slaagkar gepómp en op 't lènjt óétgevaare. Gedeiltelik woor de zéík ouch mit de nakjaok nao de moostem gebrach en dao óétgestruijt. Dat waor nóé ouch weer neet e wirkske wat eederéin gaer deeg. Dao leep dich waal éns gêt in d'n klómpe. En dat óétstruije ging ouch neet allezelaeve good. Veural de stank ging door alles haer. Es 'ne grwatte boer aan de gang waor, raokste dat in 't ganse dörp.

Mèr goot en waal. Veur ich wíer gaon wil ich de vrouwe drop wíéze dat ich nóé dènger gaon sjríéve die neet zwa "romantisch" zeen. Dao ként geer guf op pakke. Volges de lêste gegaeves is 't óngesiever, wie pitsjitange, spénne, meulevêrkes en zwa, mit 75% gemindert taenge e jaor of 50 geleeje. Dao mót geer waal aan dénke bíé 't laeze. Dus es geer nóé 3 meulevêrkes zeet, waore dat 'r vreuger 12. Mèr kóm, geer ként zêllef ouch waal raekene. Ouch mót geer wéíte dat géi lêktris en water op 't húuske waor.   

Stël uch veur dat geer rónjt Fibberwaarie op 'ne aovent mit e man of 4 in de käöke "Mens erger dich neet" zit te speele. 't Fernuus is rwat gleujetig. Bóéte vrúús 't dat 't snirk. Gistere is 'n sjoel snjè gevalle en dao lik 10 cm. snjè. Op e gegaeve ougenblik, zwa taenge 9 óére, mirk geer dat gêt begint te duuje. Geer doot uch de sjaopewölle slóbbe óét en eur klómpe aan. Intösje vraog geer of pepier op 't húuske lik. Geer trèk uch 't kasjevêkske aan en doot de bóétedeur van de käöke aope. De kouwe wénjt sléít uch in 't gezich. Gelökkig sjient de maon nog e bitje.

In de snjè is e paetje gemaak nao 't húuske. Geer steevelt daohaer en zeet e rat ónger 't hout van de sjop insjeete. Mèr goot en waal. Geer trëk de deur van 't húuskje achter uch toe. Omdat geer ouch nog aan de reegels zeet, dóért 't êffe veurdat geer zit. En alles géít veulentaere. Geer kènt geine mieter zeen. Nao e paar tëlle veult geer get euver eur rêchse bats loupe. Geer prebeert mit e hènjt dat óngesiever eweg te hóuwe. En dat lök; geer veult niks mjè. Dan zeuke nao 't pepier. Verrèk, niks te vénje. Wat nóé. Geer doot de deur aope en begint te roope. Nao 'n aamelank hwèrt geer éíne ènjtwoorde. Geer vraog óm pepier dat effe laater aangereik weurt. Hëlgekómbêrves,, géí gezëttepepier mèr e paar túúte woo mael of sókker in haet gezaete. En e paar stökskes klêtpepier. Dat is harstikke glaat. Dan mèr daomit behêlpe. Nóé nog êffe alles ransjeere en geer ként weer truk nao de wêrm käöke. De jèste menuute zit geer nog te riejere van de kou. Geer kènt uch neet êffekes urges truktrëkke. Mèr in dae tíét wiste ze neet baeter.  

Nóé 't zelfde. Mèr dan midde in de zoomer. De mösje valle van 't daak. Bóéte is 't 'n graot of daartig. Nóé euverkump uch 't zelfde en mót geer de rök óétsnoeve.
Geer trëk de deur van 't huuske achter uch toe en doot de sjouw op de deur. Wat dénk geer dao nóé te zeen? Gaot mèr 't jèste op uch gemaak zitte en kiek 'ns óm uch haer. Ich kal neet euver de stank dae in 't húuske hink. In 'ne hook hange gêt leefstes woo get spénne in hange. Ouch gêt óétgedrwêgde vleege hange d'r in. Om eur kónt vleege 'ne smaer gewoon vleege en gêt stróntvleege. Die vleege neet allein. Die gaon ouch op hunne tíét zitte. Dao is gaaróét niks aan te doon ês ze mit vree te laote. Mit hóuwe en zwa weurt 't nog êrger. Die vleege is nog neet 't êrgste.
Es op e gegaeve ougeblik ouch nog gêt bíeje of wëspe in de kraom kómme, weurt 't pas ech méínes. Dan kal ich nog neet euver 'n praam. Dan kriegste zwa wie zwa króm zin. Want dat waor richtig gevjèrlik óngesiefer. Euver de plank króépe ouch nog êttelikke pitsjtange, meulevêrkes en e paar smoutwörmkes. Om euver de rês van 't óngesiefer, zwa ês aomzéíke, mèr te zwiege. Mit tóére, en dat waor zêlje of nwats, vlwag ouch waal 'n peepel of 'ne póppesjiejer, dao rónjt.

In dae tíét gingste neet nao 't húuske óm op die gemaak de gezët te laeze. Dóé koos waal 'n ganse stuudie maake euver 't óngesiefer. Zónger dich daoveur te mótte aanstrênge. Dóé zaots op die gemaak en houws alle tíét óm alles goot te bekíéke. Dóé koos ouch tëlle wieväöl pwêtjes 'ne dóézendpwat ech houw. Ich wunsj uch väöl spas bie 't rónjtkíéke en tëlle. Pës de volgende kjèr. 

Houw uch goot en gezónjt en lët op eederein.

Zónger richtig Aelser plat op sjwal
Greujt 't Holles plat wie kwal.

Ich wil 't mèr gezag höbbe.

Jo van Sjef van An óét de Hei


De voorgaande Trampel-verhalen van Jo Cobben kunt u hier lezen >

Voetnoot:
Regelmatig ziet u in de tekst woorden staan met de G in hoofdletters. Zoals bijvoorbeeld liGGe of zëGGe of óéteréínlëGGe.
De schrijver doet dat om duidelijk te maken dat het een klank betreft die het midden houdt tussen een g en een k. Je spreekt het uit zoals "egg" in het Engels.

Cookies
Voor het optimaal functioneren van deze website worden cookies op uw computer geplaatst. Daarbij worden geen persoonlijke gegevens opgeslagen. Door op ‘Akkoord’ te klikken, accepteert u het plaatsen van cookies. Als u cookies weigert, kunt u de website gewoon blijven gebruiken maar dan werken de website of onderdelen daarvan mogelijk niet optimaal.